I SA/Łd 640/07

Dnia 9 stycznia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Paweł Kowalski Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant Asystent sędziego Dominika Trella po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2008 roku sprawy ze skargi G. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. Ośrodek Zamiejscowy w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji z dnia [...] nr [...]; 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi doradcy podatkowemu A.K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o kwotę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu oraz kwotę 17 (siedemnaście) złotych tytułem zwrotu wydatków. W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego z udziałem G.K., zobowiązana w dniu 5 lutego 2007 r. wniosła do organu egzekucyjnego – Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. – zarzuty na prowadzone postępowanie. Zobowiązana wskazała na nieistnienie egzekwowanego obowiązku podatkowego, brak wymagalności tego obowiązku oraz błąd co do osoby podatnika. Organ egzekucyjny przekazał zarzuty wierzycielowi, celem zajęcia stanowiska w sprawie. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P., występujący tym razem w roli wierzyciela, w oparciu m.in. o art. 34 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954 ze zm.), postanowieniem z dnia [...] uznał zarzut dotyczący nieistnienia obowiązku objętego egzekwowanym tytułem wykonawczym za niedopuszczalny. W zażaleniu na to postanowienie G.K. podniosła, że organ I instancji w ogóle nie rozpoznał części podniesionych przez nią zarzutów oraz nie zastosował art. 840 § 2 k.p.c. W jej ocenie postępowanie egzekucyjne w sprawie powinno zostać umorzone lub wstrzymane do czasu wydania prawomocnego wyroku przez sąd. W konsekwencji zobowiązana wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji oraz o wydanie postanowienia o "wygaszeniu" realizowanych w tym postępowaniu tytułów wykonawczych. Dyrektor Izby Skarbowej Ł. postanowieniem z dnia [...], w oparciu m.in. o art. 34 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, utrzymał w mocy zaskarżony akt. W uzasadnieniu wskazał m.in., że egzekwowana należność pieniężna wynikała z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., określającej zobowiązanie G.K. w ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., która to z kolei została zaskarżona do sądu administracyjnego. Zarzut zobowiązanej dotyczący nieistnienia obowiązku podatkowego był zatem przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, a następnie stał się przedmiotem rozpoznania sądu administracyjnego. Na powyższe postanowienie G.K. wniosła w dniu 16 kwietnia 2007 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. wnosząc o uchylenie zaskarżonego aktu oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Zażądała rozpoznania zgłoszonych zarzutów oraz zastosowania w sprawie art. 840 § 2 k.p.c. oraz uznania stanowiska wierzyciela za bezprawne. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko w sprawie. W toku postępowania pełnomocnik skarżącej sprecyzował skargę wskazując na naruszenie przez organ odwoławczy szeregu przepisów postępowania tj. art. 75 § 1 w zw. z art. 6-9, 77, 80, 126 i 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 i 35a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 35a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pełnomocnik wskazał, że z uwagi na toczące się przed sądem administracyjnym postępowanie w przedmiocie skargi podatniczki na decyzję wymiarową, realizowaną w toku niniejszego postępowania egzekucyjnego, istniała konieczność wstrzymania toczącego się postępowania egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane przez skarżącą oraz jej pełnomocnika. Zaskarżone postanowienie, jak też postanowienie organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 34 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności podnieść należy, iż w myśl art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny rozpatruje zarzuty zobowiązanego co do zasady po uzyskaniu stanowiska wierzyciela. Zgłoszenie pewnych kategorii zarzutów determinuje treść stanowiska wierzyciela, który stwierdza niedopuszczalność zgłoszonych zarzutów (art. 34 § 1a ustawy). Obowiązek uzyskania stanowiska wierzyciela jest klarowny w sytuacji, gdy wierzyciel i organ egzekucyjny są odrębnymi podmiotami. Natomiast w przypadku, gdy pomiędzy wierzycielem a organem egzekucyjnym występuje tożsamość podmiotowa (tzn. gdy jest to ten sam organ), zwracanie się o zajęcie stanowiska "do samego siebie" budzi wątpliwości co do logiki i celowości takiego postępowania. Powyższe wątpliwości były przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale siedmiu sędziów z dnia 25 czerwca 2007 r. o sygn. akt I FPS 4/06, niepubl. przyjął, że wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w trybie art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa reprezentowany przez naczelnika urzędu skarbowego będącego jednocześnie organem egzekucyjnym, jest bezprzedmiotowe. Wyrażony w powołanej uchwale pogląd odnosi się do każdego stanowiska wierzyciela, w tym również stanowiska, o którym mowa w art. 34 § 1a ustawy. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, na podstawie art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jest w istocie związany powyższym stanowiskiem. Wprawdzie zgodnie z treścią art. 187 § 2 p.p.s.a. uchwała składu siedmiu sędziów NSA wiąże jedynie w danej sprawie, jednakże analiza art. 269 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, że uchwały takie pośrednio wiążą także w innych sprawach. Żaden inny sąd administracyjny nie może bowiem w kolejnej sprawie, w analogicznym stanie faktycznym, odstąpić od oceny prawnej wyrażonej w trybie przepisów art. 264-268 p.p.s.a. z pominięciem zasad określonych w art. 269 ustawy, tj. przedstawienia nowego zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi NSA (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 28.06 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 2143/05, LEX nr 219235). Wojewódzki Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela w całości stanowisko zawarte w przytoczonej uchwale. W rozpoznawanej sprawie wierzycielem jest Skarb Państwa, reprezentowany przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., a egzekucja dotyczy należności podatkowej wynikającej z decyzji tego organu w przedmiocie określenia G.K. wysokości zobowiązania podatkowego w ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych. Ten sam organ administracji (Naczelnik Urzędu Skarbowego w P.) występuje w postępowaniu również w roli organu egzekucyjnego. Zachodzi zatem tożsamość podmiotowa organu egzekucyjnego oraz wierzyciela. W tych okolicznościach uznać należy, że wyrażenie stanowiska w przedmiocie zarzutów skarżącej przez wierzyciela w trybie art. 34 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak również wcześniejsze zwrócenie się o zajęcie tego stanowiska przez ten sam organ, było bezprzedmiotowe. W konsekwencji postanowienia organów obu instancji pozostają w sprzeczności z treścią przepisu, który przyjęto za podstawę prawną rozstrzygnięcia, tj. z art. 34 § 1a ustawy. Wydając je organy podatkowe dopuściły się zatem naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie bowiem z zajmowanym przez sąd w niniejszej sprawie stanowiskiem postanowienie organu I instancji (wierzyciela) w przedmiocie zarzutów skarżącej, w ogóle nie powinno zostać wydane. Okoliczność tę z kolei winien wychwycić organ odwoławczy i w konsekwencji uchylić postanowienie organu I instancji i umorzyć postępowanie w tym zakresie, nie zaś utrzymać to postanowienie w mocy. Podnoszone przez stronę zarzuty okazały się natomiast niezasadne. Odnosząc się do zarzutu niezastosowania art. 840 § 2 k.p.c., stwierdzić należy, iż przepis ten reguluje powództwo przeciwegzekucyjne, występujące na gruncie procedury cywilnej, rozpoznawane przez sąd powszechny. Przepis ten nie może zatem znaleźć zastosowania ani w postępowaniu administracyjnym (w tym w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym), ani też w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W niniejszej sprawie nie można również zastosować art. 35a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten nawiązuje do treści art. 2 § 3 tej ustawy i dotyczy należności cywilnoprawnych, wyjątkowo realizowanych w trybie egzekucji administracyjnej. Wyłącznie w przypadku takich należności istnieje możliwość ich dochodzenia na drodze sądowej w postępowaniu przed sądem powszechnym. Tylko wówczas zobowiązany może złożyć powództwo do takiego sądu, a organ egzekucyjny ma obowiązek wstrzymania postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd. W niniejszej sprawie przedmiotem egzekucji jest obowiązek o charakterze publicznoprawnym (zobowiązanie podatkowe), do którego art. 35a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie mógł mieć zastosowania. Uwzględniając powyższe okoliczności, sąd na podstawie art. 135 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania sąd rozstrzygnął w oparciu o art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U. nr 212, poz. 2075). P.Pij.