I SA/Łd 568/16

Dnia 3 lutego 2017 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M. P. i B. P. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. P. i B. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] UNP [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 rok p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącym – M. P. i B. P. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. Wyrokiem z dnia 11 października 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę M. P. i B. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 rok. Wobec treści wyroku skarżący, reprezentowani przez pełnomocnika w osobie adwokata, wnieśli skargę kasacyjną i wystąpili z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) oświadczeniach o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podali, że są małżeństwem. Jedyny ich majątek stanowi dom o pow. 100 m2 (o wartości 200.000 zł). Skarżąca uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.813 zł, a skarżący pracuje w Anglii i osiąga dochód w wysokości 400 funtów tygodniowo. Wydatki ponoszone przez skarżącą na wyżywienie, zakup odzieży, samochód i media opiewają na łączną kwotę 1.500 zł. Z kolei skarżący ponosi wydatki związane ze spłatą kredytu (rata 300 funtów miesięcznie), czynszem za lokal (80 funtów na tydzień) oraz wyżywieniem (do 50 funtów tygodniowo). Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżących, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 9 stycznia 2017 roku zobowiązano pełnomocnika skarżących do złożenia przez skarżących dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących ich sytuacji majątkowej, w tym do nadesłania wyciągów z ewentualnie posiadanych przez skarżących lokat i rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, wyjaśnienia kwestii posiadania przez skarżących samochodu, którego koszty utrzymania zostały wskazane we wniosku w rubryce nr 11 (zatytułowanej: "Zobowiązania i stałe wydatki") urzędowego formularza PPF, wyjaśnienia kwestii ewentualnego osiągania dochodu z tytułu prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej w ramach firmy, o której mowa w zaskarżonej decyzji, bądź udokumentowania faktu zaprzestania prowadzenia tej działalności i osiągania z tego tytułu dochodu oraz wyjaśnienia kwestii ewentualnego posiadania przez skarżącego kwoty pieniężnej (łącznie przekraczającej wysokość 85.600 zł) zasądzonej na rzecz skarżącego w drodze wyroku Sądu Rejonowego w Wieluniu z dnia 5 sierpnia 2015 r. wydanego w sprawie o sygn. akt I C 999/13 - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżących w drodze pisma z dnia 24 stycznia 2017 roku przedstawił dodatkowe oświadczenia i dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej skarżących. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – dalej jako: "p.p.s.a.". Zgodnie z treścią art. 243 tej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wystąpili o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Wyjaśnić przy tym należy, że zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do art. 245 § 4 p.p.s.a. częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Jednocześnie podkreślić należy, że w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od oceny referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynika, że skarżący są małżeństwem. Ich majątek stanowi dom o pow. 100 m2 (o wartości 200.000 zł) i samochód marki Mercedes Benz (rocznik 1996 r.). Skarżąca uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.813 zł. Natomiast skarżący pracuje w Anglii i osiąga dochód w wysokości 400 funtów tygodniowo (co stanowi 2.022,96 zł według średniego kursu NBP na dzień rozpoznawania wniosku). Jego działalność gospodarcza (firma: PPHU "A" P. B.) została zawieszona, na dowód czego załączono wniosek CDEIDG o zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej. Wydatki ponoszone przez skarżącą na wyżywienie, zakup odzieży, samochód i media opiewają na łączną kwotę 1.500 zł. Z kolei skarżący ponosi wydatki związane ze spłatą kredytu (rata 300 funtów miesięcznie, co stanowi 1.517,22 zł według średniego kursu NBP na dzień rozpoznawania wniosku), czynszem za lokal (80 funtów na tydzień, co stanowi 404,59 zł według średniego kursu NBP na dzień rozpoznawania wniosku) oraz wyżywieniem (do 50 funtów tygodniowo, co stanowi 252,87 zł według średniego kursu NBP na dzień rozpoznawania wniosku). Łącznie zatem miesięczne wydatki rodziny oscylują wokół kwoty 5.647 zł, przy łącznym dochodzie wynoszącym ok. 9.904,84 zł. Skarżący, jak wyjaśnia, nie otrzymał zasądzonej w drodze wyroku Sądu Rejonowego w sprawie IC 999/13 kwoty 85.600 zł, gdyż dłużnik jest całkowicie niewypłacalny. Ponadto analiza nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych dowodzi, że w okresie występowania z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (okres od dnia 20 grudnia 2016 roku do 2 lutego 2017 roku) na rachunku skarżących notowana była wpłata na kwotę 300 zł (8 stycznia 2017 roku). Uwagę zwraca przy tym fakt, że tego rodzaju wpłaty w znacznie wyższych kwotach miały miejsce także w okresach wcześniejszych, tj. w dniu 8 grudnia 2016 roku (wpłata na kwotę 3.400 zł) i w dniu 15 listopada 2016 roku (wpłata na kwotę 2.100 zł) oraz w dniu 16 listopada 2016 roku (wpłata na kwotę 1.520 zł), co pozwala przyjąć, że skarżący korzystają ponadto z dodatkowych środków, które wpływają na ich rachunek co najmniej raz w miesiącu. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, referendarz sądowy uznał, iż wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie i odmówił przyznania im prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazali bowiem, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazana kwota łącznego dochodu rodziny (ok. 9.904,84 zł) z uwzględnieniem kwoty wydatków (ok. 5.647 zł) pozwala przyjąć, że skarżący są w stanie ponieść koszty związane z wniesioną skargą kasacyjną, od której wpis wynosi 886 zł. Nie bez znaczenia dla takiej oceny możliwości płatniczych pozostaje przy tym fakt notowania na rachunku skarżących opisanych wyżej wpłat środków finansowych, które choćby w miesiącu grudniu stanowiły kwotę 3.400 zł. Wobec tak kształtującej się sytuacji majątkowej skarżących nie sposób uznać, że znajdują się oni na skraju ubóstwa, która to okoliczność wiązałaby się z ryzykiem wystąpienia zagrożenia dla ich utrzymania koniecznego, a tym samym uzasadniała zwolnienie skarżących od wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Jednocześnie nie kwestionując wykazanych wydatków skarżących, referendarz sądowy podziela w niniejszej sprawie ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że koszty sądowe – nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia, a taką niewątpliwie kolejność wyznaczają im skarżący składając wniosek o przyznanie prawa pomocy, mimo dobrej sytuacji majątkowej, umożliwiającej im poniesienie kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Tymczasem strona postępowania ma obowiązek podjąć starania o ich wygospodarowanie, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy (vide: postanowienia NSA z 18.02.3010 r., I FZ 447/09 oraz z 6.11.2009 r., II OZ 971/09, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym bardziej, że instytucja ta, będąca wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowego, powinna umożliwiać dostęp do sądu przede wszystkim podmiotom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, do których - zdaniem referendarza sądowego - wobec przedstawionej sytuacji materialnej skarżący nie należą. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. E.J..