I SA/Łd 306/13

Dnia 16 maja 2013 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. L. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 roku p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącej – A. L. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. A.L. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 roku. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od tej skargi w kwocie 945 zł skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) oświadczeniu o stanie rodzinnym, dochodach i majątku skarżąca podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem M. i 16-letnim synem P. Wskazała przy tym, że majątek rodziny stanowią nieruchomości w postaci budynku mieszkalnego o pow. 200 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 1,5 ha. Oboje z mężem nie osiągają żadnych dochodów, pozostają w tragicznej sytuacji finansowej, nie posiadają środków na spłatę rat kredytowych. Ponadto w uzasadnieniu wniosku skarżąca dodatkowo wyjaśniła, że zaskarżona decyzja dotyczy zobowiązań podatkowych za rok 2009 przedsiębiorstwa PHU A. w zakresie działalności budowlanej. Działalnością w tym zakresie zajmował się jej mąż. Z powodu kryzysu i braku zamówień działalność ta została zlikwidowana. Natomiast cała działalność PHU A. została przez nią zawieszona z dniem 1 kwietnia 2013 roku z uwagi na narastającą stratę. W związku z tym obecnie małżonkowie nie prowadzą działalności gospodarczej. Jej mąż z dniem 1 kwietnia 2013 roku zawiesił swoją działalność – B. L. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że nie jest nigdzie zatrudniona, nie ma prawa do emerytury ani renty. Nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej. Na jej utrzymaniu pozostaje syn. Miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą łącznie 1.800 zł, przy czym zimą koszty utrzymania domu (media) wynoszą 2.500 zł. Ponadto na małżonkach ciąży zobowiązanie z tytułu kredytu hipotecznego w kwocie 250.000 zł, którego miesięczna rata wynosi 2.000 zł. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia 10 kwietnia 2013 roku wezwano skarżącą do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej, w tym do nadesłania wyciągów z posiadanych przez nią i jej męża rachunków bankowych, w tym także rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą - za ostatnie 3 miesiące, wskazania źródeł finansowania podanych we wniosku miesięcznych kosztów utrzymania w łącznej kwocie 4.300 zł i płatności z tytułu raty kredytowej w wysokości 2.000 zł miesięcznie oraz udokumentowania łącznej kwoty wydatków ponoszonych miesięcznie z tych tytułów, złożenia odpisu (kserokopii) aktualnego zeznania podatkowego skarżącej i jej męża (za 2012 r. – w przypadku złożenia w urzędzie skarbowym, a jeśli nie zostało jeszcze przez nich złożone – zeznania podatkowego za 2011 r.), a ponadto złożenia deklaracji podatkowych związanych z dotychczas prowadzoną przez skarżącą i jej męża działalnością gospodarczą (zawieszoną z dniem 1 kwietnia 2013 r.), obejmujących okres od 01.01.2013 r. – do 31.03.2013 r., w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w drodze pisma z dnia 23 kwietnia 2013 roku nadesłała dokumenty dotyczące jej sytuacji majątkowej, objęte wezwaniem z dnia 10 kwietnia 2013 roku. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a.". Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 tej ustawy wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (§ 2 i § 3 art. 245 powołanej ustawy). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentów źródłowych wynika, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem M. i 16-letnim synem P. Majątek rodziny stanowią nieruchomości w postaci budynku mieszkalnego o pow. 200 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 1,5 ha. Małżonkowie, jak podaje skarżąca, nie osiągają żadnych dochodów, nie posiadają także środków na spłatę rat kredytowych. Nie składają comiesięcznych deklaracji podatkowych. Korzystają ze środków, które pozostały im po zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej oraz z pożyczek udzielnych przez ojca męża skarżącej. Łączne koszty utrzymania domu oraz opłaty eksploatacyjne stanowią kwotę 2.855,97 zł. Ponadto na małżonkach ciąży zobowiązanie z tytułu kredytu hipotecznego w kwocie 250.000 zł, którego miesięczna rata wynosi 2.000 zł. Tym niemniej analiza załączonych wyciągów z rachunków bankowych dowodzi, że aktualne saldo rachunku skarżącej w C ([...]) stanowi kwotę 67.214,45 zł (saldo końcowe na dzień: 1 kwietnia 2013 roku). Jednocześnie z wyciągu z rachunku bankowego skarżącej ([...]) wynika, że w okresie składania skargi, a następnie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tj. od 1.02.2013 r. do 8.04.2013 r.), na rachunku skarżącej odbywały się liczne operacje bankowe, w tym dokonywano przelewów przychodzących od A. w znaczących kwotach, np. 1.000 zł (operacja w dniu 2.02.2013r.), 1.000 zł (operacja w dniu 4.02.2013 r.), 5.000 zł (operacja w dniu 30.01.2013 r.)., 8.000 zł (operacja w dniu 31.01.2013 r.). Natomiast na rachunku męża skarżącej ([...]) operacje te opiewały na kwotę: 19.260 zł (operacja w dniu 2.01.2013 r.), 3.600 zł (operacja w dniu 2.01.2013 r.) i 2.600 zł (operacja w dniu 04.01.2013 r.). Ponadto z nadesłanych zeznań podatkowych (PIT-36L) za 2011 rok wynika, że skarżąca z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej osiągnęła dochód w kwocie 42.169,49 zł (przy kosztach uzyskania przychodu wynoszących 1.301.717,63 zł), a jej mąż z tego tytułu osiągnął dochód w kwocie 409.155,79 zł (przy kosztach uzyskania przychodu wynoszących 3.993.631,52 zł). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Referendarz sądowy uznał, iż wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca nie wykazała bowiem dostatecznie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonując takiej oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącej Referendarz sądowy wziął przede wszystkim pod uwagę kwotę środków widniejącą na ww. rachunku należącym do skarżącej w wysokości 67.214,45 zł. Kwota ta bowiem znacznie przekracza zarówno wysokość wykazanych wydatków skarżącej wraz z ratą kredytową (4.855,97 zł), jak i łączną kwotę wpisów od trzech aktualnie wniesionych przez skarżącą skarg w wysokości 4.945 zł. Uwagę zwraca przy tym fakt, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających ewentualne trudności w spłacie zaciągniętego kredytu. Co tym samym pozwala przyjąć, że mimo braku wykazanego dochodu, skarżąca dysponuje środkami pozwalającymi na terminowe regulowanie płatności tychże rat. Jednocześnie nie kwestionując kwoty wydatków skarżącej podkreślić należy, że koszty sądowe – jak wynika z orzecznictwa – nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia (vide: postanowienia NSA z 18.02.3010 r., I FZ 447/09 oraz z 6.11.2009 r., II OZ 971/09, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona ma obowiązek podjąć starania o ich wygospodarowanie, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Tym bardziej, że instytucja ta, będąca wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowego, powinna umożliwiać dostęp do sądu przede wszystkim podmiotom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, do których, zdaniem Referendarza sądowego, skarżąca nie należy. W tych okolicznościach sprawy nie było możliwe uznanie, aby skarżąca nie była w stanie uiścić pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. (MSi)