I SA/Łd 465/16

Dnia 6 września 2016 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 6 września 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia terminu płatności zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, rozłożenia na raty zaległości podatkowej w podatku akcyzowym oraz rozłożenia na raty zaległości w opłacie paliwowej za poszczególne miesiące 2012 roku p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu – A. Z. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi. A. Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie odmowy odroczenia terminu płatności zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, rozłożenia na raty zaległości podatkowej w podatku akcyzowym oraz rozłożenia na raty zaległości w opłacie paliwowej za poszczególne miesiące 2012 roku. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od tej skargi skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. We wniosku tym skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką R. Z.. Majątek rodziny stanowią nieruchomości w postaci nieruchomości rolnej o pow. 5,3 ha (współwłasność o udziale ½) oraz innej nieruchomości o pow. 1 ha (współwłasność o udziale ½), a ponadto samochód ciężarowy MAN. Skarżący wskazał, że osiąga dochód z tytułu działalności gospodarczej w wysokości 2.165 zł netto, a jego matka osiąga dochód z tytułu umowy dzierżawy w postaci czynszu w wysokości 1.220 zł. Wydatki rodziny z tytułu opłat eksploatacyjnych wynoszą ok. 250 zł, ponadto rodzina spłaca kredyt, którego miesięczna rata wynosi ok. 2.750 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący dodatkowo wskazał, że ponosi wysokie koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej obejmujące koszty zakupu paliwa, podatek VAT, remonty budynków, opłaty za telefony, energię elektryczną, wynagrodzenie pracowników i inne wydatki. Podkreślił, że nie posiada żadnych oszczędności. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, zarządzeniem z dnia 6 lipca 2016 roku wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej, w tym do: udokumentowania wykazanej we wniosku kwoty dochodu skarżącego osiąganego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, podania i udokumentowania kwoty wskazanych we wniosku wydatków ponoszonych miesięcznie w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego matkę rachunków oraz lokat bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, wykazania wszystkich składników majątkowych należących do matki skarżącego, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, wyjaśnienia kwestii, czy dochód z tytułu dzierżawy jest jedynym dochodem matki skarżącego wraz z nadesłaniem kopii umowy dzierżawy, nadesłania odpisu zeznania podatkowego skarżącego i jego matki za 2015 rok i udokumentowania kwoty miesięcznie ponoszonych wydatków na opłaty eksploatacyjne oraz wydatków z tytułu spłaty rat kredytowych wraz z przedstawieniem kopii umów kredytowych - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w drodze pisma z dnia 2 sierpnia 2016 roku nadesłał dodatkowe dokumenty i oświadczenia dotyczące jego sytuacji majątkowej. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym została uregulowana w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a.". Z treści przepisów art. 243, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 tej ustawy wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (§ 2 i § 3 art. 245 powołanej ustawy). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy do Referendarza sądowego, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Jednocześnie wskazać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 326/08, opubl. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedstawionych dodatkowych oświadczeń i dokumentów wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką R. Z.. Majątek rodziny stanowią nieruchomości w postaci nieruchomości rolnej o pow. 5,3 ha (współwłasność o udziale ½) oraz innej nieruchomości o pow. 1 ha (współwłasność o udziale ½), a ponadto samochód ciężarowy MAN. Zgodnie z nadesłaną Podatkową Księgą Przychodów i Rozchodów (wyciąg) w miesiącu czerwcu 2016 roku przychód skarżącego stanowił kwotę 250.689,42 zł, a wydatki zamykały się kwotą 245.559,01 zł, w rezultacie dochód skarżącego wyniósł 5.130,41 zł. Z kolei dochód jego matki z tytułu umowy dzierżawy w postaci czynszu stanowił kwotę 1.220 zł. Przy tak kształtującym się dochodzie rodziny wydatki opiewały na kwotę ok. 3.000 zł (opłaty eksploatacyjne i rata kredytowa). Jednocześnie analiza przedstawionych wyciągów bankowych dowodzi, że wprawdzie saldo rachunku bankowego należącego do skarżącego wykazuje wartości ujemne, aczkolwiek na rachunku tym w ocenianym okresie były notowane wysokie obroty. W każdym z analizowanych miesięcy wpływy na rachunek wyniosły ponad 125.000 zł, w tym zwłaszcza uwagę zwracają istotne wpłaty gotówkowe notowane na tym rachunku w okresie występowania przez skarżącego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (tj. np. kwoty: 4.000 zł, 3.900 zł, 2.000 zł – wpłaty gotówki we wpłatomacie w dniu 27 czerwca 2016 r.; 4.800 zł, 5.000 zł i 3.900 zł – wpłaty gotówkowe we wpłatomacie w dniu 1 lipca 2016 r., 3.900 zł i 5.000 zł – wpłaty gotówki we wpłatomacie w dniu 5 lipca 2016 r., 4.000 zł i 2.500 zł – wpłaty gotówki we wpłatomacie w dniu 18 lipca 2016 r.; 5.000 zł, 3.500 zł, 5.000 zł, 5.000 zł i 5.000 zł – wpłaty gotówkowe we wpłatomacie w dniu 19 lipca 2016 r., czy 5.000 zł, 5.000 zł, 2.200 zł, 5.000 zł, 5.000 zł, 5.000 zł i 5.000 zł – wpłaty gotówki we wpłatomacie w dniu 21 lipca 2016 r.). Niewątpliwie kwoty te kilkakrotnie przewyższają kwotę wpisu od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 500 zł. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, referendarz sądowy uznał, iż wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie i odmówił przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. W ocenie referendarza sądowego wobec wykazanej kwoty wpływów na rachunek skarżącego w okresie występowania z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie sposób uznać, że skarżący wykazał, że znajduje się na skraju ubóstwa, która to okoliczność wiązałaby się z ryzykiem wystąpienia zagrożenia utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, a tym samym uzasadniała zwolnienie skarżącego od wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Dobra sytuacja majątkowa rodziny znajduje przy tym potwierdzenie w posiadanych składnikach majątkowych i osiąganym dochodzie. Jednocześnie referendarz sądowy podziela w pełni ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że koszty sądowe – nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia, a taką niewątpliwie kolejność wyznacza im skarżący składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, mimo dobrej sytuacji majątkowej jego rodziny, umożliwiającej mu poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Tymczasem strona postępowania ma obowiązek podjąć starania o ich wygospodarowanie, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy (vide: postanowienia NSA z 18.02.3010 r., I FZ 447/09 oraz z 6.11.2009 r., II OZ 971/09, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym bardziej, że instytucja ta, będąca wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowego, powinna umożliwiać dostęp do sądu przede wszystkim podmiotom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, do których - zdaniem referendarza sądowego - wobec sytuacji materialnej rodziny, skarżący nie należy. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Ake.