I SA/Łd 779/09

Dnia 10 września 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Tomasz Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 10 września 2010 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku D. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2009 rok p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. I SA/Łd 779/09 Uzasadnienie Postanowieniem referendarza sądowego z dnia [...] r. odmówiono D. A. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2009 rok. W dniu 2 marca 2010 r. D. A. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W rozpatrywanej sprawie Skarżąca złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku tym skarżąca podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie osiąga żadnego dochodu. Podniosła przy tym, że jej majątek stanowi działka o pow. 828 m2 wraz z budynkiem (w budowie) i zniszczonym budynkiem gospodarczym, wykorzystywana wyłącznie na cele działalności gospodarczej oraz samochód osobowy Renault Megane Scenic, rocznik 1997. Dodała, że posiada dewizy w kwocie 3730,09 USD – blokadę na rachunku bankowym jako zabezpieczenie kredytu na działalność gospodarczą. Ponadto skarżąca wskazała, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresie od stycznia do października 2009 roku uzyskała dochód w kwocie 2.858,16 zł, z tytułu ubezpieczenia społecznego uiściła składki w wysokości 1908,02 zł. Poniosła koszty związane z wpisami do księgi wieczystej oraz wydatki z tytułu rozmów telefonicznych w łącznej wysokości 904 zł. Dodatkowym obciążeniem były także wydatki związane z zakupem lekarstw i leczeniem w wysokości 2.710,53 zł. Ponadto ciążą na niej zobowiązania związane z koniecznością uiszczenia podatku od nieruchomości w wysokości 24.500 zł i płatnościami w ratach za nabycie programu komputerowego "LEX" w łącznej kwocie 27.968,31 zł. Z tego względu na dzień 31 października 2009 r. niedobór środków pieniężnych wynosił 30.634,70 zł. Do wniosku skarżąca załączyła m.in. zestawienie wydatków na leczenie i zakup lekarstw. Zarządzeniem z dnia [...] r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: nadesłanie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące, w tym rachunku związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej; złożenie zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów za dwa ostatnie lata kalendarzowe, umożliwiającego określenie wysokości uzyskiwanych przychodów i kosztów ich uzyskania bądź nadesłanie odpisów zeznań podatkowych, wskazanie i udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków eksploatacyjnych oraz wydatków na własne utrzymanie - w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Powyższe zarządzenie zostało doręczone w dniu 14 lipca 2008 r. W piśmie z dnia 28 lipca 2010 r. skarżąca przedstawiła: potwierdzenie salda z rachunku, z którego wynika, iż na dzień 28 lipca 2010 wynosiło ono 3 868, 39 USD, kserokopie zeznania rocznego za 2009 r. oraz wyjaśniła, że koszty utrzymania mieszkania, w którym mieszka pokrywa jej siostra. W piśmie z dnia 6 sierpnia 2010 r., skarżąca wniosła o przedłużenie terminu do złożenia brakujących dokumentów ze względu na zły stan zdrowia. W piśmie z 18 sierpnia 2010 r. skarżąca wskazała, że złożyła do Naczelnika Urzędu Skarbowego wniosek o wydanie zaświadczenia o dochodach za rok 2008. W dniu 20 sierpnia 2010 r. skarżąca złożyła pismo, do którego załączyła zaświadczenie o wysokości dochodów w latach 2003-2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Instytucję zwolnienia od kosztów sądowych reguluje rozdział 3 dział V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa. Przepis art. 244 tej ustawy, stanowi, że prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do przepisu art. 245 § 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 tegoż przepisu, zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki przyznania pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej określa przepis art. 246 § 2 ppsa. I tak, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zawarty w przepisie art. 246 § 2 ppsa zwrot "gdy wykaże" oznacza, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I GZ 173/08 opubl. CBOIS). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 326/08 opubl. CBOIS). W orzecznictwie sądowym, na tle omawianego przepisu ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08 opubl. CBOIS). Badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd winien mieć również na uwadze, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 ppsa. Zauważyć nadto należy, że zgodnie z art. 260 ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci więc moc niezależnie od treści rozstrzygnięcia. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że skarżąca do dnia posiedzenia sądowego wyznaczonego w niniejszej sprawie nie wykonała zarządzenia z dnia [...] roku, a zatem nie przedłożyła istotnych dla rozpoznania niniejszego wniosku dokumentów i informacji, w tym wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące i nie udokumentowała aktualnego źródła utrzymania oraz kwoty przeznaczanej na własne utrzymanie. Skarżąca składała już do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. szereg wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych. Dlatego też jej sytuacja finansowa znana jest sądowi z urzędu. Z tego też powodu Sąd, do oceny aktualnej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych, wykorzystał informacje i dokumenty w innych sprawach ze skargi skarżącej Tak więc z akt niniejszej sprawy, oraz z akt zgromadzonych w innych sprawach ze skargi skarżącej, wynika, że D. A. prowadzi działalność gospodarczą – doradztwo podatkowe - w roku 2008 skarżąca osiągnęła dochód w wysokości 14.034 zł. Z kolei w 2009 roku skarżąca osiągnęła dochód z tytułu tej działalności w wysokości 12.096,46 zł. Majątek skarżącej stanowią nieruchomości w postaci działki o pow. 828 m2 wraz z budynkiem (w budowie) oraz budynku gospodarczego, wykorzystywana wyłącznie na cele działalności gospodarczej, a ponadto samochód osobowy Renault Megane Scenic, rocznik 1997. Ponadto skarżąca posiada oszczędności w kwocie 3868,39 USD – blokadę na rachunku bankowym jako zabezpieczenie kredytu na działalność gospodarczą. Znacznie zatem jej średnie miesięczne dochody przekraczały koszty postępowania sądowego (w niniejszej sprawie wpis od skargi wynosi 259 zł). Pozwala to sądzić, iż część osiąganego dochodu, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżąca mogła przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Na zmianę powyższego stanowiska nie wpływa argumentacja skarżącej, że z powodu kłopotów zdrowotnych i związanych z tym kosztów leczenia nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych. Oczywiście przedstawione zaświadczenia lekarskie potwierdzają twierdzenia skarżącej o jej stanie zdrowia. Jednakże konieczność ponoszenia kosztów leczenia nie powoduje automatycznie, że spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy. Niezbędne jest wykazanie, że koszty te uniemożliwiają stronie zdobycie środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. W niniejszej sprawie wpis sądowy określony został na kwotę 259 zł, a skarżąca prowadzi działalność gospodarczą od wielu lat, osiąga dochody, które choć niewielkie – pozwalają jej niewątpliwie na uiszczenie tej kwoty. Sąd nie uznał również za przekonujące twierdzenia skarżącej, że konieczność spłaty rat kredytów i innych zobowiązań w dużym stopniu wpływa na zasadność zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Zaciąganie zobowiązań, w tym wobec instytucji finansowych, wskazuje bowiem, iż skarżąca czuje się osobą zdolną do spłaty zaciągniętych zobowiązań, a w ocenie banku i innych pożyczkodawców posiada zdolność kredytową. Oceniając sytuację majątkową, rodzinną i osobistą D. A. sąd doszedł do wniosku, iż skarżąca, mając do wyboru wykonanie zobowiązań niewiążących się z utrzymaniem koniecznym dla siebie i rodziny oraz pokrycie kosztów postępowania sądowego, postanowiła priorytetowo potraktować te pierwsze i posiłkować się pomocą Państwa w zakresie kosztów postępowania. Zachowanie takie nie może liczyć na akceptację ze strony Sądu. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Dlatego też argument o dużej ilości postępowań sądowych strony, co wiąże się ze znacznymi kosztami, należało uznać za niewystarczający. Nie bez znaczenia dla takiej oceny jest również fakt, że w kwestii prawa pomocy dla skarżącej niejednokrotnie wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny. W podobnych stanach faktycznych (skarżąca przywoływała się na zły stan zdrowia, jej dochody kształtowały się na podobnym poziomie), Naczelny Sąd Administracyjny oddalał zażalenia skarżącej na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. o odmowie przyznania prawa pomocy, uznając, że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek ku temu (zob. postanowienia z dnia 11 stycznia 2008 r., II FZ 621/07, a także z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07, 499/07, 500/07). Przedstawione fakty nie pozwalają przyjąć, że pokrycie kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie będzie się dla strony wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł., nie znajdując przesłanek do przyznania skarżącej zwolnienia od kosztów postępowania sądowego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia. Sz.Ch.