I SA/Łd 762/15

Dnia 12 kwietnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Paweł Janicki po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2016 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku P. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie: podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2010 roku postanawia: oddalić wniosek. Pismem z 6 czerwca 2015 roku P. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] roku w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2010 roku. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Postanowieniem z 1 października 2015 roku referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z oświadczeniem wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest jego działalność gospodarcza, z której dochód zadeklarował na poziomie 1.200 zł brutto miesięcznie. Skarżący oświadczył także, że nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Mimo wystosowanego w trybie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wezwania dotyczącego udokumentowania wysokości posiadanych na utrzymanie dochodów oraz ponoszonych kosztów niezbędnego utrzymania skarżący informacji tych nie udzielił. Wobec powyższego twierdzenia strony o braku środków umożliwiających pokrycie pełnych kosztów postępowania zostały uznane za całkowicie gołosłowne. Wskazano, że w sytuacji, w której oświadczenie strony o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącego okaże się niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego, i możliwości płatniczych bądź wzbudza ono wątpliwości strona jest obowiązana złożyć dodatkowe oświadczenia lub dokumenty źródłowe. Tymczasem, mimo przedłużenia terminu do wykonania zarządzenia dotyczącego udokumentowania swojej kondycji finansowej P. S. nie nadesłał żadnego z żądanych dokumentów. Wobec nieudokumentowania wysokości dochodów wnioskodawcy oraz nieudzielenia jakichkolwiek informacji dotyczących ponoszonych kosztów utrzymania brak było możliwości przeprowadzenia kompleksowej oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego w celu ustalenia czy rzeczywiście obiektywnie odpowiada ona przesłankom uzasadniającym przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustalenia kwoty ewentualnego częściowego zwolnienia od kosztów. Uwzględniając powyższe, oraz treść art. 245 § 1 i3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. referendarz uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Postanowienie referendarza z 1 października 2015 r. nie zostało przez stronę zaskarżone, tym samym stało się prawomocne. Postanowieniem z 3 grudnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę P. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] roku z powodu jej nieopłacenia. W dniu 8 stycznia 2016 roku skarżący wystąpił z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego majątku. Jego jedynym źródłem utrzymania jest działalność gospodarcza, z której uzyskuje dochód rzędu 3.500 zł netto miesięcznie. Ponoszone koszty utrzymania skarżący oszacował na kwotę ok. 1.500 zł miesięcznie (prąd 100 zł, woda 20 zł, ubiór 500 zł, wyżywienie 700 zł, leki i leczenie 200 zł). Zarządzeniem z 13 stycznia 2016 roku, doręczonym wnioskodawcy w dniu 25 stycznia 2016 roku skarżący został zobowiązany do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez wskazanie czyją własnością jest nieruchomość stanowiąca miejsce zamieszkania skarżącego oraz udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania; nadesłanie odpisu zeznania podatkowego wnioskodawcy za 2014 rok, wskazanie wartości środków trwałych wykorzystywanych w prowadzonej działalności gospodarczej, nadesłanie bilansu, rachunku zysków i strat za rok 2014 ewentualnie odpisu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za miesiące grudzień 2014 roku oraz od stycznia do czerwca br. ewentualnie udokumentowania w inny sposób wysokości dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej; nadesłanie odpisów deklaracji VAT-7 za trzy ostatnie okresy rozliczeniowe z tytułu działalności gospodarczej wnioskodawcy, nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych wnioskodawcy (osobistych i firmowych) za ostanie dwa miesiące, w terminie 10 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Powyższe wezwanie pozostało bez odpowiedzi. W dniu 3 lutego br. skarżący wpłacił na rachunek sądu kwotę 28.296 zł stanowiącą równowartość wpisu od skargi Postanowieniem z 1 marca 2016 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata. W dniu 26 marca 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia zarzucając naruszenie art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez przyjęcie i ustalenie, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniły sytuację materialną skarżącego, w sytuacji, gdy uiścił on wpis sądowy za środki pieniężne pochodzące z pożyczki od rodziny. W oparciu o powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do rozpoznania organowi I instancji lub ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyjęcie skargi strony do rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje; Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd wyjaśnia, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658 – dalej: "ustawa zmieniająca"). W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 (p.p.s.a.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Z art. 2 ustawy zmieniającej wynika zatem, że przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 73 nie ma w rozpatrywanej sprawie zastosowania. Przepis art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej nie został bowiem wymieniony w art. 2 jako przepis, który należy stosować do postępowań wszczętych przed jej wejściem w życie. W związku z tym w rozpatrywanej sprawie będzie miał zastosowanie przepis art. 260 p.p.s.a. w jego dotychczasowym brzmieniu, bowiem sprawa została zainicjowana skargą z 6 czerwca 2015 r. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed 15 sierpnia 2015 r., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W analizowanej sprawie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle powołanych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podkreśla, że aktualnie rozpoznawany wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Wskazać zatem należy, że jakkolwiek strona, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może złożyć następny wniosek o jego przyznanie, to jednak jego rozpoznanie nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętych wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd (art. 170 p.p.s.a.). Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2008 roku sygn. akt II OZ 654/08). Rozpoznając zatem kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie można odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanym wcześniej prawomocnym postanowieniu. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednakże pod warunkiem wykazania, że nastąpiły zmiany okoliczności sprawy. W przypadku wniosku o przyznanie prawa pomocy będą to w szczególności okoliczności wskazujące na pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W rozpoznawanej sytuacji skarżący takich okoliczności nie powołał. W obecnie rozpoznawanym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wnioskodawca ponownie wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania jest jego działalność gospodarcza, z której dochód określił tym razem na wyższym poziomie tj. 3.500 zł netto miesięcznie. Zadeklarowane koszty utrzymania wnioskodawcy zamykają się natomiast kwotą 1.500 zł. Skarżący oświadczył ponadto, że nie posiada żadnego majątku ani też oszczędności. Mimo wystosowanego wezwania dotyczącego udokumentowania wysokości posiadanych na utrzymanie dochodów oraz ponoszonych kosztów niezbędnego utrzymania skarżący nie wywiązał się z nałożonego przez sąd w tym zakresie obowiązku. Natomiast w dniu 3 lutego 2016 roku wpłacił na rachunek sądu kwotę 28.296 zł stanowiącą równowartość wypisu sądowego od skargi. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, który sąd podziela, że to w interesie skarżącego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy leżeć powinno prawidłowe oraz pełne wyjaśnienie rzeczywistej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych i na nim spoczywa zatem ciężar dowodu, obowiązek wykazania, że jego sytuacja materialna jest rzeczywiście na tyle trudna, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania przed sądem. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (vide postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). W świetle powołanych wyżej okoliczności Sąd stwierdza, że twierdzenia strony o niedysponowaniu środkami umożliwiającymi pokrycie niezbędnych kosztów postępowania należy uznać za całkowicie chybione w kontekście dokonanej przez skarżącego 3 lutego 2016 wpłaty wpisu od skargi w wysokości 28.296 zł, przy jednoczesnym braku odpowiedzi na wezwanie do udokumentowania wysokości posiadanych na utrzymanie dochodów a także ponoszonych kosztów utrzymania. Odnosząc się do natomiast do zawartych we wniesionym sprzeciwie twierdzeń strony iż w sytuacji, gdy skarżący dokonał wpłaty wpisu sądowego w trakcie toczącego się postępowania o przyznanie prawa pomocy i w tej sytuacji dochował terminu do uiszczenia wpisu od skargi Sąd stwierdza, że są one całkowicie chybione. Zgodnie ze znajdującym się w aktach niniejszej sprawy (k.35) zarządzeniem z 30 października 2015 r. o ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, skarżący został pouczony, iż wniesienie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wstrzymuje biegu terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Następnie postanowieniem z 3 grudnia 2015 r. WSA w Łodzi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. odrzucił skargę P. S. z powodu nieuiszczenia wpisu, a postanowienie to stało się prawomocne z dniem 12 stycznia 2016 r., ponieważ skarżący nie wniósł środka odwoławczego. Z tych wszystkich względów należy uznać, że skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które stanowiłoby podstawę do uznania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Podkreślić trzeba także, że subiektywne przekonanie skarżącego o konieczności przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, o ile nie zostanie poparte odpowiednimi dokumentami i oświadczeniami, nie może być dla Sądu wystarczającą przesłanką do dokonania rozstrzygnięcia zgodnego z oczekiwaniami skarżącego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 i art. 170 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł jak w postanowieniu. P.C.