I SA/Łd 323/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Adamczyk Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Cisowska - Sakrajda (spr.) Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk - Drozda Protokolant: Szymon Chrostek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi P. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie zwolnienia od podatku rolnego oddala skargę. I SA/Łd 323/12 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza Gminy i Miasta B. z dnia [...] r. Nr [...] odmawiające P. D. wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie zwolnienia od podatku rolnego. W uzasadnieniu tegoż postanowienia wskazało, iż pismem z dnia [...] r. P. D. wniósł o zwolnienie od podatku rolnego z powodu zalewania jego gruntów rolnych ściekami opadowymi przez firmę A. w B.. Podniósł, że grunty zalewane są przez okres około czterech lat wskutek samowolnego podwyższenia terenu działki należącej do tej firmy. Na dowód swoich twierdzeń podatnik załączył do wniosku kopie zdjęć wykonanych przy pomocy aparatu telefonicznego w sieci komórkowej. Burmistrz Gminy i Miasta B., odmawiając postanowieniem z dnia [...] r. wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie zwolnienia od podatku rolnego, wyjaśnił, że wniosek podatnika dotyczy udzielenia zwolnienia od podatku rolnego ustalonego decyzją Nr [...] z dnia[...] . Powołując się ogólnie na przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa, zwanej dalej Op, uznał, że ustawa ta nie przewiduje zwolnień z obowiązku zapłaty należnych zobowiązań podatkowych. W zażaleniu na to postanowienie P. D. wniósł o zwolnienie od podatku rolnego do czasu zaprzestania zalewania jego gospodarstwa rolnego ściekami opadowymi przez firmę A w B. oraz o przyznanie odszkodowania za zniszczone uprawy rolne przez tę firmę. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że firma A nie posiada kanalizacji do odprowadzania ścieków opadowych, co powoduje zalewanie upraw rolnych po opadach atmosferycznych. Wyjaśnił także, iż właściciel firmy odmówił wypłaty odszkodowania za zniszczone uprawy rolne. Rozpoznając to zażalenie Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż stosownie do treści art. 165a Op, gdy żądanie wszczęcia postępowania podatkowego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania podatkowego. Oznacza to, że w przypadkach określonych w tym przepisie organ nie ma możliwości merytorycznego rozstrzygnięcia decyzją wniosku podatnika. W zaskarżonym rozstrzygnięciu organ podatkowy przyjął istnienie "innych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania podatkowego w niniejszej sprawie. Przyczyny, które powodują, iż postępowanie nie może być wszczęte, mogą dotyczyć, jak podnosi literatura przedmiotu, między innymi braku w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego. Z treści zażalenia na postanowienie Burmistrza Gminy i Miasta B. z dnia [....] r. wynika, jak wywiodło Kolegium, że skarżący wnosi o zwolnienie od podatku rolnego i o odszkodowanie z tytułu szkód poniesionych w uprawach rolnych wskutek zalewania jego gospodarstwa rolnego wodami opadowymi. Przyczyną szkód jest, w jego ocenie, nieposiadanie przez firmę A, sąsiadującą z jego gospodarstwem rolnym, prawidłowych urządzeń wodnych. Co do zasady, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006r. Nr 136, poz. 969 ze zm.), zwanej dalej upr, opodatkowaniu podatkiem rolnym podlegają grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza. Przepisy tej ustawy przewidują jednak w określonych przypadkach liczne zwolnienia od podatku rolnego. Przepis art. 12 ust. 1 upr w katalogu zwolnień od podatku rolnego, stosowanych z urzędu bądź na podstawie decyzji wydanej na wniosek podatnika (art. 13d ust. 1 upr), nie przewiduje jednak zwolnienia od podatku rolnego z przyczyn podnoszonych przez skarżącego. W tych okolicznościach Kolegium uznało, że brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania skarżącego w trybie postępowania podatkowego. Organ podatkowy I instancji prawidłowo więc zastosował art. 165a Op i na tej podstawie zasadnie odmówił wszczęcia postępowania podatkowego z wniosku podatnika. W odniesieniu natomiast do roszczenia skarżącego o odszkodowanie z tytułu strat poniesionych w uprawach rolnych wskutek zalewania gruntów rolnych wodami opadowymi Kolegium wyjaśniło, że dopuszczalnym trybem do rozpatrzenia żądania w tym zakresie może być droga sądowa. W skardze na to postanowienie skarżący podał, iż podatek rolny płaci się od gruntów przynoszących dochody, a zalewane ściekami opadowymi grunty rolne kilka razy w roku nie przynoszą dochodu, tylko straty i zatrute pole pod uprawy rolne. Zakłady zabrały mu prawo do ekologicznej uprawy produkowanej żywności na tych gruntach. Nadal bezkarnie wypuszczają ścieki opadowe, a Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w S. prowadzący postępowanie w sprawie wypuszczania ścieków opadowych pracuje bardzo opieszale, tj. już 5 lat. Ścieki wypuszczane są już od 6 lat. Tamy na gruntach skarżącego nie są w stanie utrzymać tak dużych ilości ścieków opadowych z tych zakładów, na co dowodem są załączone do skargi zdjęcia. W odpowiedzi na skargę SKO w S. wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego postanowienia, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego postanowienia, a jedynie uwzględniając skargę może je uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ppsa, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ppsa, skarga zgodnie z art. 151 ppsa podlega oddaleniu. Wedle przepisu art. 134 § 1 ppsa rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa). Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżone postanowienie, Sąd uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, w sprawie nie doszło, bowiem do naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), zwanej dalej Op, w szczególności zaś stanowiącego podstawę tego postanowienia art. 165a § 1 Op. Przesłankami odmowy wszczęcia postępowania na gruncie art. 165a § 1 Op są wniesienie podania przez osobę nie będącą stroną lub niemożność wszczęcia postępowania z jakichkolwiek innych przyczyn. Pierwsza z tych przesłanek zachodzi wówczas gdy z wnioskiem o wszczęcie postępowania wystąpi podmiot nie spełniający definicji art. 133 Op. Na gruncie tego przepisu, stroną jest podmiot, który żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny; podmiot, którego interesu prawnego dotyczy działanie organu podatkowego; oraz osoba "do której czynność organu podatkowego się odnosi". Interes prawny oznacza przy tym interes wynikający z prawa materialnego, na mocy którego dany podmiot może żądać przyznania określonego uprawnienia lub na który może zostać nałożony określony obowiązek. Przesłanka wyrażona zwrotem "nie może być wszczęte" odnosi się z kolei do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 2 grudnia 2008r., I SA/Po 1228/08, LEX nr 497628, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 lutego 2009r., I SA/Po 1347/08, LEX nr 497766, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 4 lutego 2009r., I SA/Ol 551/08, LEX nr 491816). Aby postępowanie mogło się toczyć przepis prawa musi normować możliwość żądania strony określonego zachowania organu (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 maja 2008r., I SA/Po 200/08, LEX nr 497773). Postępowanie nie może być zatem wszczęte, gdy w sprawie toczy się już postępowanie podatkowe, zapadła już decyzja ostateczna lub nieostateczna, w przepisach ustaw podatkowych nie istnieje podstawa do rozpatrzenia tej treści żądania w trybie postępowania podatkowego. Żądanie wszczęcia postępowania nie jest bowiem wnioskiem o wszczęcie postępowania, lecz żądaniem rozstrzygnięcia określonej sprawy z zakresu materialnego prawa podatkowego (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 17 września 2008r., I SA/Sz 127/08, LEX nr 480312). Przykładowo wskazać należy, iż organ podatkowy odmawia wszczęcia postępowania podatkowego na podstawie art. 165a Op w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty, jeżeli wcześniej w odniesieniu do tego samego podatku została wydana decyzja określająca zaległość podatkową, zaś wszczęcia postępowania interpretacyjnego gdy zapadło ostateczne rozstrzygnięcie interpretacyjne (wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 września 2004r., III SA 3279/03, OSP 2006/3/31, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 14 listopada 2007r., I SA/Bk 493/07, LEX nr 494259, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 7 lutego 2008r., I SA/Bk 583/07, LEX nr 357493). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zgodzić się należy z organem odwoławczym, który uznał, iż postępowanie w sprawie zwolnienia od podatku rolnego nie może być wszczęte, bowiem ustawa z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (tj. Dz.U. z 2006r., Nr 136, poz. 969 z póź. zm.), zwana dalej upr, w rozdziale 4 zatytułowanym "Zwolnienia i ulgi podatkowe", w szczególności zaś w art. 12, nie przewiduje, jak słusznie zauważył organ, przesłanki zwolnienia od podatku rolnego, jak wskazane przez skarżącego we wniosku zalewanie jego gruntu ściekami opadowymi spływającymi z sąsiedniej nieruchomości. Posiadane przez skarżącego grunty, co sam skarżący przyznał do protokołu rozprawy sądowoadministracyjnej w dniu [...] r., stanowią grunty IV klasy, nie są zadrzewione i nie stanowią użytków rolnych. Oznacza to, iż podstawa zwolnienia z podatku rolnego określona w art. 12 ust. 1 pakt 1 i 8 upr nie mogła mieć zastosowania, gdyż grunty skarżącego posiadają klasę niższą niż podlegające zwolnieniu grunty, nie są też użytkami ekologicznymi, podlegającymi ochronie przyrody i zwolnieniu od tegoż podatku. Również wymienione w pozostałych punktach tegoż przepisu podstawy zwolnienia nie mają zastosowanie, bowiem zwolnieniu od podatku rolnego podlegają grunty położone w pasie drogi granicznej (pakt 2)j; grunty orne, łąki i pastwiska objęte melioracją - w roku, w którym uprawy zostały zniszczone wskutek robót drenarskich (pakt 3); grunty przeznaczone na utworzenie nowego gospodarstwa rolnego lub powiększenie już istniejącego do powierzchni nieprzekraczającej 100 ha: a) będące przedmiotem prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego, nabyte w drodze umowy sprzedaży, b) będące przedmiotem umowy o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste, c) wchodzące w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, objęte w trwałe zagospodarowanie (pakt 4); grunty gospodarstw rolnych powstałe z zagospodarowania nieużytków - na okres 5 lat, licząc od roku następnego po zakończeniu zagospodarowania (pakt 5); grunty gospodarstw rolnych otrzymane w drodze wymiany lub scalenia - na 1 rok następujący po roku, w którym dokonano wymiany lub scalenia gruntów (pakt 6); grunty gospodarstw rolnych, na których zaprzestano produkcji rolnej, z tym że zwolnienie może dotyczyć nie więcej niż 20 % powierzchni użytków rolnych gospodarstwa rolnego, lecz nie więcej niż 10 ha - na okres nie dłuższy niż 3 lata, w stosunku do tych samych gruntów (pakt 7); grunty zajęte przez zbiorniki wody służące do zaopatrzenia ludności w wodę (pakt 9); grunty pod wałami przeciwpowodziowymi i grunty położone w międzywałach (10); grunty wpisane do rejestru zabytków, pod warunkiem ich zagospodarowania i utrzymania zgodnie z przepisami o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (pakt 11); grunty stanowiące działki przyzagrodowe członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych, którzy: a) osiągnęli wiek emerytalny, b) są inwalidami zaliczonymi do I albo II grupy, c) są niepełnosprawnymi o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, d) są osobami całkowicie niezdolnymi do pracy w gospodarstwie rolnym albo niezdolnymi do samodzielnej egzystencji (pakt 12). Posiadane przez skarżącego grunty nie należą do żadnej z wyżej wskazanych kategorii gruntów. Co istotne w przypadku zwolnień udzielanych na wniosek, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, to wnioskodawca wskazuje, jak wynika z art. 13d ust. 1 upr, ewentualną podstawę zwolnienia od tego podatku. Oznacza to, iż wskazaną we wniosku podstawą zwolnienia od podatku rolnego organ podatkowy jest związany, o treści żądania w takim przypadku decyduje bowiem wnoszący podanie o wszczęcie postępowania. W konsekwencji powyższego skoro w przepisach wskazanej ustawy brak jest podstawy materialnoprawnej zwolnienia od podatku rolnego w postaci zalewania gruntu ściekami opadowymi, to zgodzić należało się z organem podatkowym, iż nie dopuszczalne było wszczęcie postępowania. Nie bez znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia ma też pominięta przez SKO a wskazana w uzasadnieniu postanowienia Burmistrza Gminy i Miasta B. z dnia [...] i niekwestionowana przez skarżącego okoliczność, iż decyzją z dnia [...] r. nr [...] organ ten określił skarżącemu podatek rolny za 2011r. Okoliczność ta ma o tyle istotne znaczenie, iż podejmując tą decyzję organ podatkowy stosownie do art. 13d ust. 1 obowiązany był z urzędu uwzględnić zwolnienia i ulgi podatkowe, wprawdzie obowiązkiem tym objęte są li tylko zwolnienia udzielane na podstawie art. 12 ust. 1 i 2 oraz pakt 8-12 upr, niemniej jednak, jak już wskazano, nie ma wśród nich zalewania gruntu ściekami opadowymi spływającymi z działek sąsiednich. Podejmując tą decyzję organ nie mógł zatem zastosować zwolnienia z podatku rolnego z urzędu. Konsekwencją powyższego, jak i braku w przepisach podstawy materiapnoprawnej zwolnienia na wniosek podatnika, jest podleganie posiadanych przez skarżącego gruntów rolnych opodatkowaniu podatkiem rolnym stosownie do art. 1 upr. Podniesione w skardze argumenty co do niemożności używania gruntu dla potrzeb rolniczych wskutek ich zalewania ściekami opadowymi z sąsiedniej nieruchomości, opieszałość Państwowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. w sprawie zalewania tymi ściekami gruntów skarżącego, jak i bezskuteczność budowanych przez skarżącego tam na gruntach celem uniknięcia ich zalewania, nie stanowią okoliczności faktycznej ewentualnie prawnej mogącej mieć wpływ na ocenę legalności zaskarżonego postanowienia, jak i zasadność objęcia takich gruntów opodatkowaniem podatkiem rolnym, gdyż jak już wskazano nie są to okoliczności stanowiące podstawę zwolnienia od tego podatku. Mogą one natomiast stanowić istotną okoliczność w procesie dochodzenia odszkodowania na drodze powództwa cywilnego z tytułu szkody spowodowanej zalewaniem gruntów przez sąsiada, jak i szkodą spowodowaną opieszałością administracji publicznej. Nadto opieszałość PINB w S. może stanowić przedmiot ponaglenia w trybie art. 141 Op składanego do właściwego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Opieszałość tego Inspektora, jako wykraczająca poza granice rozpoznania niniejszej skargi, nie mogła być natomiast przedmiotem oceny Sądu. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało skargę oddalić. P.Z-C.