I SA/Łd 326/11

Dnia 23 sierpnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 rok postanawia: odmówić przyznania skarżącemu A. P. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. A. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.500 zł podatnik złożył na urzędowym formularzu (PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W zawartym w powyższym wniosku oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, 14-letnią córką oraz 14-letnim synem. Nie posiada żadnego majątku, z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1.200 zł brutto miesięcznie. Pozostali członkowie rodziny nie osiągają żadnych dochodów, żona jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, a dzieci uczą się. Jednocześnie skarżący wskazał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza nie zaspokaja wszystkich potrzeb życiowych rodziny i w związku z tym zadłuża się u swoich kontrahentów. Spłaca przy tym kredyty, które zaciągnął bez związku z działalnością gospodarczą, w wysokości ok. 1.500 zł miesięcznie. Koszty utrzymania gospodarstwa domowego to także kwota ok. 1.000 zł miesięcznie. Ponadto w uzasadnieniu wniosku skarżący dodatkowo wyjaśnił, że w związku z wydaniem decyzji dotyczących podatku VAT przeciwko niemu prowadzona jest egzekucja, którą objęto cały majątek. Prowadzona działalność gospodarcza w ramach spółki cywilnej "A" została ograniczona do minimum. W ubiegłym roku firma osiągnęła minimalny dochód. Obecnie ma problemy z regulowaniem bieżących należności. Znajduje się na granicy utraty płynności finansowej. Skarżący podkreślił przy tym, że nie posiada ruchomości, które mógłby spieniężyć na koszty procesu. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej, w tym do: nadesłania wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym także rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą - za ostatnie 3 miesiące, przedstawienia zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o posiadaniu przez A. P. statusu osoby bezrobotnej, nadesłania deklaracji podatkowych VAT-7 za ostatnie cztery okresy rozliczeniowe, przesłania kserokopii umów kredytowych wskazanych we wniosku, udokumentowania wykazanej we wniosku kwoty kosztów stanowiących obciążenie gospodarstwa domowego poprzez przedstawienie rachunków, faktur itp. - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał decyzję o utracie prawa do zasiłku dla bezrobotnych przez A. P., deklaracje VAT 7 firmy skarżącego za miesiące od listopada 2010 r. do lutego 2011 roku, kserokopię umowy kredytowej z dnia [...]r., rachunki dotyczące stałych opłat gospodarstwa domowego na łączną kwotę ok. 578 zł miesięcznie, wyciągi z rachunków bankowych oraz informację o zajęciu rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia A. P. złożył sprzeciw. Podniósł, że postanowienie referendarza jest oderwane od realiów prowadzenia działalności gospodarczej i błędnie zakłada, że można rozdzielić budżet firmy i gospodarstwa domowego, a środki stanowiące dochód służą pokrywaniu wydatków domowych. Podkreślił, że niezależnie od tego, czy kredyt jest brany "na spółkę", czy prywatnie, służy finansowaniu lub refinansowaniu wydatków związanych z działalnością gospodarczą. Z drugiej strony, pieniądze pochodzące od kontrahentów pokrywają bieżące potrzeby wspólników i ich rodzin. W ocenie wnioskodawcy, istnienie zobowiązań kredytowych nieznajdujących pokrycia w majątku obrotowym stanowi dowód na to, że [...] r. został przeznaczony na bieżące zobowiązania firmy i zobowiązania kredytowe wspólników z innych tytułów, bez możliwości wygospodarowania środków na koszty sądowe. Wskazał, że zyskowność z działalności transportowej jest minimalna, gdyż przychody rekompensowane są dużymi wydatkami, głównie na paliwo i naprawy sprzętu, który z uwagi na zajęcia egzekucyjne nie może być wymieniony. Z nadesłanych PIT-36 wynika, że skarżący uzyskał w 2009 r. dochód w wysokości 24.265,96 zł (przychód – 205.991,31 zł, koszty – 181.725,35 zł), zaś w 2010 r. dochód w kwocie 17.406,73 zł (przychód – 204.333,65 zł, koszty – 186.926,92 zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") przewiduje możliwość przyznania wnioskodawcy prawa pomocy albo w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i jest przyznawane osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) albo w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie jedynie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Warunkiem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez stronę, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią należność publicznoprawną. Zwolnienia od obowiązku uiszczenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającej z art. 84 Konstytucji RP. Podkreślić więc należy, że udzielenie stronie prawa pomocy, będącego formą dofinansowania z budżetu państwa, winno stanowić wyjątek a nie zasadę. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślić należy, że z wyjaśnień skarżącego oraz przedłożonych dokumentów wynika jednoznacznie, że wydatki skarżącego znacznie przekraczają deklarowane przez stronę dochody z tytułu działalności gospodarczej. Jak twierdzi podatnik, miesięczny dochód rodziny wynosi 1.200 zł, podczas gdy obciążenia związane z ratami kredytu oraz kosztami utrzymania gospodarstwa domowego stanowią kwotę ok. 2.500 zł miesięcznie. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, które wskazywałyby na trudności w spłacie obciążeń przekraczających kwotę osiąganego dochodu. Przedstawiona zaś umowa kredytowa z dnia [...] r. dowodzi, że skarżący dysponuje realnymi możliwości płatniczymi, stanowiącymi podstawę do obciążenia go ratą z tytułu kredytu w wysokości 987,19 zł miesięcznie. Podkreślić przy tym należy, że powyższy kredyt (na cele własne) w wysokości 30.000 zł został przyznany skarżącemu już po wniesieniu skargi, a zatem wnioskodawca powinien liczyć z tym, że inicjując postępowanie sądowe będzie musiał ponosić związane z tym koszty i wobec powyższego zabezpieczyć odpowiednią kwotę na ten cel. W sprzeciwie skarżący zaznaczył, że kredyt uzyskany w A w dniu [...] r. został wykorzystany na bieżące zobowiązania firmy i zobowiązania kredytowe wspólników z innych tytułów. Należy jednak podkreślić, że koszty sądowe nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia (por. postanowienia NSA z 18 lutego 3010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązkiem strony jest podjęcie starań o ich wygospodarowanie. Za zasadnością wniosku nie przemawia także wykazana kwota obrotów z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności, która według deklaracji VAT-7 wyniosła w miesiącu: listopadzie 2010 r. - 23.535 zł, w grudniu 2010 r. – 67.152 zł, styczniu 2011 r. – 6.267 zł oraz w lutym 2011 r. - 33.524 zł. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności uznać należało, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co więcej, w ocenie Sądu, podniesiony przez skarżącego fakt zadłużenia w banku i związana z tym faktem konieczność spłacania rat kredytowych, nie tylko nie uzasadnia zwolnienia od kosztów sądowych, a wręcz przeciwnie świadczy o tym, iż sytuacja materialna skarżącego - niewątpliwie brana pod uwagę przy ocenie zdolności kredytowej, pozwala przyjąć, że wnioskodawca dysponuje środkami umożliwiającymi spłatę owego zadłużenia. Wziąwszy zatem pod uwagę kondycję finansową wnioskodawcy wskazującą, że jest on w stanie wywiązać się z zobowiązań finansowych związanych z zadłużeniem, przy niewątpliwych kosztach związanych z utrzymaniem własnym oraz rodziny, w tym bezrobotnej żony i dwójki dzieci, Sąd uznał, iż sytuacja materialna skarżącego pozwala przyjąć, iż jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowego, z którymi winien się liczyć wnosząc skargę do Sądu. W tych okolicznościach, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji. P.Z-C.