I SA/Łd 278/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Bożena Kasprzak Sędziowie: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.) Protokolant: Sekretarz sądowy Dominika Borowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi G. D. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Łd 85/14 w sprawie ze skargi G. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. od dochodu z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych postanawia odrzucić skargę o wznowienie. Prawomocnym wyrokiem z dnia 30 czerwca 2014 r. I SA/Łd 85/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę G. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. od dochodu z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych. Pismem z dnia 10 grudnia 2014 r. G. D. złożył skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego tym wyrokiem, żądając jego uchylenia lub zmiany. Jako podstawę wznowienia skarżący podał art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "P.p.s.a.". W uzasadnieniu podatnik wskazał, że o wydaniu orzeczenia dowiedział się na początku grudnia 2014 r. w Urzędzie Skarbowym w R., do którego został wezwany celem zapłaty zaległego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2012. Po przekazaniu przez pracownika tego Urzędu, że należy zapłacić ten podatek w związku z prawomocnym wyrokiem WSA w Łodzi, pismem z dnia 23 grudnia 2014 r. podatnik zwrócił się do Sądu o wyjaśnienie dlaczego sprawa odbyła się bez jego udziału. W odpowiedzi pismem z dnia 15 stycznia 2015 r. WSA w Łodzi poinformował, że zawiadomienie o rozprawie po powtórnym awizowaniu zostało zwrócone do Sądu i uznane za doręczone z dniem 9 czerwca 2014 r. Skarżący podniósł, że nie dostał zawiadomienia o terminie rozprawy, jak również nie dostał żadnego awiza, ani pierwszego, ani powtórnego. W tym stanie rzeczy rodzi się wątpliwość, czy awiza zostały rzeczywiście wystawione i zostawione w drzwiach wejściowych. Podkreślił przy tym, że wcześniej jak i później zawsze odbierał korespondencję z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, a awiza znajdowały się w drzwiach wejściowych. Wyraził przypuszczenie, że albo operator nie zostawił awiza, albo zostało ono usunięte z drzwi wejściowych podczas nieobecności skarżącego przez mieszkającego pod tym samym adresem Z. W., z którym skarżący prowadzi sądowy spór właśnie o nieruchomość, na której obaj zamieszkują, i z którą pośrednio wiąże się sprawa podatku dochodowego od osób fizycznych za ok 2012. W ocenie skarżącego zwrot zawiadomienia o terminie rozprawy do WSA w Łodzi, nie stanowi dowodu na to, że awizo w tym dniu zostało rzeczywiście wystawione i zostawione w drzwiach wejściowych domu mieszkalnego. Brak zawiadomienia o terminie rozprawy spowodował, że skarżący został pozbawiony możliwości obrony swoich praw w postępowaniu sądowym i możności działania przed sądem osobiście lub też przez pełnomocnika, którego mógł ustanowić przed planowaną na dzień 18 czerwca 2014 r. rozprawą. Poprzez brak udziału na rozprawie naruszona została gwarancja zasady czynnego udziału strony w postępowaniu sądowym. Skarżący stwierdził, że wniosek o wznowienie postępowania jest uzasadniony i złożony w przewidzianym prawem terminie, gdyż zarówno niestawiennictwo skarżącego na rozprawie, jak i uchybienie terminowi zawitemu na złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku, a następnie na złożenie skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego - wynikło z przyczyn od niego niezależnych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podkreślić, że prawomocne orzeczenie sądu tj. takie, od którego nie przysługuje środek odwoławczy, wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał lecz również inne sądy i organy państwowe, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (art. 170 P.p.s.a.). Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dopuszcza możliwość obalenia prawomocnego orzeczenia sądowego, gdy zapadło ono z pogwałceniem bezwzględnie obowiązujących zasad prawa, i jest rażąco sprzeczne z rzeczywistym stanem sprawy. Temu celowi ma służyć instytucja wznowienia postępowania, która ma charakter wyjątkowy. Skarga o wznowienie postępowania jest środkiem obalania prawomocnych orzeczeń w wyjątkowych, ściśle określonych wypadkach, o odrębnych i właściwych sobie cechach. Wniesienie tego środka powoduje uruchomienie dwufazowego postępowania, mającego na celu zbadanie jego dopuszczalności, a następnie w razie pozytywnego zakończenia pierwszego etapu – zbadanie jego zasadności (patrz Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz pod redakcją T. Wosia, LexisNexis, wyd. 5, s. 1140-1141). Skarga o wznowienie postępowania zmierza do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy prawomocnie zakończonej, przy czym, zgodnie z art. 270 P.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem tylko w przypadkach przewidzianych w dziale VII tej ustawy. Ogólne warunki dopuszczalności wznowienia postępowania są następujące: 1/ musi istnieć orzeczenie sądu, o którego została wniesiona skarga o wznowienie postępowania; 2/ orzeczenie to musi być prawomocne; 3/ orzeczenie musi kończyć postępowanie w sprawie. Te warunki w rozpoznawanej sprawie zostały spełnione. Podstawy skargi o wznowienie postępowania dzieli się na trzy grupy: 1/ przyczyny nieważności wskazane w art. 271 P.p.s.a., 2/ właściwe przyczyny restytucyjne określone w art. 273 P.p.s.a , 3/ orzeczenie TK o niezgodności aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, z Konstytucją RP, umową międzynarodową lub z ustawą. Wznowić postępowanie można zatem jedynie, gdy zachodzi jedna z podstaw wymienionych w przepisach ustawy (od art. 271 do art. 273 P.p.s.a.), a także, gdy został zachowany termin trzymiesięczny do złożenia wniosku o wznowienie, określony w art. 277 P.p.s.a. Postępowanie wznowieniowe składa się z dwóch etapów, co wyraźnie wynika z art. 280 § 1 P.p.s.a. Pierwszy etap sprowadza się do badania na posiedzeniu niejawnym, czy skarga o wznowienie wniesiona jest w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Chodzi w tym przypadku nie o badanie, czy rzeczywiście przyczyna wznowienia istnieje, ale czy skarżący wskazał w skardze podstawę wznowienia i czy wskazana przez niego podstawa odpowiada jednej z podanych w ustawie przyczyn uzasadniających żądanie wznowienia. W braku jednego ze wskazanych wymagań sąd odrzuci skargę, jeżeli zaś spełnione zostały wskazane wyżej wymogi, sąd przystępując do drugiego etapu wyznacza rozprawę. W rozpoznawanej sprawie wniesiona skarga oparta jest na ustawowej podstawie wznowienia. Skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy (art. 277 powołanej ustawy). Skarżący wskazał, że zachował trzymiesięczny termin do wniesienie skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, bowiem o wydaniu orzeczenia dowiedział się na początku grudnia 2014 r. w Urzędzie Skarbowym w R., do którego został wezwany celem zapłaty zaległego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2012. Następnie pismem z dnia 23 grudnia 2014 r. skarżący zwrócił się do WSA w Łodzi o wyjaśnienie dlaczego sprawa odbyła się bez jego udziału. W odpowiedzi pismem z dnia 15 stycznia 2015 r. WSA w Łodzi poinformował go, że zawiadomienie o rozprawie po powtórnym awizowaniu zostało zwrócone do Sądu i uznane za doręczone z dniem 9 czerwca 2014 r. W omawianej sprawie skarżący nie podał dokładnie którego dnia grudnia 2014 r. dowiedział się o wydaniu wyroku z 30 czerwca 2014 r., wskazał jedynie, że było to na początku grudnia 2014 r. Nie można wykluczyć zatem, że datą, w której powziął taką wiadomość był pierwszy dzień tego miesiąca. Zgodnie z art. 83 § 1 P.p.s.a. terminy oblicza się według przepisów prawa cywilnego, z zastrzeżeniem § 2. W myśl § 2 jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy. Na podstawie art. 112 Kodeksu cywilnego termin oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było - w ostatnim dniu tego miesiąca. Ponieważ 1 dzień marca 2015 r. to była niedziela, zaś skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego skarżący nadał w urzędzie pocztowym w dniu 2 marca 2015 r., zatem nawet gdyby skarżący uzyskał informację o wyroku z 30 czerwca 2014 r. w dniu 1 grudnia 2014 r. (poniedziałek), należy uznać, że skarżący uprawdopodobnił, iż zachował 3 miesięczny termin od dowiedzenia się o wydaniu tego orzeczenia. Zgodnie z art. 281 P.p.s.a. na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca wniosek, jeżeli brak ustawowej podstawy wznowienia, albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia z rozpoznaniem sprawy. Na rozprawie - jak wynika z przytoczonego przepisu - sąd bada już merytorycznie występowanie ustawowej podstawy wznowienia. Zgodnie z art. 282 § 1 P.p.s.a. sąd rozpoznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd stosownie do okoliczności oddala skargę o wznowienie postępowania albo uwzględniając ją zmienia zaskarżone orzeczenie albo je uchyla i skargę odrzuca lub postępowanie umarza (art. 282 § 2 P.p.s.a). Sąd oddala skargę o wznowienie postępowania, jeżeli uzna, że a) zgłoszona podstawa wznowienia jest bezzasadna, b) stwierdzi istnienie przyczyny restytucyjnej, która nie miała wpływu na treść uprzednio wydanego orzeczenia (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod redakcją prof. R. Hausera, prof. Marka Wierzbowskiego. Wydawnictwo C.H.BECK Warszawa 2011 s. 910). Przechodząc do oceny zasadności wniesionej skargi, przypomnieć należy, że stosownie do treści art. 271 P.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności: 1) jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia; 2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Z treści powołanego przepisu art. 271 pkt 2 wynika, że wskazana tam przyczyna nieważności postępowania skutkuje uchyleniem prawomocnego orzeczenia bez względu na to, czy miała ona wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zawsze konieczne jest natomiast wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem możliwości działania. O pozbawieniu możności działania można mówić, gdy stronie nie dano w ogóle możliwości działania i z przyczyny leżącej poza nią nie mogła ona w ogóle wziąć udziału w sprawie. W innych przypadkach ewentualnie zachodzić może tylko utrudnienie działania, co nie uzasadnia już wznowienia postępowania sądowego. Generalnie można powiedzieć, że jeżeli w sprawie w ogóle nie doszło do uchybień procesowych, które pozbawiłyby osobę zainteresowaną możliwości podejmowania wszelkich dozwolonych w przepisach procedury sądowoadministracyjnej czynności procesowych, to zainteresowana strona nie może domagać się skutecznie wznowienia postępowania sądowego, gdyż w takiej sytuacji nie może być w ogóle mowy o pozbawieniu jej możności działania w omawianym znaczeniu (por. wyrok NSA z 28 lutego 2013 r., sygn. II GSK 1695/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się do podnoszonego w skardze zarzutu, że skarżący został pozbawiony możliwości działania w toku postępowania sądowego poprzez niedoręczenie mu zawiadomienia o rozprawie wyznaczonej na dzień 18 czerwca 2014 r., należy stwierdzić, że kwestia ta była już przedmiotem oceny zawartej w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 października 2015 r., II FZ 648/15, oddalającym zażalenie na postanowienie WSA w Łodzi odmawiające skarżącemu sporządzenia uzasadnienia wyroku, który zapadł przed tym sądem w dniu 30 czerwca 2014 r. W uzasadnieniu postanowienia z 13 października 2015 r. NSA wskazał, że w aktach sprawy na karcie nr 36 znajduje się zarządzenie o wyznaczeniu rozprawy na dzień 18 czerwca 2014 r. na godz. 10. W dniu 20 maja 2014 r. zawiadomienie o rozprawie zostało przekazane do biura podawczego celem wysłania. Na karcie nr 41 w aktach sprawy znajduje się koperta, adresowana do skarżącego, zawierająca powiadomienie o terminie rozprawy. Przesyłka została skierowana na adres skarżącego, którym posługiwał się w korespondencji z sądem. Nie została jednak podjęta z urzędu pocztowego w terminie mimo dwukrotnego awizowania. Zgodnie z domniemaniem doręczenia w dniu 9 czerwca 2014 r. przesyłkę uznano za doręczoną. NSA podkreślił, że to w interesie strony leży, by urzędowa korespondencja do niej przychodziła tak, by strona mogła się zapoznać z jej treścią. Dalej NSA powołał się na postanowienie tego sądu z 27 września 2012 r., II OZ 811/12, LEX nr 1240842, w którym wyrażono pogląd, że "Ciężar obalenia domniemania doręczenia przesyłki przez awizo ciąży na stronie skarżącej. Jednym ze sposób jest skuteczne przeprowadzenie postępowania reklamacyjnego". Dalej NSA stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie takie nie zostało przeprowadzone, a przynajmniej skarżący nie przedstawił sądowi pisma będącego wynikiem postępowania reklamacyjnego. NSA ocenił, że druk awizo został prawidłowo wypełniony, nie ma zatem podstaw by obalić domniemanie doręczenia. NSA uznał, że do doręczenia doszło i skarżący mógł zapoznać się z zawartością przesyłki. Tym samym NSA przyjął, że skarżący wiedział o terminie rozprawy i nie może skutecznie podnosić, że o terminie nie wiedział, bowiem nie otrzymał powiadomienia. Z akt sprawy wynika bowiem, że stosowna przesyłka została wysłana, tylko skarżący jej nie podjął. Pogląd ten nie utracił swojej aktualności również w omawianej sprawie o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego. Także w tym postępowaniu skarżący nie wskazał bowiem na przeprowadzenie postępowania reklamacyjnego, którego wynik pozwalałby na obalenie domniemania skuteczności doręczenia. Reasumując, należy stwierdzić, że wprawdzie skarga o wznowienie opiera się na ustawowej podstawie, jednak w rzeczywistości podstawa ta nie zaistniała. Z tych przyczyn na podstawie art. 281 P.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł o odrzuceniu skargi o wznowienie. E.B.