I SA/Łd 645/11

WyrokWSA w Łodzi2011-11-10

Skład orzekający: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda, Sędzia WSA Paweł Kowalski, Sędzia WSA Cezary Koziński

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy faktura VAT, która nie odzwierciedla rzeczywistej operacji gospodarczej, może stanowić podstawę do zaliczenia wydatku do kosztów uzyskania przychodów, jeśli podatnik wykaże poniesienie wydatku innymi dowodami?
Ratio decidendi
Naruszenie przepisów dotyczących prowadzenia ksiąg podatkowych i dokonywania w nich wpisów niezgodnych ze stanem rzeczywistym prowadzi do odmowy uznania księgi za dowód, ale nie oznacza definitywnego wykreślenia wydatku z kosztów uzyskania przychodów. Podatnik, którego księga została pozbawiona statusu dowodu, może przedstawić inne dowody świadczące o poniesieniu wydatku, jego wysokości i związku z przychodem, a organ podatkowy ma obowiązek je rozpatrzyć.
Stan faktyczny
Organy podatkowe zakwestionowały możliwość zaliczenia przez spółkę cywilną A (wspólnikiem był D. S.) wydatków na zakup oleju napędowego, udokumentowanych fakturami od spółki B, do kosztów uzyskania przychodów. Organy uznały faktury za nierzetelne, gdyż spółka B nie posiadała oleju napędowego i nie dokonywała jego sprzedaży. Podatnik twierdził, że wydatek został poniesiony i zużyty w działalności gospodarczej, a wadliwość dokumentu nie pozbawia go prawa do zaliczenia wydatku do kosztów. Wniósł o przeprowadzenie dodatkowych dowodów, które zostały odmówione.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. i orzekł o wstrzymaniu jej wykonania do czasu uprawomocnienia się wyroku.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Kowalski Sędzia WSA Cezary Koziński (spr.) Protokolant: Asystent sędziego Paweł Pijewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2011 r. sprawy ze skargi E. S. i D. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz strony skarżącej kwotę 3.148,- (trzy tysiące sto czterdzieści osiem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] r. w sprawie określenia D. i E. S. zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2004, w wysokości 39.433,- zł. D. S. w badanym okresie był wspólnikiem spółki cywilnej A, w której posiada udział wynoszący 33,33%. Pozostałymi wspólnikami tej spółki są: S. W. i W. C. . Spółka prowadziła działalność w zakresie usług transportowych oraz sprzedaży opakowań szklanych. Organy podatkowe ustaliły, że spółka zaliczyła do kosztów uzyskania przychodów badanego roku podatkowego należności wynikające z faktur VAT sygnowanych przez Spółkę z o.o. B, dotyczących nabycia oleju napędowego. Organ pierwszej instancji ocenił, że powyższe faktury "...stwierdzają zdarzenia gospodarcze, które nie zostały dokonane między podmiotami wskazanymi na fakturach, a tym samym nie mogą stanowić elementu legalnego obrotu prawnego. Spółka B nie posiadała bowiem oleju napędowego wobec powyższego nie mogła również dokonać jego dalszej odsprzedaży...". Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniami z dnia [...] i [...] r. włączył do akt sprawy szereg dokumentów, w tym protokoły przesłuchań licznych osób, sporządzone zarówno w postępowaniach karnych jak i podatkowych. Na podstawie tych dokumentów przyjął, że obrót olejem napędowym pomiędzy Spółką B, a jej dostawcami (firmami C, PW J. S., D, E, F, G, H) nie miał miejsca, a faktury dokumentujące nabycie oleju napędowego przez wymieniony podmiot, stwierdzają czynności, które nie miały miejsca. W ocenie organu na powyższą ocenę nie mają wpływu zeznania wspólników spółki A. W zakresie uzasadnienia prawnego Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził, że zgodnie z art. 22 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) powoływanej dalej w skrócie jako p.d.o.f., kosztami uzyskania przychodów z poszczególnego źródła są wszelkie koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23. Ocenił, że dla uzyskania danego wydatku za koszt podatkowy niezbędne jest, aby wydatek ten miał związek z prowadzoną działalnością gospodarczą, aby został faktycznie poniesiony, by nastąpiło to w celu uzyskania przychodu, a ponadto by został należycie udokumentowany. Organ podkreślił, że wszystkie warunki muszą zostać spełnione łącznie. Następnie wskazał, że stosownie do § 12 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz. U. Nr 152, poz. 1475 ze zm.) zapisy w księdze dokonywane są w języku polskim i w walucie polskiej w sposób staranny, czytelny i trwały, na podstawie prawidłowych i rzetelnych dowodów. Podstawą zapisów w księdze są dowody księgowe, którymi są: 1) faktury VAT, w szczególności faktury VAT marża, faktury VAT RR, faktury VAT MP, dokumenty celne, rachunki oraz faktury korygujące i noty korygujące, zwane dalej "fakturami", odpowiadające warunkom określonym w odrębnych przepisach, lub 2) inne dowody, wymienione w § 13 i 14, stwierdzające fakt dokonania operacji gospodarczej zgodnie z jej rzeczywistym przebiegiem i zawierające co najmniej: a) wiarygodne określenie wystawcy lub wskazanie stron (nazwę i adresy) uczestniczących w operacji gospodarczej, której dowód dotyczy, b) datę wystawienia dowodu oraz datę lub okres dokonania operacji gospodarczej, której dowód dotyczy, z tym że jeżeli data dokonania operacji gospodarczej odpowiada dacie wystawienia dowodu, wystarcza podanie jednej daty, c) przedmiot operacji gospodarczej i jego wartość oraz ilościowe określenie, jeżeli przedmiot operacji jest wymierny w jednostkach naturalnych, d) podpisy osób uprawnionych do prawidłowego udokumentowania operacji gospodarczych - oznaczone numerem lub w inny sposób umożliwiający powiązanie dowodu z zapisami księgowymi dokonanymi na jego podstawie. Ewidencjonując nierzetelne, tj. nieodzwierciedlające rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, faktury VAT spółka skarżącego naruszyła, w ocenie organu podatkowego, przywołany powyżej art. 22 ust. 1 p.d.o.f. oraz § 12 ust. 1 w/w rozporządzenia. Organ podatkowy uznał, że księgi podatkowe podatnika są nierzetelne w zakresie kosztów uzyskania przychodów za okres od lutego do grudnia 2004 r. Na okoliczność badania rzetelności ksiąg sporządzono protokół, o którym mowa w art. 193 § 4 i § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. z 2005 r. Dz. U. Nr 8, poz. 60 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie jako O.p. Naczelnik Urzędu Skarbowego stanął na stanowisku, że bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostają okoliczności, iż spółka która wystawiła sporne faktury była zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług, składała deklaracje dla potrzeb tego podatku oraz to że faktury są prawidłowe pod względem formalnym. W odwołaniu od przedstawionej powyżej decyzji podatnik, reprezentowany przez radcę prawnego, zarzucił naruszenie: art. 22 p.d.o.f., poprzez przyjęcie, że wydatki na paliwo nie stanowią kosztu uzyskania przychodu pomimo, że spełnione zostały wszystkie przesłanki pozwalające zaliczyć wydatki na ten cel do kosztów uzyskania przychodów; art. 122 O.p., poprzez nieustalenie rzeczywistego stanu faktycznego, w tym w jaki sposób u sprzedających były ewidencjonowane transakcje z podatnikiem oraz czy podatnicy ci złożyli deklaracje podatkowe uwzględniające podatek wynikający z transakcji z podatnikiem; art. 210 § 1 pkt 6 O.p., poprzez niewyjaśnienie istotnych elementów stanu faktycznego i nieuzasadnienie w logiczny sposób obiegu paliwa między przedsiębiorcami; zaniechanie wyjaśnienia co było przedmiotem transakcji, w jakich okolicznościach zostały one zawarte i czy wydatki na nabycie paliwa były poniesione w celu uzyskania przychodu. Mając na uwadze podniesione zarzuty strona wniosła o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia organowi pierwszej instancji. Ponadto strona zgłosiła szereg wniosków dowodowych, w tym wniosek o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania w charakterze świadka M. B. Prezesa Zarządu Spółki z o.o. B, na okoliczność ustalenia w jaki sposób, kiedy oraz w jakiej formie następowała zapłata za olej napędowy dostarczony spółce A. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] r. odmówił przeprowadzenia powyższego dowodu. W uzasadnieniu podał, że kolejne przesłuchanie świadka nie wniesie nic nowego do sprawy ponad to co zostało ustalone w kilkunastu innych postępowaniach. W analogiczny sposób organ odwoławczy uzasadnił odmowę przeprowadzenia dowodu z przesłuchania A. M. - kierowcy zatrudnionego w spółce I oraz A. W., na okoliczność dostaw paliwa do spółki A. Ponadto organ wskazał, że do akt sprawy włączono protokoły z przesłuchania A. M. z dnia 25 stycznia 2007 r., przeprowadzonego w Urzędzie Skarbowym w Z. i kolejny z dnia 5 maja 2008 r. z przesłuchania w Urzędzie Skarbowym w S. oraz protokół z przesłuchania S. W. w dniu 6 maja 2010 r. w Urzędzie Skarbowym w S. (postanowienie z dnia 30 czerwca 2011 r.). Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 8 marca 2011 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, w tym treść odwołania oraz obszernie omówił treść protokołów przesłuchań świadków , podejrzanych i innych dokumentów, na których oparł tezę, iż spółka B nie posiadała oleju napędowego, zatem nie mogła go sprzedać spółce skarżącego. Organ omówił zeznania skarżącego oraz S. W., a następnie przedstawił treść wyjaśnień osób kierujących bądź będących właścicielami przedsiębiorstw będących, według zapisów na fakturach, dostawcami oleju napędowego do Spółki B. Podsumowując wnioski płynące z tych dowodów stwierdził, że pomiędzy spółką B, a jej dostawcami obrót olejem napędowym nie miał miejsca, zaś faktury dokumentujące nabycie oleju przez wymienioną spółkę stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane. W zakresie uzasadnienia prawnego organ odwoławczy stwierdził, że podstawą do odliczenia od przychodu kosztów jego uzyskania jest należyte udokumentowanie faktu poniesienia danego wydatku. Organ podkreślił, że "...prawo podatkowe jest dziedziną sformalizowaną, w związku z czym organy podatkowe muszą mieć możliwość jednoznacznej oceny skutków określonych zdarzeń gospodarczych, podatnicy obowiązani są zatem precyzyjnie udokumentować każdą operację gospodarczą." Potwierdzeniem powyższych "założeń" jest przepis art. 24a p.d.o.f., z którego wynika, że osoby wykonujące działalność gospodarczą obowiązane są prowadzić podatkową księgę przychodów i rozchodów albo księgi rachunkowe w sposób zapewniający ustalenie dochodu (straty), podstawy opodatkowania i wysokości należnego podatku za rok podatkowy. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, sformalizowane wymogi dotyczące dokumentowania wydatków w podatkowej księdze przychodów i rozchodów oraz zasady ustalania podstawy opodatkowania w oparciu o dowód z ksiąg, nie pozwalają uwzględnić wydatków, które nie zostały w ogóle udokumentowane, są wywodzone z faktur pochodzących od podmiotów nieistniejących, bądź z faktur lub innych dowodów, które nie obrazują rzeczywistego przebiegu zdarzeń gospodarczych. Odwołując się do poglądu wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 26 stycznia 2010 r. sygn. akt I SA/Łd 655/09, organ podatkowy stwierdził, że udokumentowanie poniesienia wydatku mającego stanowić koszt uzyskania przychodu nie może ograniczać się do posiadania i zaewidencjonowania faktury, ale koniecznym wymogiem jest, by faktura odzwierciedlała rzeczywistą operację gospodarczą. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podatnik wniósł o uchylenie powyższej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej i zwrot kosztów postępowania w sprawie, zarzucając jej naruszenie: 1) art. 22 ust. 1 p.d.o.f., poprzez przyjęcie, że wydatki spółki skarżącego na nabycie paliwa nie stanowiły kosztów uzyskania przychodów, podczas, gdy zostały spełnione wszystkie przesłanki pozwalające zaliczyć te wydatki do kosztów uzyskania przychodów; 2) art. 23 § 1 pkt 2 O.p. w związku z art. 23 § 2 O.p., poprzez wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów wydatków na nabycie paliwa i odstąpienie od oszacowania podstawy opodatkowania; 3) art. 122 O.p., poprzez nieustalenie pełnego, rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie – organ podatkowy nie sprawdził i nie ustalił co było przedmiotem umowy sprzedaży, czy czynności sprzedaży paliwa miały faktycznie miejsce; 4) art. 193 § 1 i § 2 oraz § 4 O.p., poprzez uznanie, że księgi podatkowe skarżącego są nierzetelne, podczas gdy odzwierciedlają one ilość i wartość zakupionego paliwa; 5) art. 191 w związku z art. 181 O.p., poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i nieuwzględnienie istotnych dla sprawy wniosków o przesłuchanie A. M. i S. W. oraz przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia kosztów nabycia paliwa, zgłoszonych w piśmie z dnia [...] r.; 6) art. 210 § 1 pkt 6 O.p., poprzez niewyjaśnienie istotnych elementów stanu faktycznego i nieuzasadnienie w logiczny sposób obiegu paliwa między przedsiębiorcami, niewyjaśnienie co i w jakich okolicznościach kupował podatnik, aby prowadzić działalność gospodarczą i czy wydatki na nabycie paliwa były poniesione w celu uzyskania przychodu. Uzasadniając podniesione zarzuty autor skargi podniósł, że ustalenie, iż dana faktura nie daje prawa do odliczenia naliczonego podatku od towarów i usług, z uwagi na brak tożsamości między rzeczywistym sprzedawcą oleju a podmiotem wykazanym na fakturze, nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że wydatek opisany w tej fakturze nie został rzeczywiści poniesiony i nie może być w związku z tym zaliczony do kosztów uzyskania przychodów. W ocenie strony skarżącej, ujawnienie wadliwości dokumentu księgowego nie daje automatycznie podstawy do wyeliminowania określonego wydatku z kosztów uzyskania przychodów. Podważenie takiego wydatku wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, co do faktu wystąpienia zdarzenia gospodarczego oraz przyczyn wadliwości dokumentu księgowego. Autor skargi podkreślił, że organy podatkowe nie kwestionują faktu wydania paliwa spółce skarżącego i jego zużycia w wykonywanej przez spółkę działalności gospodarczej. Wobec powyższego sam fakt nieprawidłowego udokumentowania wydatku nie pozbawia podatnika możliwości zaliczenia wydatku do kosztów uzyskania przychodów. W ocenie strony skarżącej, skoro podważenie zaliczenia wydatków na nabycie paliwa do kosztów uzyskania przychodów nie było następstwem ustalenia, że nabycie paliwa nie miało miejsca lub nie miało związku z przychodem wydatków, lecz było konsekwencją stwierdzenia, że wydatki były nieprawidłowo udokumentowane, to organy podatkowe miały obowiązek oszacować podstawę opodatkowania na podstawie art. 23 § 1 pkt 2 O.p. Zdaniem strony skarżącej podniesiony w zaskarżonej decyzji obowiązek właściwego udokumentowania poniesionych wydatków nie jest równoznaczny z koniecznością przedstawienia na okoliczność transakcji, faktur zakupu zgodnych z przepisami o podatku od towarów i usług. Obowiązek właściwego udokumentowania wydatków nie ma charakteru normatywnego, gdyż nie wynika z treści art. 22 ust. 1 p.d.o.f. Należy go postrzegać w kategoriach dowodowych. Nie tylko faktura VAT może stanowić dowód poniesienia wydatku, lecz także każdy inny dowód w rozumieniu art. 180 O.p. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Ze względu na tożsamość stanu faktycznego sprawy, jak i podobne zarzuty skarżącego, Sąd w pełni podziela stanowisko WSA w Łodzi zawarte w wyroku z dnia 20 października 2011 r. o sygn. akt I SA/Łd 758/11, którym uchylono decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. w przedmiocie określenia podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. W. C. – jednemu ze wspólników spółki cywilnej A. Organy podatkowe błędnie zinterpretowały i zastosowały art. 22 ust. 1 p.d.o.f. przyjmując, że przesłanką zaliczenia określonego wydatku do kosztów jest właściwe udokumentowanie wydatku. W następstwie powyższego, organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 188 O.p., poprzez nieuwzględnienie wniosku o przeprowadzenie dowodów z przesłuchania świadków na okoliczność poniesienia wydatku. W konsekwencji organ odwoławczy dopuścił się również naruszenia art. 187 § 1 i art. 122 O.p. W rozpoznawanej sprawie zagadnienie sporne sprowadza się do ustalenia, czy podatnik postąpił w zgodzie z przepisami prawa, zaliczając do kosztów uzyskania przychodów należności wynikające z faktur VAT dokumentujących nabycie oleju napędowego od spółki z o.o. B. Organy podatkowe przyjęły, że zaliczenie danego wydatku do kosztów uzyskania przychodu jest w świetle prawa dopuszczalne, jeżeli wydatek ma związek z przychodem (z wykonywaną przez podatnika działalnością), został przez podatnika poniesiony, a ponadto został właściwie udokumentowany. Organ odwoławczy, wskazując na treść art. 24a p.d.o.f. oraz przepisów rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów, wyraził pogląd, że podatnicy są zobowiązani precyzyjnie udokumentować każdą operację gospodarczą. Stosując wnioskowanie a contrario, organ odwoławczy wywiódł, że wynikające z przywołanych wyżej przepisów wymogi dotyczące dokumentowania wydatków w podatkowej księdze przychodów i rozchodów oraz zasady ustalania podstawy opodatkowania w oparciu o dowód z ksiąg, nie pozwalają uwzględnić wydatków, które nie zostały w ogóle udokumentowane, wynikają z faktur pochodzących od podmiotów nieistniejących lub z faktur (lub innych dowodów), które nie obrazują rzeczywistego przebiegu zdarzeń gospodarczych. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił przypadek by wydatek na nabycie oleju napędowego nie został udokumentowany, ani taki który polegałby na zaewidencjonowaniu faktury pochodzącej od podmiotu nieistniejącego, dalsze rozważania należy skoncentrować na przypadku, gdy faktura VAT, na podstawie której ujęto wydatek w księdze, nie obrazuje rzeczywistego zdarzenia gospodarczego. W ocenie Sądu organy podatkowe trafnie podniosły, że obowiązujące przepisy (art. 24a p.d.o.f.) nakładają na podatników prowadzących działalność gospodarczą obowiązek prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów, bądź księgi rachunkowej, w sposób zapewniający ustalenie dochodu (straty), podstawy opodatkowania i wysokości należnego podatku za rok podatkowy. Nie sposób nie zgodzić się z wnioskami organu odwoławczego, który wskazał, że przepisy rozporządzenia Ministra Finansów określają jak należy prowadzić księgę przychodów i rozchodów, wskazując jakie dokumenty są podstawą zapisu w księdze. W ocenie Sądu nie można się natomiast zgodzić z tezą, że naruszenie przedmiotowych przepisów prowadzi wprost do wykluczenia danego wydatku z kosztów uzyskania przychodów. Otóż sankcji za naruszenie tych przepisów należy w pierwszej kolejności poszukiwać w obowiązujących przepisach prawa, nie zaś wywodzić przy pomocy reguł wykładni prawa. Z art. 193 § 2, 3 i 4 O.p. wynika jednoznacznie, że naruszenie przepisów regulujących zasady prowadzenia ksiąg oraz dokonywanie w księdze wpisów niezgodnych ze stanem rzeczywistym, prowadzi do odmowy uznania księgi za dowód. Jeśli zatem podatnik dokonuje w podatkowej księdze przychodów i rozchodów wpisów, które nie odzwierciedlają rzeczywistych transakcji nabycia towarów i usług, to organ podatkowy ma podstawy by w tym zakresie uznać księgę za nierzetelną i odmówić uznania takich wydatków za koszt uzyskania przychodów. Nie oznacza to jednak, że owe nierzetelne wydatki, ujęte w księdze, zostają definitywnie (bezpowrotnie) wykreślone z kosztów uzyskania przychodów. Z art. 193 § 8 O.p. wynika, że podatnik może wnieść zastrzeżenia do ustaleń zawartych w protokole badania ksiąg, przedstawiając jednocześnie dowody, które umożliwią organowi podatkowemu prawidłowe określenie podstawy opodatkowania. Powyższe oznacza, że podatnik którego księga została pozbawiona statusu dowodu, w zakresie ujętych w niej kosztów, ze względu na nierzetelność tych zapisów, musi przedstawić organowi podatkowemu inne dowody świadczące, że określone wydatki stanowią jego koszty uzyskania przychodów. Należy podkreślić, że ostatnio cytowany przepis posługuje się pojęciem dowodu nie zaś dokumentu, zatem podatnik może przedstawić na okoliczność poniesienia wydatku, jego wysokości i związku z przychodem, każdy dowód, który nie jest sprzeczny z prawem i może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy (art. 180 § 1 O.p.). Inicjatywa dowodowa należy do podatnika, zaś organ podatkowy winien reagować na przejawy tej inicjatywy w sposób określony w art. 188 O.p., tj. uwzględnić żądanie przeprowadzenia dowodu, jeżeli jego przedmiotem jest okoliczność mająca istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a która wobec uznania księgi za nierzetelną nie została stwierdzona innym dowodem. Po przeprowadzeniu zgłoszonych przez stronę dowodów, nie zaś a priori, organ powinien ocenić ich wiarygodność, konfrontując je z innymi zebranymi w sprawie dowodami, w myśl zasady swobodnej oceny dowodów (art. 191 O.p.). W rozpoznawanej sprawie organy podatkowe błędnie odczytały treść art. 22 ust. 1 p.d.o.f. oraz przepisów regulujących prowadzenie podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Przyjęły, że skoro zapisy w wymienionej księdze mogą być dokonywane wyłącznie w oparciu o określone dokumenty, to w przypadku uznania ksiąg za nierzetelne, podatnik winien przedstawić kolejne dokumenty na dowód poniesienia wydatku. W istocie przy takim rozumieniu przepisów prawa materialnego każdy wniosek strony dotyczący przeprowadzenia innego dowodu niż dowód z dokumentu nie ma cechy istotności. Pomijając przedstawione powyżej argumenty, przyjęcie prezentowanego przez organy podatkowe poglądu stanowiłoby w ocenie Sądu zaprzeczenie zasady swobodnej oceny dowodów, bowiem oznaczałoby, że nierzetelny dokument można zastąpić wyłącznie innym – niewadliwym i rzetelnym dokumentem. W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że faktury dokumentujące nabycie przez spółkę skarżącego oleju napędowego od spółki B są nierzetelne, ponieważ wymienione podmioty nie sprzedawały faktycznie oleju napędowego. Analiza zeznań licznych osób, w tym prezesa zarządu w/w spółki, wskazuje, że pomimo zewnętrznych oznak funkcjonowania na rynku jako niezależny przedsiębiorca, osoby kierujące wymienioną spółką realizowały polecenia A. K.. Wymieniony decydował zarówno o dostawcach paliwa do wymienionej spółki, zapewniał zbiorniki pozwalające magazynować paliwo, zorganizował transport paliwa do odbiorców, decydował o cenie paliwa i wreszcie inkasował należności za sprzedany przez spółkę towar. W tej sytuacji organy podatkowe miały podstawy przyjąć, że faktury dokumentujące nabycie paliwa przez spółkę skarżącego są nierzetelne. Mając na uwadze, że osoby kierujące wymienioną spółką były przesłuchiwane w charakterze podejrzanych oraz w charakterze świadków w postępowaniach podatkowych dotyczących innych nabywców paliwa, zeznania prezesa spółki nie odnoszą się do kwestii zapłaty za olej napędowych nabywany przez spółkę skarżącego. Nie dotyczą zatem, istotnej w rozpoznawanej sprawie, kwestii poniesienia wydatków przez spółkę skarżącego i ich wysokości. W tej sytuacji Dyrektor Izby Skarbowej powinien był przeprowadzić dowód z przesłuchania M. B. na okoliczność zapłaty za olej napędowy zakupiony przez spółkę A i ocenić, czy zeznania świadka wraz z innymi zebranymi w sprawie dowodami umożliwiają organowi podatkowemu określenie podstawy opodatkowania. Organ powinien również ponownie przeanalizować wnioski o przesłuchanie A. M. i S. W. i ocenić, czy zeznania tych osób mogą przyczynić się do ustalenia podstawy opodatkowania. Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia przepisów przewidujących możliwość szacowania podstawy opodatkowania, Sąd doszedł do wniosku, że rozważanie wykorzystania instytucji szacowania jest przedwczesne skoro podstawa opodatkowania może zostać ustalona w oparciu o zgłoszone przez podatnika dowody. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję. O wstrzymaniu wykonania decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 P.p.s.a., zaś rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania oparto o art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). P.Z-C.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło