I SA/Łd 327/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 11 kwietnia 2017 r. w sprawie ze skargi A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] r. Nr [...] UNP: [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 i 2013 r. zobowiązania podatkowego, kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy i do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy oraz orzeczenia o obowiązku zapłaty podatku postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W związku ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 listopada 2016 r. oddalającego skargę A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 i 2013 r. zobowiązania podatkowego, kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy i do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy oraz orzeczenia o obowiązku zapłaty podatku, spółka wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym, na urzędowym formularzu PPPr, oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że posiada kapitał zakładowy w wysokości 50.000 zł, wartość środków trwałych wynosi 3.309,942,53 zł, w roku 2016 uzyskała zysk w wysokości 157.106,08 zł. Spółka wskazała, że posiada cztery rachunki bankowe, na których znajdują się środki w kwocie odpowiednio: 999,35 zł, 763,80 zł i 570,00 zł, jeden rachunek jest zajęty przez Urząd Skarbowy w Ł.. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, iż posiadany majątek spółki jest realnie niezbywalny z powodu zajęcia przez Urząd Skarbowy. Również należności spółki u odbiorców usług zostały zajęte przez Urząd Skarbowy, na dowód czego spółka przedstawiła odpisy wystawionych zawiadomień o zajęciu egzekucyjnym. Do wniosku o prawo pomocy spółka załączyła bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2016 r. oraz rachunek zysków i strat za okres 1 stycznia – 31 grudnia 2016 r. Postanowieniem z 11 kwietnia 2017r. starszy referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu podkreślił, że analiza treści oświadczeń skarżącej zawartych w aktualnie złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy i dokumentów złożonych do wniosku w powyższym kontekście wskazuje, że sytuacja finansowa spółki uległa zmianie, jednak nie świadczy to o pogorszeniu zdolności płatniczych w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. W szczególności wskazano, że w porównaniu z rokiem 2015 w roku 2016 spółka odnotowała mniejszą wartość przychodów netto (44.869.966,36 zł w stosunku do 45.684.637,25 zł), osiągnęła mniejszy zysk netto (157.106,08 zł w stosunku do 1.086.513,27 zł). Na dzień 31 grudnia 2016 r. w kasie i na rachunkach spółki pozostawała kwota 176.553,54 zł, podczas gdy na dzień 31 grudnia 2015 r. – 379.006,79 zł. Wyniki finansowe spółki nie wskazują, aby można było stwierdzić, że spółka nie ma dostatecznych środków na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej bądź nie może ich pozyskać. Okoliczności przemawiającej za przyznaniem prawa pomocy nie mogą również stanowić dokonane zajęcia egzekucyjne ani przywoływanie przez wnioskodawcę konsekwencje tych zajęć – utrata wiarygodności u kontrahentów czy utrata przyszłych kontraktów. Spółka nie znajduje się bowiem ani w stanie likwidacji, ani upadłości, prowadząc działalność gospodarczą. Referendarz stwierdził także, że nie bez znaczenia dla zdolności płatniczych strony pozostaje możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, tj. zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. - Kodeks spółek handlowych. Przy czym wskazał, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż skarżąca jest spółką jednoosobową, a zatem przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie oznaczałoby de facto po pierwsze przyznanie pomocy osobie fizycznej – R. K., którego sytuacja majątkowa nie jest Sądowi znana, a po wtóre – finansowanie przez Skarb Państwa funkcjonowania tej spółki w zastępstwie jej jedynego wspólnika. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżąca spółka zarzuciła niewłaściwe zastosowanie w sprawie art. 168 § 1 i art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na błędnym uznaniu, że postanowienie z 10 czerwca 2016r. o odmowie przyznania prawa pomocy rozstrzyga sprawę nowego wniosku o prawo pomocy złożonego w 2017r., mimo, iż jest to nowy wniosek złożony w istotnie innym stanie faktycznym. Ponadto wskazała, że z kwestionowanego postanowienia nie wynika, dlaczego obecna sytuacja nie świadczy o pogorszeniu się zdolności płatniczych strony, przy czym za błędną uznano tezę, że przyznanie prawa pomocy uzasadniałaby tylko sytuacja, w której strona pozostawałaby w stanie likwidacji, czy upadłości. Zakwestionowano też ocenę możliwości płatniczych strony, w tym wyników finansowych, a w konsekwencji możliwość pozyskania środków finansowych na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w sytuacji prowadzenia przez organ znacznych środków finansowych. Za błędną uznano również tezę, że nie można stronie udzielić prawa pomocy w sytuacji, gdy skarżąca jest spółką jednoosobową, przy czym zakwestionowano zawartą zdaniem strony w skarżonym postanowieniu ocenę, że jedyny wspólnik jest zobowiązany i realnie może dokapitalizować spółę ponieważ nie wynika to z przepisów prawa. Ze przedwczesną uznano również ocenę, że strona ma tylko przejściowe kłopoty finansowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje; Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, iż referendarz sądowy słusznie zwrócił uwagę, że aktualnie rozpoznawany wniosek jest ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpoznanie takiego wniosku następuje w oparciu o art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Przepis ten daje prawo uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia wskutek zmiany okoliczności sprawy, z uwzględnieniem materialnych przepisów stanowiących podstawę przyznania prawa pomocy (art. 243 i nast. p.p.s.a.). Strona skarżąca zatem, wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, jednak rozpoznanie tego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniły sytuację materialną strony (por. postanowienie NSA z 25 czerwca 2008 r., II OZ 654/08, CBOSA). Na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego i może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podstawową zasadą obowiązującą na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego, a dotyczącą kosztów postępowania jest określona w art. 199 p.p.s.a. zasada, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jaki strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się uzyskiwane przez nią przychody. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie prowadzi do wniosku, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, postanowienie NSA z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 68/14, publ. CBOSA. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, a w szczególności do sytuacji strony skarżącej, Sąd uznał, że wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej nie zasługiwał na uwzględnienie, a postanowienie referendarza sądowego jest prawidłowe. Podkreślić należy, że rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskującej strony z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych. W niniejszej sprawie jest to wydatek w kwocie 2664 zł, na który składa się obecnie wpis sądowy od skargi kasacyjnej. Na podstawie złożonego przez stronę skarżącą wniosku na urzędowym formularzu referendarz trafnie w ocenie Sądu ustalił, że sytuacja finansowa spółki uległa wprawdzie zmianie, jednak nie świadczy to o pogorszeniu zdolności płatniczych w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. W porównaniu z rokiem 2015 w roku 2016 spółka odnotowała mniejszą wartość przychodów netto (44.869.966,36 zł w stosunku do 45.684.637,25 zł), osiągnęła mniejszy zysk netto (157.106,08 zł w stosunku do 1.086.513,27 zł). Na dzień 31 grudnia 2016 r. w kasie i na rachunkach spółki pozostawała kwota 176.553,54 zł, podczas gdy na dzień 31 grudnia 2015 r. – 379.006,79 zł. Wyniki finansowe spółki nie wskazują, aby można było stwierdzić, że spółka nie ma dostatecznych środków na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej bądź nie może ich pozyskać. Za trafną należy ponadto uznać zawartą w kwestionowanym postanowieniu ocenę, że za przyznaniem prawa pomocy nie mogą przemawiać wskazane przez stronę zajęcia egzekucyjne i w konsekwencji utrata wiarygodności u kontrahentów czy ewentualna utrata przyszłych kontraktów. Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą, a zatem realizowane są cele, dla których została powołana. Podkreślenia zdaniem Sądu wymaga, na co słusznie zwracał uwagę referendarz sądowy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest tworem prawnym powołanym przez wspólników do prowadzenia działalności gospodarczej i osiągania celu zarobkowego. Oznacza to, że w przypadku, gdy nie może ona działać w oparciu o rachunek ekonomiczny powinna zostać zlikwidowana, a ewentualne dalsze jej funkcjonowanie, jeśli łączy się tylko z kosztami, a nie dochodami, powinno obciążać wyłącznie jej wspólników, nie zaś innych obywateli. Wskazać również należy, iż w celu uiszczenia należnego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, spółka mogła rozważyć możliwość zastosowania instytucji prawnej określonej w art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, tj. żądania od wspólników spółki dokonania na jej rzecz dopłat. Podjęcie takich działań, w ocenie Sądu oznaczałoby wyczerpanie wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania niezbędnych środków na pokrycie działalności spółki, a co za tym idzie nie pozostawałoby bez wpływu na ocenę możliwości finansowych wnioskującej. Oceny tej nie zmienia fakt, iż skarżąca jest spółką jednoosobową. Instytucja zobowiązania wspólników do dopłat, stanowi formę wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, która może zostać wykorzystana między innymi na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę może zostać zrealizowana niezależnie od ilości wspólników spółki (zob. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2014 r., II FZ 145/14, LEX nr 1426683). Poza tym, jak trafnie wskazał referendarz, zwłaszcza w obliczu trudności finansowych spółki, jeśli umowa spółki nie przewiduje możliwości dofinansowania, należy rozważyć jej zmianę. Reasumując Sąd stwierdza, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, uznać należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 165 p.p.s.a. nie została spełniona, a zatem kwestionowane postanowienie, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., należało utrzymać w mocy. AKE.