I SA/Łd 737/16

Dnia 27 października 2016 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 27 października 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2011 roku oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe zlikwidowanej spółki cywilnej p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącej – M. B. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. M. B., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, złożyła na urzędowym formularzu (PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2011 roku oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe zlikwidowanej spółki cywilnej. We wniosku tym skarżąca oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z 8-letnim synem M., którego samotnie wychowuje. Ojciec dziecka nie płaci alimentów od 3 lat. Skarżąca wskazała przy tym, że nie posiada żadnego majątku, nie osiąga także żadnego dochodu. Pozostaje w niedostatku. Obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim z powodu depresji i nerwicy. Działalność gospodarczą ma zawieszoną. Pragnie się zarejestrować w urzędzie pracy, by uzyskać status osoby bezrobotnej i środki na jedzenie dla siebie oraz dziecka. Ponadto skarżąca dodała, że jej zobowiązania z tytułu 4 kredytów i pożyczki wynoszą ogółem 279.680 zł (łączna kwota zadłużenia). Do jej wydatków należą także koszty utrzymania rodziny. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 4 października 2016 roku wezwano pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie wyciągów z ewentualnie posiadanych przez skarżącą lokat i rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, wskazanie kwoty i źródła pochodzenia środków finansowych przeznaczanych miesięcznie na utrzymanie, podstawowe opłaty eksploatacyjne oraz spłatę kredytów, podanie tytułu prawnego do nieruchomości, pod adresem której skarżąca zamieszkuje, nadesłanie odpisu zeznania podatkowego skarżącej za 2015 rok, przedstawienie dokumentów potwierdzających fakt zawieszenia działalności gospodarczej oraz podania celu, na który zostały zaciągnięte wskazane we wniosku kredyty wraz z przedstawieniem harmonogramu spłaty - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w drodze pisma z dnia 19 października 2016 roku nadesłała wymagane dokumenty i oświadczenia dotyczące jej sytuacji majątkowej. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym została uregulowana w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – dalej jako: "p.p.s.a.". Stosownie do postanowień art. 243 prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przy tym należy, że wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz nadesłanych dokumentów wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z 8-letnim synem M., którego samotnie wychowuje. Ojciec dziecka nie płaci alimentów od 3 lat. Rodzina nie posiada żadnego majątku, skarżąca wraz z synem zamieszkują w wynajętym mieszkaniu. Skarżąca, jak podaje, nie osiąga obecnie dochodu. Ma zwieszoną działalność gospodarczą. Przebywa na zwolnieniu lekarskim z powodu depresji i nerwicy. Pragnie się zarejestrować w urzędzie pracy, by uzyskać status osoby bezrobotnej i środki na jedzenie dla siebie i dziecka. Według oświadczenia skarżącej jej zobowiązania z tytułu 4 kredytów i pożyczki wynoszą ogółem 279.680 zł (łączna kwota zadłużenia). Łączna wysokość rat kredytowych i pożyczkowych według nadesłanych harmonogramów spłaty wynosi miesięcznie 9.333,41 zł. Przy czym skarżąca, mimo wezwania, nie podała źródła finansowania powyższych znaczących wydatków, nie wskazała również na trudności związane ze spłatą powyższych zobowiązań kredytowych i pożyczkowych. Do wydatków skarżącej należą ponadto opłaty za mieszkanie, które udokumentowała w kwocie 209,55 zł. Uwagę zwraca przy tym kwota transakcji na rachunku bankowym skarżącej (Bank A) w dniu 3 sierpnia 2016 r. (a więc w okresie występowania ze skargą datowaną na dzień 20 lipca 2016 r. i nadaną w dniu 7 sierpnia 2016 r.) w postaci wypłaty gotówkowej opiewającej na kwotę 14.000 zł. Niewątpliwie kwota ta przewyższa wartość wpisu od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 4.230 zł. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, referendarz sądowy uznał, iż wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie i odmówił przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego skarżąca nie wykazała bowiem, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przy tym należy, że przedstawienie rzeczywistej sytuacji majątkowej wymagało wykazania źródła finansowania powyższych znaczących wydatków związanych ze spłatą kilku kredytów i pożyczki, czego skarżąca w niniejszej sprawie, mimo stosownego wezwania, nie uczyniła. Nie wskazała również na trudności ze spłatą tych zobowiązań. Okoliczności te czynią więc zasadnym twierdzenie, że skarżąca w istocie dysponuje środkami umożliwiającymi jej ponoszenie tych zobowiązań, w tym spłatę miesięcznych rat kredytowych i pożyczkowych. Tezę tę uwiarygodnia dokonana w dniu 3 sierpnia 2016 roku wypłata gotówkowa w wysokości 14.000 zł. Niewątpliwie skarżąca, dokonując tej wypłaty w okresie, w którym nosiła się z zamiarem wniesienia skargi do Sądu (obecnie zaskarżoną decyzję jej pełnomocnik otrzymał w dniu 21.06.2016 r.), powinna była liczyć się z koniecznością uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Ponadto w niniejszej sprawie podkreślenia wymaga fakt, że skarżąca korzysta z kilku kredytów bankowych, a łączna kwota zadłużenia wynosi 279.680 zł, przy ratach miesięcznych opiewających łącznie na kwotę 9.333,41 zł. Z doświadczenia życiowego wynika, że wykazaną we wniosku kwotę kredytów mogła uzyskać osoba znajdująca się w dobrej kondycji finansowej, gwarantującej ich spłatę. Stąd też konieczność spłaty tych zobowiązań nie może być rozważana w kategoriach okoliczności przemawiającej za przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie. Jednocześnie zauważyć należy, że koszty sądowe – jak wynika z orzecznictwa – nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia (vide: postanowienia NSA z 18.02.3010 r., I FZ 447/09 oraz z 6.11.2009 r., II OZ 971/09, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl), a taką kolejność wyznacza im skarżąca występując w niniejszej sprawie z wnioskiem o prawo pomocy. Strona ma obowiązek podjąć starania o ich wygospodarowanie, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Tym bardziej, że instytucja ta, będąca wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowego, powinna umożliwiać dostęp do sądu przede wszystkim podmiotom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Tymczasem skarżąca, jak wskazano powyżej, mimo wezwania, nie wykazała swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej, w tym zwłaszcza finansowej, uniemożliwiając tym samym ocenę jej realnych zdolności płatniczych w niniejszej sprawie. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. E.B.