I SA/Łd 503/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Porczyńska Sędzia WSA Paweł Kowalski Protokolant: St. sekretarz sądowy Dominika Borowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2016 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.T. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia III i IV raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2015 r. 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M. Ż. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych powiększoną o kwotę podatku od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu. Wójt Gminy P. decyzją z [...], nr [...], odmówił umorzenia Z. P. III i IV raty podatku rolnego w kwocie 388 zł. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ pierwszej instancji po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie ustalił, że wnioskodawca jest osobą samotną, mieszka z matką, jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 8,18 ha (7,7675 ha przeliczeniowych) o rocznej dochodowości na poziomie 19.465 zł, posiada sprzęt konieczny do gospodarowania, jest właścicielem murowanego domu i obiektów gospodarczych oraz samochodu marki AUDI rocznik 1991. Wnioskodawca nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej, a w ciągu ostatnich lat otrzymywał dopłaty z Unii Europejskiej w kwocie po około 7 tys. zł rocznie, a także zwrot podatku akcyzowego w 2014 r. w kwocie 668,31 zł i w 2015 r. w kwocie 663,89 zł. Ponadto w 2015 r. skorzystał z umorzenia pierwszej raty podatku rolnego w wysokości 195 zł. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, podatnik wyjaśnił, że jego gospodarstwo nie zalicza się do dużego, zaś dom w którym mieszka, pochodzi z 1930 r. i jest w złym stanie, wymaga remontu i nie posiada żadnych wygód. Podatnik wskazał dalej, że jego samochód to żaden komfort mogący stanowić o zamożności właściciela, a posiadanie ciągnika rolniczego jest niezbędne do prowadzenia gospodarstwa rolnego ukierunkowanego na produkcję rolniczą i nie może być powodem odmowy umorzenia podatku. Odnośnie do zwrotu podatku akcyzowego wskazał, że zwrot ten gwarantuje rolnikom ustawa i jest wykorzystywany na zakup paliwa do ciągnika. Podatnik powołał się ponadto na praktykę umarzania przez gminę podatków niektórym rolnikom, posiadającym po kilka ciągników, nowy sprzęt, dobre samochody i wysokotowarowe gospodarstwa. On sam nie ma wolnych środków finansowych na zapłacenie podatku. Brak środków był wynikiem strat poniesionych przez duże opady deszczu w 2014 r. i z powodu suszy w 2015 r. Zwrócił również uwagę, że ostatnio poniósł dodatkowe wydatki z powodu choroby matki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z [...], nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. W uzasadnieniu, powołując się na treść art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz.U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.; dalej: O.p.) kolegium wskazało, że podatnik, ze względu na prowadzenie gospodarstwa rolnego wyłącznie w zakresie produkcji roślinnej, w sytuacji nietypowych warunków pogodowych w ostatnich latach, mógł wprawdzie znajdować się w trudnej sytuacji, jednakże obciążenie podatkowe, którego chce uniknąć, jest tak niewielkie, że nie ma istotnego wpływu na jego bieżącą sytuację dochodową. Organ odwoławczy zaakceptował także stanowisko wójta, że otrzymywane przez skarżącego dotacje z Unii Europejskiej powinny być w pierwszej kolejności przeznaczone na spłatę zaległości podatkowych. Kolegium stwierdziło dalej, że nie może odnieść się do opisanych w odwołaniu stwierdzeń dotyczących praktyki gminy w zakresie stosowania ulg podatkowych. Organ drugiej instancji stwierdził, że nie może pominąć kwestii przeznaczenia kwot uzyskiwanych z podatków, które między innymi są wykorzystywane na pokrycie potrzeb danej gminy (np. utrzymanie dróg, szkolnictwo, ochrona zdrowia, bezpieczeństwo obywateli). Zasada solidaryzmu społeczności lokalnej wskazuje na potrzebę udziału mieszkańców danej jednostki we wkładzie, nawet skromnym, do zasobów niezbędnych zapewnieniu funkcjonowania tej społeczności. W ocenie kolegium organ pierwszej instancji w sposób wystarczający ustalił stan faktyczny sprawy, zapewnił stronie możliwość udziału w postępowaniu i ostatecznie – wydał prawidłowe rozstrzygnięcie. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. Z. P. złożył skargę do sądu administracyjnego. Skarżący zarzucił organom podatkowym nieprawidłowe ustalenia odnośnie jego sytuacji dochodowej. Nie zgodził się też z twierdzeniem organów jakoby dopłaty unijne oraz zwrot akcyzy zawartej w cenie oleju napędowego powinien przeznaczać na zapłatę podatku, skoro są to kwoty, które przeznacza na zakup nawozów, środków ochrony roślin, paliwo oraz opał na zimę. Zdaniem skarżącego nieuzasadnione jest też twierdzenie organu, że rata podatku jest niewielka. Skarżący wskazał, że zarówno w 2014 r., jak i 2015 r., wystąpiły anomalie pogodowe, które w znacznym stopniu obniżyły plony z gospodarstwa rolnego, co przełożyło się na jego złą sytuację finansową. W złożonym w toku postępowania piśmie z 19 września 2016 r., ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego popierając skargę i wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, wskazał na naruszenie przez organy podatkowe szeregu przepisów postępowania, to jest: art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 i 3, art. 188 oraz art. 210 § 4 O.p. Zdaniem pełnomocnika materiał dowodowy sprawy został zgromadzony w sposób wybiórczy i selektywny, organ drugiej instancji nie nadał odpowiedniej rangi nadzwyczajnym zjawiskom pogodowym jakie dotknęły gospodarstwo skarżącego w latach 2014–2015, subiektywnie przyjął, że kwota zobowiązania podatkowego nie miała istotnego znaczenia w zestawieniu z rzeczywistymi dochodami podatnika, a także bezzasadne oparł się na protokole o stanie majątkowym skarżącego bez zbadania na miejscu strat poniesionych przez stronę w wyniku suszy. Pełnomocnik wniósł ponadto o dopuszczenie dowodu z protokołu sporządzonego na okoliczność strat wyrządzonych skarżącemu przez wichury, które miały miejsce 26 czerwca 2016 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko, wnosząc o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Podstawą prawną rozpoznania wniosku podatnika o umorzenie zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług był przepis art. 67a § 1 pkt 3 O.p. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b (nie ma zastosowania w niniejszej sprawie), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Z przepisu tego wynika, że przesłankami udzielenia ulgi w spłacie zaległości podatkowych są : ważny interes podatnika lub interes publiczny. Są to pojęcia nieostre. W nauce "ważny interes podatnika" definiuje się jako pewien stan oczekiwania, określoną potrzebę zachowania posiadanych już korzyści lub wyczekiwania na pojawienie się pewnego dobra. Z kolei "interes publiczny" jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej (Cezary Kosikowski, Leonard Etel, Jacek Brolik, Rafał Dowgier, Piotr Pietrasz, Mariusz Popławski, Sławomir Presnarowicz, Wojciech Stachurski, Ordynacja Podatkowa. Komentarz, wydanie 5, Lex Wolters Kluwer business, Warszawa 2013, str. 294–295). W orzecznictwie wskazuje się, że owymi wartościami wspólnymi tworzącymi "interes publiczny" są sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego (wyrok WSA z 6 lipca 2010 r., I SA/Bk 156/10, LEX 590320). Sądowa wykładnia pojęcia "ważnego interesu podatnika" ma charakter kazuistyczny: generalnie można wyróżnić orzeczenia, które akcentują nadzwyczajny, losowy charakter przypadków, w następstwie których podatnik nie może uregulować swych zobowiązań podatkowych (np. wyrok NSA z 22 kwietnia 1999 r., SA/Sz 850/98, POP 2000, zeszyt 6, poz.168 ), podobnie w tym przedmiocie wypowiedział się sąd w wyroku z 16 maja 2005 r., w sprawie III SA/Wa 80/04, w którym podkreślił, że jednym z przejawów równości wobec prawa jest to, że każdy jest zobowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawie (art. 84 Konstytucji RP). Uzyskanie ulgi podatkowej jest odstępstwem od zasady równości, gdyż na mocy indywidualnej decyzji podatnik zostaje zwolniony z obowiązku świadczenia wynikającego z ustawy. Dlatego z tego odstępstwa nie można czynić normy, a z faktu, że jakiś inny podmiot uzyskał umorzenie zaległości podatkowych, wywodzić prawo do żądania podobnej ulgi. Ten pogląd akceptuje skład orzekający w niniejszej sprawie. Dla porządku należy wskazać, że są też takie orzeczenia, które przyjmują, że ważnego interesu podatnika nie można ograniczać li tylko do nadzwyczajnych i losowych zdarzeń, ale także normalnej sytuacji ekonomicznej podatnika, wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego lub członków najbliższej rodziny (por. wyrok NSA z 10 marca 2009 r., I FSK 31/08, LEX 537191). Należy przy tym wskazać, że ustalenie w toku postępowania istnienia ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego nie oznacza jeszcze, że organ podatkowy będzie zobowiązany do przyznania ulgi, gdyż w sprawach tego rodzaju ma zastosowanie tzw. uznanie administracyjne, które jest konstrukcją prawną pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej. Oczywiście owo uznanie administracyjne nie będzie miało zastosowania wówczas, gdy wyniki postępowania nie pozwolą na stwierdzenie istnienia jednej z dwóch albo obu przesłanek łącznie, o których mowa w art. 67a O.p. Skoro więc decyzje o przyznaniu ulg mogą mieć charakter uznaniowy (w razie zaistnienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego), a hipoteza normy prawnej art. 67a O.p. oparta jest na nieostrych przesłankach, co daje organom podatkowym bardzo szerokie pole do podejmowania rozstrzygnięć, to istotne jest, aby w takich postępowaniach ze szczególną starannością gromadzić materiał dowodowy, wyjaśniać wszelkie istotne wątpliwości respektując podstawowe zasady ogólne postępowania podatkowego, w tym zasadę zaufania. W ocenie sądu postępowanie w niniejszej sprawie spełnia te standardy, zaś zarzuty sformułowane w skardze oraz piśmie uzupełniającym skargę są niezasadne. Organy skrupulatnie i wyczerpująco ustaliły sytuację materialną, finansową i rodzinną skarżącego. Wskazały, że jest osobą samotną, zamieszkującą we własnym gospodarstwie rolnym, w którym zamieszkuje także jego matka, która prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Podatnik prowadzi własne gospodarstwo rolne o powierzchni 8,18 ha, z którego uzyskuje roczny dochód w wysokości 19.465 zł, otrzymuje dopłaty z Unii Europejskiej w wysokości po 7 tys. zł rocznie oraz zwrot podatku akcyzowego w wysokości przekraczającej rocznie 660 zł. Ponadto podatnik otrzymał już pomoc przez umorzenie pierwszej raty podatku za 2015 r. w kwocie 195 zł. Organy ustaliły, że skarżący, prócz gospodarstwa rolnego, posiada również ruchomości w postaci maszyn rolniczych oraz samochodu osobowego AUDI z 1991 r. W ocenie sądu zarzuty skargi, dotyczące w swej istocie sposobu ustalenia przez organy podatkowe stanu faktycznego sprawy, nie zasługują na uwzględnienie. W szczególności organy prawidłowo ustaliły wysokość dochodów skarżącego posiłkując się treścią obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 23 września 2015 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2014 r. Biorąc pod uwagę różnorodność gospodarstw rolnych, wysokość i rodzaj plonów, jest to jedyny przybliżony, statystyczny wskaźnik, powszechnie stosowany dla określenia dochodowości gospodarstw rolnych. Nie można także zgodzić się z uwagami skarżącego związanymi z ubytkiem jego dochodów wynikającym z anomalii pogodowych w latach 2014–2015. Organ pierwszej instancji wskazał, że skarżący nie wykazał strat, jakie miał ponieść z tego tytułu, a w szczególności: nie wystąpił z wnioskiem o oszacowanie szkód związanych w podtopieniami. Nie zasługują również na uwzględnienie twierdzenia skarżącego o konieczności przeznaczenia środków z dopłat bezpośrednich na ulepszenie i rozwój gospodarstw rolnych. Dopłaty bezpośrednie są rodzajem subwencji udzielanej w ramach Wspólnej Polityki Rolnej i służą nie tylko zwiększeniu wydajności produkcji rolnej, ale także zapewnieniu odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej. Nie istnieją w związku z tym żadne przeszkody do finansowania dopłatami bezpośrednimi spłaty zobowiązań podatkowych, a już z pewnością nie takich, które związane są w bezpośredni sposób z prowadzeniem działalności rolniczej (łączne zobowiązanie podatkowe, jak w przypadku skarżącego). Zauważyć na zakończenie należy, że w analogicznej sprawie dotyczącej wniosku o umorzenie I i II raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2015 r., organy podatkowe przyjęły, że zaistniał ważny interes podatnika przymawiający za umorzeniem skarżącemu jedynie pierwszej z rat. Wydana w tym przedmiocie decyzja organu odwoławczego została zakwestionowana przez podatnika, jednak tutejszy sąd w wyroku z 19 lipca 2016 r. w sprawie I SA/Łd 263/16, podzielił stanowisko kolegium i oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku sąd słusznie wskazał, że wobec mającej zastosowanie w tego rodzaju sprawach konstrukcji uznania administracyjnego, organy nie były obowiązane do umorzenia całości zaległości. W ocenie sądu organy zasadnie powołały się na zasadę solidaryzmu społecznego (konieczność przyczyniania się wszystkich, nawet w skromnym zakresie do zaspokojenia potrzeb społeczności), przeznaczenie środków z podatków lokalnych (utrzymanie dróg, szkolnictwo, ochrona zdrowia). Ponadto nie budzi zastrzeżeń powołany w obu sprawach argument wskazujący na znaczną dysproporcję pomiędzy dochodami skarżącego, a obciążeniem podatkowym, którego chciałby uniknąć. Kolegium zatem zgodnie z logiką i doświadczeniem życiowym przyjmuje, że obciążenie podatkowe w wysokości ok. 65 zł miesięcznie nie ma istotnego wpływu na bieżącą sytuację podatnika. W ocenie sądu organy były uprawnione przyjąć, że tak znikome obciążenie, mimo zaistnienia trudnej sytuacji, w jakiej (z uwagi na warunki pogodowe) mógł znaleźć się podatnik, w realiach sprawy przemawiały za odmową przyznania skarżącemu ulgi w spłacie podatku. Reasumując, w ocenie sądu, organy podatkowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny oraz przyjęły, że sytuacja skarżącego wprawdzie wyczerpuje znamiona ważnego interesu podatnika, jednak zachodzą podstawy do zastosowania uznania administracyjnego i odmowy umorzenia łącznego zobowiązania podatkowego. Bezzasadne okazały się zatem zarzuty podniesione w piśmie pełnomocnika skarżącego. Niezasadny okazał się również wniosek o przeprowadzenie dowodu z protokołu sporządzonego na okoliczność strat wyrządzonych skarżącemu przez wichury, które miały miejsce 26 czerwca 2016 r. Dowód ten dotyczy bowiem okoliczności, które miały miejsce już po wydaniu decyzji kolegium, a zatem nie mogły w żaden sposób wpływać na ocenę prawidłowości tego rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe rozważania, sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 244 § 1 w zw. z art. 250 § 1 p.p.s.a. ms