I SA/Łd 816/13

Dnia 5 grudnia 2013 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale I - Magdalena Sieniuć po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości stawki karty podatkowej na rok podatkowy 2013 p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącej – J. G. prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wyrokiem z dnia 28 października 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę J.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] w przedmiocie ustalenia wysokości stawki karty podatkowej na rok podatkowy 2013. Wobec treści wyroku skarżąca wystąpiła z wnioskiem o jego uzasadnienie, a ponadto wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, dochodach i majątku, zawartym na urzędowym formularzu (PPF), skarżąca podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem M.. Pobiera emeryturę w wysokości 1.239,67 zł, a jej mąż otrzymuje rentę inwalidzką w kwocie 826,89 zł. Skarżąca wskazała przy tym, że majątek rodziny stanowią nieruchomości w postaci budynku mieszkalnego znajdującego się na działce o pow. 324,82 m2, nieruchomości rolnej o pow. 1,1135 ha przeliczeniowego (oddana w użyczenie) oraz nieruchomości położonej przy ul. A o pow. 3311 m2, a ponadto samochód osobowy marki Renault (rok produkcji 2004). Uzasadniając wniosek skarżąca dodatkowo wyjaśniła, że zgodnie z orzeczeniem ZUS z dnia 29 czerwca 2012 roku jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 30 czerwca 2014 r. Ponadto oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym. Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia 15 listopada 2013 roku wezwano wnioskodawczynię do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie wyciągów z posiadanych przez nią i jej męża rachunków bankowych, z okresu ostatnich 3 miesięcy, określenie kwoty miesięcznego dochodu z tytułu prowadzenia zakładu fryzjerskiego, o którym mowa w zaskarżonej decyzji, przedstawienie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego skarżącej i jej męża za 2012 r. oraz wskazanie kwoty wydatków przeznaczanych miesięcznie na utrzymanie rodziny, podstawowe opłaty i zakup lekarstw - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w drodze pisma z dnia 26 listopada 2013 roku wyjaśniła, że wykazana kwota 200.000 zł na rachunku bankowym stanowi pozostałość z przyznanego ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [....] odszkodowania i jest przeznaczona na remont pomieszczeń piwnicznych z powodu występującej wilgoci i śladów zagrzybienia ścian. Ewentualna pozostała kwota zostanie wykorzystana na wyposażenie pustych lokali mieszkalnych usytuowanych na poziomie wysokiego parteru. Jednocześnie skarżąca wskazała, że nie uzyskuje dochodu z tytułu prowadzenia zakładu fryzjerskiego, o którym mowa w zaskarżonej decyzji. Dodała, że podstawowa kwota wydatków przeznaczanych na utrzymanie rodziny z okresu ostatnich trzech miesięcy wynosi 992,48 zł i nie obejmuje kosztów związanych z rozpoczętym już sezonem grzewczym. Do pisma skarżąca załączyła wyciąg z posiadanego rachunku bankowego i zeznania podatkowe za 2012 rok. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu wyjaśnić przede wszystkim należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją procesową, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Podkreślić przy tym jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Instytucję prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym regulują przepisy zawarte w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.". Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 tej ustawy wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (§ 2 i § 3 art. 245 powołanej ustawy). Jednocześnie podkreślić należy, że wykładnia zawartego w art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy osoba ta wykaże", sprowadza się do przyjęcia, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wykazanie tych przesłanek powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Referendarza sądowego zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a tym samym wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, że stosownie do powołanych przepisów, warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. Tymczasem z oświadczania zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 30 czerwca 2014 roku (zgodnie z orzeczeniem ZUS z dnia 29.06.2012 r.), prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem M. Pobiera emeryturę w wysokości 1.239,67 zł, a jej mąż otrzymuje rentę inwalidzką w kwocie 826,89 zł. Majątek rodziny stanowią zaś nieruchomości w postaci budynku mieszkalnego znajdującego się na działce o pow. 324,82 m2, nieruchomości rolnej o pow. 1,1135 ha przeliczeniowego (oddana w użyczenie) oraz nieruchomości położonej przy ul. A o pow. 3311 m2, a także samochód osobowy marki Renault (rok produkcji 2004). Ponadto na posiadanym rachunku skarżąca zgromadziła kwotę 200.000 zł, stanowiącą pozostałość z przyznanego decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] odszkodowania. Kwotę tę skarżąca zamierza przeznaczyć na remont pomieszczeń piwnicznych z powodu występującej wilgoci i śladów zagrzybienia ścian, a pozostałość tej kwoty ma być przeznaczona na wyposażenie pustych lokali mieszkalnych usytuowanych na poziomie wysokiego parteru. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należało odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w niniejszej sprawie. Wobec faktu posiadania na rachunku bankowym kwoty 200.000 zł, bez względu na jej przeznaczenie, nie sposób bowiem uznać, że skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Co więcej, w ocenie Referendarza sądowego, fakt dysponowania powyższą kwotą wobec kwoty wpisu od skargi kasacyjnej (100 zł), nawet przy uwzględnieniu niewątpliwej konieczności ponoszenia kosztów utrzymania własnego i pozostałych wydatków, dowodzi niezbicie, że sytuacja majątkowa skarżącej pozwala jej na poniesie kosztów związanych ze skargą inicjującą postępowanie przed sądem odwoławczym i reprezentacją przez profesjonalnego pełnomocnika w tym postępowaniu. Jednocześnie nie kwestionując znacznych wydatków skarżącej i celu ich poniesienia, należy podzielić ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że koszty sądowe – nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia, a taką niewątpliwie kolejność wyznacza im skarżąca składając wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Strona ma bowiem obowiązek podjąć starania o ich wygospodarowanie, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy (vide: postanowienia NSA z 18.02.3010 r., I FZ 447/09 oraz z 6.11.2009 r., II OZ 971/09, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym bardziej, że instytucja ta, będąca wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowego, powinna umożliwiać dostęp do sądu przede wszystkim podmiotom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, do których, zdaniem Referendarza sądowego, skarżąca nie należy. W tych okolicznościach nie było możliwe uznanie, aby skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Jedynie zaś spełnienie tej przesłanki obligowałoby Referendarza sądowego do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. (MSi)