I SA/Łd 29/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Tarno (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Janicki Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda Protokolant: Asystent sędziego Paweł Pijewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia zaskarżonej decyzji odmawiającej umorzenia I i II raty podatku od nieruchomości oraz umorzenie postępowania w sprawie 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi T. S. prowadzącemu kancelarię adwokacką w Ł. przy ul. P. [...], kwotę 240,- (dwieście czterdzieści) złotych plus należny podatek od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. I SA/Łd 29/11 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uchyliło w całości decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą J. K. umorzenia I i II raty podatku od nieruchomości i umorzyło postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że organ pierwszej instancji odmówił podatnikowi umorzenia, oceniając jego sytuację majątkową i przedłożone dokumenty. Prezydent Miasta Ł. przeanalizował przesłanki umorzenia zaległości podatkowych (ważny interes podatnika i interes publiczny), stwierdził ponadto, że podatnik nie posiada żadnych zaległości podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości. W odwołaniu skarżący przedstawił swoją sytuacje finansową i oświadczył, że nie jest zadowolony z wydanej decyzji. Jednocześnie dodał, że zapłata podatku od nieruchomości nastąpiła w dniu [...] r. Uchylając decyzję organu pierwszej instancji, Kolegium wskazało, że decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta Ł. ustalił stronie wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2010 w kwocie 50,00 zł. Decyzja ta nie została zaskarżona i stała się ostateczna. W dniu [...] r. podatnik dokonał wpłaty na rachunek bankowy organu podatkowego kwoty 50,00 zł tytułem "PN 2010". Fakt że wskazana wpłata dotyczyła podatku od nieruchomości potwierdza w odwołaniu sam skarżący. W myśl art. 59 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek: 1) zapłaty; 2) pobrania podatku przez płatnika lub inkasenta; 3) potrącenia; 4) zaliczenia nadpłaty lub zaliczenia zwrotu podatku; 5) zaniechania poboru; 6) przeniesienia własności rzeczy lub praw majątkowych; 7) przejęcia własności nieruchomości lub prawa majątkowego w postępowaniu egzekucyjnym; 8) umorzenia zaległości; 9) przedawnienia; 10) zwolnienia z obowiązku zapłaty na podstawie art. 14m. Kolegium stwierdziło, że w związku zapłatą całej kwoty, przedmiotowe zobowiązanie wygasło w całości w dniu 25 lutego 2010 r. Zaistnienie jednego ze zdarzeń przewidzianych w art. 59 § 1 pkt 1-10 Ordynacji podatkowej wyklucza możliwość wygaśnięcia zobowiązania z pozostałych przyczyn. Konsekwencją wygaśnięcia zobowiązania podatkowego (i to niezależnie od sposobu, w jaki to nastąpi) jest ustanie stosunku prawnego między wierzycielem podatkowym i podatnikiem, co na gruncie prawa procesowego przejawia się w bezprzedmiotowości jakiegokolwiek postępowania mającego na celu orzeczenie co do wygasłego podatku. Instytucja ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych w postaci umorzenia przewiduje wyłącznie możliwość umorzenia zaległości podatkowych i nie przewiduje możliwości umorzenia podatku (zobowiązania podatkowego), względnie zaniechania jego poboru (zob. wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2009 r. II FSK 1413/07). W aktualnym stanie prawnym brak jest podstaw prawnych do orzekania na wniosek podatnika w jego indywidualnej sprawie o zaniechanie poboru podatku w całości lub części w drodze decyzji podatkowej. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, Kolegium stwierdziło, że wszelkie zwolnienia i ulgi podatkowe w systemie prawa polskiego są wyjątkiem, istotnym odstępstwem od zasady sprawiedliwości podatkowej (powszechności i równości opodatkowania), a ich zastosowanie nie może odbywać się w drodze wykładni rozszerzającej. Ocenę przesłanek umorzenia zaległości podatkowych zawartych w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej musi poprzedzić ustalenie, czy zaległość będąca przedmiotem wniosku istniała w chwili jego złożenia. Nie można orzekać w sprawie umorzenia zaległości podatkowej, która nigdy nie powstała albo wygasła przed złożeniem wniosku o umorzenie, gdyż wówczas postępowanie wszczęte przez podatnika jest bezprzedmiotowe. (zob. np. wyrok WSA w Kielcach z dnia 28 stycznia 2010 r., I SA/Ke 390/09; wyrok NSA z dnia 19 października 2000 r., III SA 2246/99). W chwili złożenia wniosku przez J. K., zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2010 już wygasło, a wnioskodawca nie posiadał, żadnych innych zaległości z tytułu podatku od nieruchomości. Bezprzedmiotowe było zatem podejmowanie decyzji w sprawie umorzenia zaległości podatkowej, jeżeli zobowiązanie wygasło przez dobrowolne zapłacenie podatku przed datą złożenia wniosku o umorzenie i zaległość podatkowa nie istniała. Zgodnie z art. 208 Ordynacji podatkowej, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania zachodzi wówczas, gdy w sposób oczywisty organ podatkowy stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy – tak jak w omawianym przypadku. Decyzja SKO w Ł. została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. przez J. K., z powodu jej niezgodności z prawem. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że pouczony przez pracownicę A. F. złożył prośbę o umorzenie ustalonego zobowiązania podatkowego w związku z trudną sytuacją materialną. W dniu [...] r. otrzymał postanowienie odmawiające, wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia przedmiotowego zobowiązania. Wobec takiej postawy Gminy Ł. był zmuszony uiścić żądany podatek, co zagroziło jego egzystencji i skutkowało przyznaniem zasiłku celowego w kwocie 185 zł. Okoliczność powyższa jest materialno- prawną przesłanką zastosowania ulgi na wniosek podatnika ze względu na jego ważny interes. Skarżący wnosił o zwolnienie go z podatku od nieruchomości za 2010 r., ale postanowieniem z dnia [...] r. Prezydent Miasta Ł. odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie. W wyniku zażalenia SKO w Ł. uchyliło zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji w całości i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Skarżący wyjaśnił, że dysponuje orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, otrzymuje jedynie rentę, a lokal i grunt nie są wykorzystywane na prowadzenie działalności gospodarczej. Zdaniem skarżącego SKO w Ł. przyznało, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest wewnętrznie sprzeczne i nie sposób ustalić jego motywów. Podkreśliło również, że podatnik wskazał podstawę prawną do umorzenia (art. 67a Ordynacji podatkowej) oraz przedstawił swoją sytuację finansową, Powołując się na orzecznictwo wojewódzkich sądów administracyjnych, skarżący stwierdził, że pod pojęciem ważny interes podatnika rozumie sytuację, w której na skutek uiszczenia zobowiązania podatkowego podatnik pozostawałby bez środków do życia i byłby zmuszony do korzystania z pomocy społecznej. Skarżący stwierdził, że na podstawie art. 22 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej naczelnik właściwego urzędu skarbowego zwolnił płatnika z obowiązku pobrania podatku dochodowego od wypłacanego mu świadczenia rentowego za okresy od lipca 2009 r. do grudnia 2011 r., gdyż pobranie podatku zagrażało ważnym interesom podatnika, a w szczególności jego egzystencji. Skarżący zaznaczył również, że Gmina Ł. żąda od niego pieniędzy, a gdy on zwraca się do niej o pomoc finansową, czy rzeczową, to z reguły spotyka się z odmowami. Gmina Ł. notorycznie odmawia również przyznania skarżącemu dodatku mieszkaniowego. Ponadto nigdy nie załatwiła wniosku Z. K. o odrębny lokal mieszkalny w związku ze znacznym stopniem niepełnosprawności, a gdy umieszczono ją w DPS - dążyła do pozbawienia ją życia. Teraz chce uśmiercić J. K.. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie wyrażone w zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia [...] r. skarżący wskazał na załączoną do pisma decyzję o przyznaniu mu zasiłku celowego w okresie od 1 do 31 marca 2010 r., w wysokości 185 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Wniosek skarżącego wszczynający postępowanie w sprawie, został złożony w kancelarii organu pierwszej instancji w dniu 24 marca 2010 r. W piśmie tym podatnik wniósł o zwolnienie go z podatku od nieruchomości za 2010 r. Przedmiotowe zobowiązanie zostało ustalone mocą decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. w kwocie 50 zł. płatnej w czterech ratach, przy czym termin pierwszej raty upływał w dniu 15 marca 2010 r. Skarżący uiścił podatek w całości (tj. w kwocie 50 zł.) w dniu 25 lutego 2010 r. Wniosek podatnika w istocie dotyczy zastosowania ulgi w spłacie zobowiązania podatkowego. W rozdziale 7a Ordynacji podatkowej, zatytułowanym "Ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych" ustawodawca objął tą nazwą następujące instytucje: 1) odroczenie terminu płatności podatku lub rozłożenie zapłaty podatku na raty; 2) odroczenie lub rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetek określonych w decyzji, o której mowa w art. 53a; 3) umorzenie w całości lub w części zaległości podatkowej, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej. Z treści wniosku wynika wyraźnie, że podatnik prosząc o zwolnienie z podatku, nie chce być nim obciążony nawet w częściach, stąd pierwsza ulga (odroczenie terminu płatności podatku lub rozłożenie zapłaty podatku na raty) nie może być brana pod uwagę. Ponieważ nie doszło do powstania zaległości podatkowej – nie mają tu zastosowania również dwie pozostałe ulgi. W tej sytuacji stanowisko Kolegium należy uznać za prawidłowe, gdyż nie można żądać umorzenia zaległości podatkowej, która nigdy nie powstała, a zobowiązanie podatkowe wygasło przed złożeniem wniosku wszczynającego postępowanie w sprawie. W tych warunkach postępowanie o udzielenie ulgi jest bezprzedmiotowe. Na podobne okoliczności zwrócił uwagę NSA w wyrokach: z dnia z 19 października 2000 r., III SA 2246/99 (LEX nr 47091), z dnia 4 maja 2005 r., FSK 2092/04 (ONSAwsa z 2006 r. nr 2, poz. 56), z dnia 7 stycznia 2009 r., II FSK 1413/07, a także z dnia 21 lipca 2009 r., II FSK 446/08 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z powyższych względów na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji. P.Z-C.