I SA/Łd 495/13

Dnia 19 czerwca 2013 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku E. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 rok p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącej – E. B. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. E. B., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 rok. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od powyższej skargi w kwocie 5.859 zł, skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem S., 23-letnim synem D. oraz 18-letnią córką A. Wskazała przy tym, że osiąga dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.600 zł miesięcznie. Jej mąż nie osiąga dochodu, a syn uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 5.952 zł. Majątek rodziny stanowią nieruchomości w postaci nieruchomości rolnej o pow. 10 ha (będącej współwłasnością małżonków), udziałów we współwłasności dwóch nieruchomości (udział 1/3) położonych w T. , należących do córki A., a ponadto należących do syna D. udziałów w czterech spółkach: A sp. z o.o. (50%, kapitał 5.000 zł), B sp. z o.o. (50% udziałów, kapitał 5.000 zł), C sp. z o.o. (45 udziałów o wartości 2.450 zł), D sp. z o.o. (99% udziałów, kapitał 5.000 zł). W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że aktualnie cały posiadany przez nią majątek w postaci prawa współwłasności nieruchomości rolnej o pow. 10 ha został zajęty przez Urząd Skarbowy w T. w związku z toczącymi się postępowaniami podatkowymi. Oświadczyła przy tym, że nie posiada żadnego innego majątku. Zamieszkuje w domu stanowiącym w 1/3 własność córki. Nie posiada oszczędności. Osiągana kwota z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.600 zł jest w całości konsumowana przez codzienne wydatki spożywcze, zakup ubrań i leków. Z uwagi na powyższe nie posiada żadnych dochodów ani oszczędności, którymi mogłaby sfinansować wpis od skargi. Do wniosku skarżąca załączyła zeznanie podatkowe PIT-38 za 2012 rok i PIT-37 za 2012 rok. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia 17 maja 2013 roku wezwano pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez nadesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącą, jej męża i dzieci rachunków i lokat bankowych - z okresu ostatnich 4 miesięcy (w tym także wyciągów z rachunku bankowego za miesiące: styczeń i luty – z uwagi na brak ich załączenia do wniosku o przyznanie prawa pomocy), wyjaśnienie przyczyny braku osiągania dochodu przez męża skarżącej i pełnoletnią córkę A., sprecyzowanie kwoty środków przeznaczanych na utrzymanie rodziny i podstawowe opłaty eksploatacyjne wraz z ich udokumentowaniem oraz wskazanie tytułu prawnego do nieruchomości, pod adresem której skarżąca zamieszkuje - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącej w drodze pisma z dnia 28 maja 2013 roku nadesłał wyciągi z rachunku bankowego skarżącej oraz jej syna D. Poinformował przy tym, że mąż i córka skarżącej nie posiadają rachunków bankowych. Podkreślił, że cała rodzina nie posiada lokat bankowych. Jednocześnie pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że córka skarżącej jest uczennicą trzeciej klasy liceum i nie osiąga dochodów. Mąż skarżącej pełni funkcję prezesa zarządu w Spółce E S.A. w upadłości. W związku z pełnioną funkcją nie jest jednak zatrudniony w tej Spółce, gdyż syndyk minimalizuje wydatki i przeznacza środki pieniężne na czynności związane z postępowaniem upadłościowym. Pełnomocnik wskazał także, iż mąż skarżącej jest również wspólnikiem Spółki F E. B. S. B., jednakże z uwagi na panujący kryzys Spółka ta nie przynosi im zysków. Dodał, że mąż skarżącej prowadzi sprawy spółek jako jej wspólnik oraz pełni funkcję prezesa zarządu, dążąc do poprawy sytuacji finansowej spółek i osiągania z nich w przyszłości dochodu, dlatego nie podejmuje nowego zatrudnienia. Ponadto pełnomocnik wskazał, że skarżąca wraz z rodziną w ramach wspólnego gospodarstwa domowego ponosi wydatki w łącznej kwocie 5.194 zł. Przy czym skarżąca nie posiada dokumentów potwierdzających te wydatki. Skarżąca i jej mąż mieszkają w domu stanowiącym w 1/3 części własność córki. Córka zezwala rodzicom na zamieszkiwanie tytułem wykonywania wobec nich obowiązków alimentacyjnych. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a.". Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 tej ustawy wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (§ 2 i § 3 art. 245 powołanej ustawy). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, że występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie skarżącego leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Przede wszystkim należy jednak zauważyć, że stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Podkreślić przy tym należy, że ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz nadesłanych dodatkowych dokumentów i informacji wynika, iż skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem S., 23-letnim synem D. oraz 18-letnią córką A. Córka i mąż skarżącej nie osiągają dochodów, natomiast skarżąca wraz z synem uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w łącznej kwocie 7.552 zł. Majątek rodziny stanowią nieruchomości w postaci nieruchomości rolnej o pow. 10 ha (będącej współwłasnością małżonków), zajętej przez urząd skarbowy w związku z prowadzonymi postępowaniami podatkowymi, udziałów we współwłasności dwóch nieruchomości (udział 1/3) położonych w T., należących do córki A., a ponadto należących do syna D. udziałów w czterech spółkach: A sp. z o.o. (50%, kapitał 5.000 zł), B sp. z o.o. (50% udziałów, kapitał 5.000 zł), C sp. z o.o. (45 udziałów o wartości 2.450 zł), D sp. z o.o. (99% udziałów, kapitał 5.000 zł). Skarżąca wraz z rodziną zamieszkuje w domu należącym do córki A. (udział we współwłasności o wielkości 1/3). Rodzina, jak podaje skarżąca, ponosi wydatki w łącznej kwocie 5.194 zł, przy czym skarżąca nie posiada dokumentów potwierdzających kwotę wydatkowanych na ten cel środków. Mąż skarżącej pełni funkcję prezesa zarządu w Spółce E S.A. w upadłości. W związku z pełnioną funkcją nie jest jednak zatrudniony w tej Spółce. Ponadto jest on również wspólnikiem Spółki F E. B. S.B. Prowadzi sprawy spółek jako wspólnik oraz pełni funkcję prezesa zarządu, dążąc, jak podała skarżąca, do poprawy sytuacji finansowej spółek i osiągania z nich w przyszłości dochodu. Z tego względu nie podejmuje nowego zatrudnienia. Jednocześnie analiza załączonych wyciągów z rachunków bankowych dowodzi, że w analizowanym okresie (od stycznia do kwietnia 2013 roku) saldo końcowe na rachunku skarżącej zamykało się kwotami: 119,76 zł (styczeń 2013 r.), 119,83 zł (luty 2013 r.), 119,91 zł (marzec 2013 r.) oraz 119,99 zł (kwiecień 2013 r.). Natomiast saldo końcowe na rachunku bankowym syna skarżącej w tym okresie wynosiło: 1.041,30 zł (styczeń 2013 r.), 2.487,15 zł (luty 2013 r.), 2.032,90 zł (marzec 2013 r.), 245,37 zł (kwiecień 2013 r.). Ponadto w 2012 roku skarżąca osiągnęła dochód w wysokości 73.402,47 zł (według PIT-37). Biorąc pod uwagę przedstawioną powyżej sytuację materialną skarżącej, Referendarz sądowy uznał, iż wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie i odmówił przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni nie wykazała bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonując takiej oceny sytuacji materialnej skarżącej Referendarz sądowy wziął pod uwagę przed wszystkim kwotę dochodu rodziny w wysokości 7.552 zł oraz kwotę wskazanych przez skarżąca wydatków, które niewątpliwie zostały przez nią zawyżone. Trudno bowiem dać wiarę twierdzeniom skarżącej, że z tytułu ogrzewania w miesiącu maju ponosi wydatki w kwocie 1.200 zł. Wątpliwości budzi również wykazana kwota wydatków przeznaczanych na opłaty za energię elektryczną w wysokości 600 zł miesięcznie. Podkreślić przy tym należy, że skarżąca w żadnej mierze nie udokumentowała faktu ponoszenia zarówno tych wydatków, jak i pozostałych kosztów wskazanych w piśmie z dnia 28 maja 2013 roku, choćby przez przedstawienie stosownych blankietów (potwierdzeń dokonania tych opłat). Brak udokumentowania ponoszenia tych wydatków czyni niewiarygodnym twierdzenia skarżącej o łącznej kwocie wydatków przeznaczanych miesięcznie na utrzymanie rodziny w wysokości 5.194 zł, a tym samym uniemożliwia ocenę rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej w kontekście obowiązku uiszczenia w niniejszej sprawie wpisu od skargi w kwocie 5.859 zł przy wykazanej kwocie dochodu łącznego rodziny w wysokości 7.552 zł. Nie bez znaczenia dla powyższej oceny sytuacji majątkowej skarżącej pozostaje przy tym fakt posiadania przez dzieci skarżącej licznych składników majątkowych w postaci udziałów we współwłasności dwóch nieruchomości (udział 1/3) położonych w T. należących do córki A. i należących do syna D. udziałów w czterech spółkach: A sp. z o.o. (50%, kapitał 5.000 zł), B sp. z o.o. (50% udziałów, kapitał 5.000 zł), C sp. z o.o. (45 udziałów o wartości 2.450 zł), D sp. z o.o. (99% udziałów, kapitał 5.000 zł). Posiadanie bowiem tych składników majątkowych wyklucza możliwość przyjęcia, że sytuacja majątkowa skarżącej i jej rodziny uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sadowych, których nie mogłaby ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w tym zwłaszcza utrzymania koniecznego dzieci dysponujących powyższymi prawami majątkowymi. Ponadto podkreślić należy, że wbrew oczekiwaniom skarżącej koszty sądowe nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia (vide: postanowienia NSA z 18.02.3010 r., I FZ 447/09 oraz z 6.11.2009 r., II OZ 971/09, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem dopiero po uregulowaniu przez wnioskodawczynię innych wydatków, jak np. opłat za internet czy telefon bądź opłat za energię elektryczną. Strona ma bowiem obowiązek podjąć starania o ich wygospodarowanie, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Tym bardziej, że instytucja ta, będąca wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowego, powinna umożliwiać dostęp do sądu przede wszystkim podmiotom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, do których, zdaniem Referendarza sądowego, skarżąca w świetle przedstawionej sytuacji materialnej i rodzinnej nie należy. W tych okolicznościach nie było możliwe uznanie, aby skarżąca nie była w stanie uiścić pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia. AK.