I SA/Łd 811/16

Dnia 3 kwietnia 2017 roku P O S T A N O W I E N I E Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 15 lutego 2017 r. w sprawie ze skargi C. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr UNP: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uchylającej w całości decyzję określającą zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług oraz nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym za poszczególne miesiące 2009 roku, 2010 roku oraz za styczeń 2011 roku i przekazującej sprawę do ponownego rozpoznania p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 15 lutego 2017 r. C. N. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uchylającej w całości decyzję określającą zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług oraz nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym za poszczególne miesiące 2009 roku, 2010 roku oraz za styczeń 2011 roku i przekazującej sprawę do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł od wniesionego przez skarżącego zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 grudnia 2016 roku o zawieszeniu postępowania sądowoadministracyjnego wszczętego powyższą skargą skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego, wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazano, że skarżący nie posiada lokat i rachunków bankowych. Pozostaje właścicielem jednej akcji w spółce A. Ltd S.K.A. Wszelkie pozostałe akcje tej spółki zostały przez niego wniesione do spółki cypryjskiej B. Ltd. Uzyskuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.680 zł. Jego wydatki związane z ponoszeniem alimentów na rzecz małoletniej córki wynoszą 250 euro i nie jest w stanie płacić ich w całości, gdyż na życie pozostawałoby mu ok. 400 zł miesięcznie. Wobec skarżącego są prowadzone liczne egzekucje (cywilne i administracyjne) na kwotę przekraczającą 30 mln złotych. Ponadto skarżący jest ujawniony w KRS jako niewypłacalny dłużnik, co uniemożliwia mu sfinansowanie opłaty sądowej z kredytu lub pożyczki. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 26 stycznia 2017 roku wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez jednoznaczne wyjaśnienie kwestii pozostawania z nim we wspólnym gospodarstwie domowym innych osób – z uwagi na braki w zakresie wypełnienia rubryki nr 6 urzędowego formularza PPF (zatytułowanej "Stan rodzinny"), wraz ze wskazaniem wszystkich składników majątkowych i dochodów ewentualnie należących do tych osób, podanie wartości posiadanych przez skarżącego akcji i udziałów we wskazanych we wniosku Spółkach, przedstawienie zaświadczenia o wysokości miesięcznego dochodu netto skarżącego z okresu ostatnich 3 miesięcy, określenie kwoty wydatków ponoszonych przez skarżącego na opłaty eksploatacyjne i utrzymanie oraz podanie tytułu prawnego do nieruchomości, pod adresem której skarżący zamieszkuje - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Wezwanie w powyższej kwestii wraz ze stosownym pouczeniem o skutkach jego niewykonania zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 31 stycznia 2017 roku. W zakreślonym terminie, który upływał w dniu 7 lutego 2017 roku, skarżący nie nadesłał wymaganych przez referendarza sądowego dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej. Nie wyjaśnił także przyczyny braku możliwości nadesłania tych dokumentów. Postanowieniem Referendarza Sądowego z dnia 15 lutego 2017 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy Od powyższego postanowienia strona skarżąca wniosła sprzeciw, którego integralną częścią jest pismo procesowe z dnia 8 lutego 2017 r.. Skarżący wyjaśnił, że: 1. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe - w gospodarstwie tym oprócz skarżącego nie pozostają żadne inne osoby. Z tego względu pole 6 formularza PPF nie zostało wypełnione, a w polu 8 wskazano "brak osób we wspólnym gospodarstwie domowym"; 2. posiada l udział o wartości nominalnej 50 zł w spółce A. LTD Spółka komandytowo akcyjna. Skarżący posiada również 1340 udziały o wartości nominalnej 1 euro każdy w spółce B. LTD. 3. wydatki na utrzymanie nie przekraczają miesięcznie kwoty ok. 100-200 zł. Większość dochodów przeznaczona jest na płatności alimentów na rzecz córki. 4. z zamieszkiwanej nieruchomości korzysta bez tytuł prawnego. Przedstawiono również kopię zaświadczenia o wysokości miesięcznego dochodu netto. W ocenie skarżącego złożone przez niego wyjaśnienia prowadzą do wniosku, iż znajduje się on w trudnej sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem wnoszącego sprzeciw ocena referendarza sądowego jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 t.j.), dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z dnia 19.11.2004r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. W rozpoznawanej sprawie Sąd podzielił stanowisko Referendarza Sądowego, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek wynikających z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Powołany przepis stanowi, że osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie podkreśla się, że przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 29.01.2008 r., sygn. akt I FZ 437/07, niepubl.), natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. Oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uznać należało za niewystarczające, gdyż zawierało wskazanie, że skarżący nie posiada lokat i rachunków bankowych. Pozostaje właścicielem jednej akcji w spółce A. Ltd S.K.A. Wszelkie pozostałe akcje tej spółki zostały przez niego wniesione do spółki cypryjskiej B. Ltd. Uzyskuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.680 zł. Jego wydatki związane z ponoszeniem alimentów na rzecz małoletniej córki wynoszą 250 euro i nie jest w stanie płacić ich w całości, gdyż na życie pozostawałoby mu ok. 400 zł miesięcznie. Wobec skarżącego są prowadzone liczne egzekucje (cywilne i administracyjne) na kwotę przekraczającą 30 mln złotych. Ponadto skarżący jest ujawniony w KRS jako niewypłacalny dłużnik. Wnioskodawca na etapie sprzeciwu wskazał, że posiada 1340 udziały o wartości nominalnej 1 euro każdy w spółce B. LTD, wydatki na utrzymanie nie przekraczają miesięcznie kwoty ok. 100-200 zł. Większość dochodów przeznaczona jest na płatności alimentów na rzecz córki, a wysokości miesięcznego dochodu netto to 1233,78 – 1338, 57 zł. W ocenie Sądu, porównanie sytuacji majątkowej skarżącego z wysokością wpisu sądowego (100 zł) nie pozwala na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeszcze raz należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. Jak to bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, w razie nie wykazania omawianego uprawnienia próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. W tej sytuacji Sąd podzielił stanowisko Referendarza Sądowego, że skarżący nie spełnił przesłanek wynikających z treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., bowiem nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skoro skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa do sądu. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu. AKE.