I SA/Łd 807/17

Dnia 23 października 2017 roku P O S T A N O W I E N I E Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 25 września 2017 r. w sprawie ze skargi A Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] 2017 roku nr [...] w przedmiocie: określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za grudzień 2013 roku p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 25 września 2017 r. W dniu 17 lipca 2017 r. Spółka z o.o. A, reprezentowana przez radcę prawnego wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. w sprawie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za grudzień 2013 r., w wysokości 209.986 zł. Do skargi załączono wniosek o przyznanie prawa pomocy (sporządzony na formularzu PPPr) w zakresie obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku spółka podniosła, że nie dysponuje środkami pieniężnymi na pokrycie wpisu od skargi w wysokości 18.682 zł. Oświadczyła, że wszelkie środki pieniężne zostały przeznaczone na pokrycie bieżących zobowiązań spółki, w tym na należności dochodzone w postępowaniach egzekucyjnych. Zgodnie z oświadczeniem prezesa zarządu spółka nie posiada również żadnych nieruchomości ani środków trwałych, które mogłaby spieniężyć. Spółka nie tylko utraciła płynność finansową, ale została pozbawiona środków obrotowych, co w rezultacie doprowadziło do zwolnienia pracowników. Spółka nie mogła jednocześnie zabezpieczyć środków na wpis sądowy, gdyż nie przewidywała, że nie otrzyma zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w wysokości 1.658.128 zł. Z uwagi na konieczność regulowania kolejnych zobowiązań, spółka mogła również poczynić koniecznych oszczędności na poczet wydatków związanych z postępowaniem sądowym. Z uwagi na złą sytuację finansową spółka nie może zwrócić się do banku o przyznanie kredytu na czas trwania niniejszej sprawy. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 3.005.000 zł. Spółka posiada środki trwałe o wartości 8.857,86 zł. W ostatnim roku obrotowym osiągnęła stratę w wysokości 13.453,32 zł. Na trzech z czterech rachunków spółka nie posiada środków pieniężnych zaś na jednym saldo jest ujemne. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku okazało się niewystarczające referendarz sądowy zobowiązał spółkę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), powoływanej dalej w skrócie jako P.p.s.a. W odpowiedzi spółka nadesłała bilans, rachunek zysków i strat, oświadczenie prezesa zarządu T. P. zgodnie z którym w lipcu i sierpniu 2017 r. spółka nie wykonywała żadnych płatności za pośrednictwem rachunków bankowych ponieważ nie posiada aktywnych rachunków bankowych. Prezes zarządu złożył również oświadczenie, zgodnie z którym zgromadzenie wspólników może zobowiązać wspólników do dokonania dopłat proporcjonalnie do posiadanych udziałów. Wyjaśnił, że skarżąca spółka nie ma możliwości złożenia bilansu Spółki B (jedyny wspólnik skarżącej spółki) ponieważ jest to odrębny podmiot i nie istnieją prawne możliwości pozyskania przedmiotowego bilansu. Prezes zarządu złożył oświadczenie, że jest wspólnikiem, a także pełni funkcję członka zarządu w innych spółkach prawa handlowego. Nie jest jednak wspólnikiem ani osobą zarządzającą w B. Postanowieniem Referendarza Sądowego z dnia 25 września 2017 r. odmówiono skarżącej spółce przyznania prawa pomocy Od powyższego postanowienia strona skarżąca wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano, że rozumowanie wyrażone w postanowieniu Referendarza w kwestii możliwości uzyskania przez skarżącą Spółkę środków pieniężnych w związku z instytucją dopłat jest wadliwe. Wskazano , że instytucja dopłat uzależniona jest od ewentualnego podjęcia stosownej uchwały zobowiązującej wspólników do dopłat. Zatem warunkiem ich uzyskania jest pozytywne głosowanie wspólników za podjęciem takiej uchwały (co jest wątpliwe), oraz ich wniesienie przez wspólników. Sam obowiązek nałożenia na wspólników dopłat nie przesądza przecież o tym, że zostaną one rzeczywiście uiszczone, a to chociażby z tego powodu, że wspólnicy sami mogą nie posiadać wystarczających środków finansowych. Nie zgodzone ze stanowiskiem Referendarza jakoby skarżący ze względu na powiązania personalne miał możliwość pozyskania środków finansowych od innych Spółek, w których T. P. jest wspólnikiem lub członkiem zarządu. W ocenie autora sprzeciwu odmawiając skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, Referendarz dokonał błędnej wykładni "uznaniowego charakteru rozstrzygnięcia o prawie pomocy dla osoby prawnej" czym naruszył art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 t.j.), dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. W rozpoznawanej sprawie Sąd podzielił stanowisko Referendarza Sądowego, że skarżąca spółka nie wykazała spełnienia przesłanek wynikających z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Na podstawie art. 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest wyjątkiem od przewidzianej w art. 199 p.p.s.a. zasady, zgodnie z którą strony postępowania ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto jako forma dofinansowania z budżetu państwa powinna się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). W ocenie Sądu, Referendarz zasadnie uznał, że skarżąca spółka nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, tj. na poniesienie wpisu od skargi. Nadesłany bilans i rachunek zysków i strat za rok 2016 w zasadzie jest zgodny z oświadczeniem o majątku i dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Kapitał zakładowy spółki wynosi 3.005.000 zł, wartość środków trwałych wynosiła 8.857,86 zł, za ostatni rok obrotowy spółka osiągnęła stratę w wysokości wykazanej we wniosku. Bilans potwierdził oświadczenie zawarte we wniosku, zgodnie z którym spółka nie posiada środków pieniężnych. W istocie jedynym składnikiem majątkowym spółki są należności z tytułu dostaw i usług w wysokości 140.609 zł oraz z tytułu podatków, dotacji, cel, ubezpieczenia społecznego oraz innych świadczeń, w wysokości 7.084.570 zł. Biorąc pod uwagę, że wnioskodawca wskazał we wniosku, że spółka nie przewidywała, że nie otrzyma zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w wysokości 1.658.128 zł, to można wnosić, że są to należności z tego samego tytułu. Na koniec 2016 r. spółka nie posiadała żadnych zapasów, materiałów półproduktów (w przeciwieństwie do roku 2015, w którym posiadała towary o wartości przekraczającej 32 mln zł. Można przyjąć, że w roku 2016 doszło do wyprzedaży towarów ponieważ z rachunku zysków i strat wynika, że przychody ze sprzedaży towarów i materiałów wyniosły 68.099.26,39 zł. Z bilansu wynika również, że spółka posiada zobowiązania i rezerwy na zobowiązania w wysokości przekraczającej 21 mln zł. Niemniej jednak powyższe okoliczności nie negują możliwości pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Argumentacja autora sprzeciwu, że uzyskanie takich dopłat jest wątpliwe ponieważ prawdopodobnie sami wspólnicy nie posiadają wystarczających środków finansowych - nie może odnieść zamierzonego przez stronę skutku. W orzecznictwie istnieje ugruntowany pogląd, że przedsiębiorca powinien zachować odpowiednią kwotę na mogące wystąpić w przyszłości postępowanie sądowe, (zob. postanowienia NSA z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 97/15 oraz sygn. akt II FZ 99/15, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 8 maja 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 422/15, opubl. www.orzeczenia.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Ponadto NSA w postanowieniu z dnia 20 października 2015 r. sygn. akt II FZ 812/15, słusznie zwrócił uwagę na możliwość uzyskania przez spółkę z o.o. dopłat od wspólników. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. –Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2016). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Na marginesie podnieść należy, że nie ma racji autor sprzeciwu, iż przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru uznania. W ocenie Sądu o uznaniowym charakterze normy prawnej zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. świadczy stwierdzanie " prawo pomocy może być przyznane" (a nie jak błędnie wskazał autor sprzeciwu – "przyznanie prawa pomocy następuje", które zostało użyte w § 1 pkt 1 komentowanego artykułu i dotyczy osoby fizycznej). Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu. A.Rz