I SA/Łd 385/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Cezary Koziński po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 12 czerwca 2017 r., wydanego w przedmiocie wniosku [...] Stowarzyszenia A z siedzibą w Ł. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi [...] Stowarzyszenia A z siedzibą w Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji określającej wysokość niewykorzystanej dotacji w 2015 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Stowarzyszenie A z siedzibą w Ł. wystąpiło 21 lutego 2017 r. ze skargą na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, do sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi. Z oświadczenia o majątku i dochodach oraz dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że Stowarzyszenie prowadzi działalność oświatową w postaci trzech szkół: Szkoły Podstawowej, Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącego. Kapitał podstawowy stowarzyszenia wynosi 35.099 zł, podmiot nie posiada żadnego majątku, żadnych środków trwałych. Z rachunku zysków i strat oraz bilansu wynika, że strona skarżąca zakończyła 2016 r. stratą przekraczającą 1.000.000 zł. Podobnie rok 2015 zakończył się jej stratą na poziomie 600.000 zł. Głównym źródłem finansowania działalności strony skarżącej są comiesięczne dotacje oświatowe od Prezydenta Miasta Ł.(za kwiecień blisko 57 tys. zł) oraz niewielkie przychody z tytułu czesnego, które w kwietniu br. wyniosły ok. 2.500 zł. Stowarzyszenie na bieżąco reguluje swoje zobowiązania prywatnoprawne z tytułu opłat czynszowych, za wodę, energię, telefon. Z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że swoją działalność stowarzyszenie prowadzi z użyciem kredytu dla szkoły, którego wysokości nie ujawniło. Postanowieniem z 12 czerwca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał między innymi, że w dniu występowania z wnioskiem o prawo pomocy stowarzyszenie nie posiadało na swoim rachunku bankowym środków na uiszczenie wpisu. Nie można jednak wykluczyć, że środki te posiadało w kasie lub mogło uzyskać z posiadanego kredytu. Ponadto mimo trudnej sytuacji finansowej kilka dni wcześniej uregulowało z posiadanego rachunku bankowego wynagrodzenie swojego pełnomocnika w łącznej wysokości 3.000 zł. Uwzględniając powyższe, a także wysokość wpisu od skargi (100 zł), zdaniem referendarza należało uznać, że strona nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w sprawie. W sprzeciwie od postanowienia referendarza strona skarżąca wniosła o jego zmianę i zwolnienie do wpisu od skargi w wysokości 100 zł. W uzasadnieniu strona podniosła, że ma problemy z terminowym regulowaniem należności, w tym czynszowych. Obecnie posiada zadłużenie w ZUS i zadłużenie podatkowe, które regularnie spłaca. Stowarzyszenie nie posiada ani w kasie, ani na rachunku żadnych środków na pokrycie wpisu. Ponadto – wbrew sugestiom referendarza – nie może wykorzystać udzielonego kredytu na opłaty sądowe, ponieważ kredyt został spożytkowany bezpośrednio po jego udzieleniu na bieżące utrzymanie szkół (pensje nauczycieli, opłaty za media). Z uwagi na brak majątku strona skarżąca nie posiada zdolności kredytowej pozwalającej na uzyskanie dodatkowego kredytu. Nie ma również możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności. Do sprzeciwu załączono między innymi potwierdzenia wykonania na rzecz Urzędu Skarbowego przelewów po 3000 zł w okresie styczeń – maj 2017 r., a także korespondencję z [...] Korporacją Oświatową, od której skarżąca wynajmuje część budynku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że osobie prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W niniejszej sprawie zauważyć należy, że łączna kwota wpisu od trzech skarg wniesionych do tutejszego sądu przez stronę wynosi 300 zł. Z załączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz do sprzeciwu dokumentów i wyjaśnień wynika – wbrew temu co twierdzi skarżąca – że może ona z łatwością ponieść koszty sądowe we wszystkich toczących się obecnie sprawach. Przede wszystkim zauważyć należy, że już po wniesieniu skarg do sądu skarżąca uregulowała daleko wyższe należności prywatnoprawne. Z pisma stowarzyszenia z 21 kwietnia 2017 r., skierowanego do [...] Korporacji Oświatowej, wynika, że tytułem czynszu za wynajem części budynku oraz opłat za media skarżąca uiściła 28 lutego br. – 4 tys. zł, natomiast 31 marca br. – 3,5 tys. zł. Z wyciągu z rachunku bankowego wynika między innymi, że w kwietniu br. stowarzyszenie wypłaciło swojemu pełnomocnikowi wynagrodzenie za świadczone przez niego usługi w łącznej wysokości 3 tys. zł. Już tylko te dane świadczą, że strona skarżąca dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści rozpatrywanego wniosku i sprzeciwu wynika, iż skarżąca wychodzi z założenia, że jej zobowiązania cywilnoprawne powinny mieć pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem w ocenie sądu nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe mają być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu przez wnioskodawcę innych wydatków. Pogląd taki przyjmuje się też powszechnie w orzecznictwie (por. postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Przyznanie pierwszeństwa zobowiązaniom prywatnoprawnym prowadziłoby do ich nieuzasadnionego uprzywilejowania i przerzucenia całości kosztów toczonego postępowania na skarb państwa, czyli współobywateli. Strona ma zatem obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Obowiązek ten jest tym bardziej oczywisty, gdy sprawa sądowa łącząca się bezpośrednio z prowadzoną przez stronę działalnością, nakłada na nią obowiązek zapłaty kosztów nieporównanie niższych od ponoszonych regularnie na prowadzenie tej działalności. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd – na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.– utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Ake.