I SA/Łd 647/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Cezary Koziński po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z 10 października 2016 r., wydanego w przedmiocie wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...], [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie zabezpieczenia na majątku zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za kolejne okresy rozliczeniowe 2012 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W dniu 16 czerwca 2016 r. A. Z. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] umarzającą postępowanie odwoławcze w sprawie zabezpieczenia na majątku podatnika zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za kolejne okresy rozliczeniowe 2012 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku jego uiszczenia. Wnioskodawca wskazał, że wspólnie z matką prowadzi gospodarstwo domowe. Ich źródłem utrzymania jest działalność gospodarcza wnioskodawcy w zakresie sprzedaży paliw, z dochodem na poziomie 2.165 zł netto oraz dochód matki z tytułu umowy dzierżawy w wysokości 1.220 zł. Skarżący zadeklarował dalej, że w skład jego majątku wchodzi samochód ciężarowy MAN. Wydatki rodziny z tytułu opłat eksploatacyjnych skarżący określił na kwotę ok. 250 zł, ponadto oświadczył, że spłaca kredyt, którego miesięczna rata wynosi ok. 2.750 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący dodatkowo wskazał, że ponosi wysokie koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej obejmujące koszty zakupu paliwa, podatek VAT, remonty budynków, opłaty za telefony, energię elektryczną, wynagrodzenie pracowników i inne wydatki. Podkreślił, że nie posiada żadnych oszczędności. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku skarżący nadesłał kopie zeznań podatkowych za 2014 i 2015 r., deklaracje VAT-7 za maj, czerwiec, lipiec i sierpień 2015 r. Wnioskodawca ujawnił, że posiada kredyt obrotowy w kwocie 500.000 zł, przy czym miesięczne koszty jego obsługi kształtują się na poziomie 2.750 zł. Z nadesłanych wyciągów z rachunku bankowego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą wynika, że miesięczne wpływy na rachunek bankowy skarżącego przekraczają kwotę 200.000 zł. Postanowieniem z 10 października 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, przyjmując, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Referendarz zwrócił uwagę, że wielkość obrotów prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej przeczy twierdzeniom o braku jakichkolwiek środków, z których mogłyby zostać pokryte koszty sądowe. Oceny takiej nie zmieniała okoliczność, że działalność ta w chwili obecnej przynosi stratę. Strata nie oznacza bowiem automatycznie braku środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania. Referendarz wskazał dalej, że skarżący co miesiąc reguluje swoje zobowiązania prywatnoprawne z tytułu posiadanego kredytu obrotowego w granicach 2.750 zł oraz, że nie ujawnił w swoim wniosku majątku nieruchomego o wartości blisko 180.000 zł, to jest: nieruchomości położonych w G. oraz O. W sprzeciwie od postanowienia referendarza skarżący ponownie podniósł, że prowadzona przez niego działalność przynosi straty, nadal ponosi koszty tej działalności, w tym obciążenia kredytowe, a także koszty utrzymania gospodarstwa domowego. W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie – zwolnienie od obowiązku ponoszenia wpisu sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W orzecznictwie słusznie zwraca się uwagę, że brak pokrycia w aktach sprawy dla faktów podanych we wniosku sprawia, że istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04 dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/ – dalej: CBOSA oraz postanowienie NSA z 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05, niepubl.). Nie budzi również wątpliwości, że uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienie NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). W niniejszej sprawie z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika między innymi, że jedynym wartościowym składnikiem majątku wnioskodawcy jest samochód ciężarowy. Tymczasem z akt podatkowych – jak słusznie zauważył referendarz – wynika, że wnioskodawca posiada jeszcze trzy nieruchomości, o łącznej wartości niemal 180 tys. zł. W tej sytuacji podzielić należy zawartą w zaskarżonym postanowieniu tezę co do tego, że skarżący uchylił się od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej. Dane te mają zaś zasadnicze znaczenie dla ustalenia czy strona zasługuje na przyznanie prawa pomocy. Niezależnie od powyższego, nie można również zgodzić się ze skarżącym, że wielkość ponoszonych przez niego co miesiąc obciążeń kredytowych, wyklucza poniesienie dodatkowych kosztów postępowania przed sądem. Strona wychodzi wprost z założenia, że jej zobowiązania związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, powinny mieć pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe mają być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu przez innych wydatków, jak np. rat kredytowych. Pogląd taki przyjmuje się też powszechnie w orzecznictwie (por. postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona ma zatem obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Obowiązek ten jest tym bardziej oczywisty, gdy sprawa sądowa, łącząca się bezpośrednio z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą, nakłada na skarżącego obowiązek zapłaty kosztów wielokrotnie niższych od ponoszonych regularnie w związku z tą działalnością. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w której wpis sądowy od skargi wynosi 500 zł, natomiast tylko miesięczne koszty obsługi kredytu obrotowego wynoszą 2.750 zł. Na zakończenie, referendarz sądowy słusznie również zwrócił uwagę, że sam rozmiar prowadzonej działalności (w 2015 r. przychody skarżącego przekroczyły 3,3 mln zł, a miesięczne obroty w bieżącym roku przekraczają 200 tys. zł) przeczy twierdzeniom skarżącego o braku jakichkolwiek środków, z których mogłyby zostać pokryte koszty sądowe. Uwzględniając powyższe uwagi oraz treść art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało uznać, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd – na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.– utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego. ms