I SA/Łd 818/16

Dnia 25 sierpnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 3 sierpnia 2017 roku o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za I kwartał 2014 roku, nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za II kwartał 2014 roku oraz orzeczenia o obowiązku zapłaty podatku p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za I kwartał 2014 roku, nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za II kwartał 2014 roku oraz orzeczenia o obowiązku zapłaty podatku. W dniu 29 czerwca 2017 r. skarżąca Spółka wystąpiła ze skargą kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia. W skardze kasacyjnej zawarty był wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego. Do skargi kasacyjnej załączono fotokopię wniosku złożonego na urzędowym formularzu PPF, fotokopię rachunku zysków i strat oraz bilansu za rok 2015, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2015 (CIT-8). Oryginał wniosku został złożony w dniu 5 lipca 2017 r. W opisanym wniosku pełnomocnik strony argumentował, iż zapłata wpisu od skargi kasacyjnej bezsprzecznie doprowadzi do utraty płynności finansowej przez spółkę, w szczególności trudności w regulowaniu bieżących je zobowiązań - wypłaty wynagrodzeń, regulowaniu zobowiązań publicznoprawnych, zapłaty za faktury za usługi realizowane na rzecz skarżącej itp. Pełnomocnik spółki wskazał w formularzu PPF, iż wysokość dochodów w latach 2014 i 2015 obrazuje rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia 2015 r. do dnia 31 grudnia 2015 r., bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2015 r. oraz zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przed podatnika podatku dochodowego od osób prawnych CIT-8 (w załączeniu). Z w/w dokumentów wynika, że w 2015 r., w stosunku do roku 2014, spółka poniosła stratę w kwocie 34.014,15 zł. Nadto, iż aktywa trwałe spółki to środki trwałe i nieruchomości, które są niezbędne dla dalszego funkcjonowania spółki. Ich spieniężenie oznaczałoby dla spółki konieczność rozwiązania spółki z uwagi na brak dalszej zdolności do prowadzenia działalności gospodarczej. Natomiast aktywa obrotowe spółki to głównie niezwrócony spółce przez organ podatkowy podatek VAT (300.000,00 zł). Wskazując na powyższe pełnomocnik podkreślił, iż spółka nie ma faktycznej możliwości pokrycia wpisu od przedmiotowej skargi za pomocą w/w środków, gdyż z jednej strony są to środki trwałe, których spieniężenie wiązałoby się z faktycznym unicestwieniem spółki, a z drugiej niezwrócony spółce podatek VAT, którym w sposób rzeczywisty nie dysponuje. Pełnomocnik strony dodatkowo wskazał, iż poniesienie kosztów uzyskania przychodu za rok 2015, było niezbędne dla dalszego funkcjonowania spółki, co obrazuje załączony do formularza urzędowego rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. Z w/w rachunku zysków i strat wynika bowiem, że zdecydowana większość kosztów poniesionych przez spółkę to koszty działalności operacyjnej - 1.598.623.22 zł, wśród których amortyzacja to 252.548,28 zł, zużycie materiałów i energii to 339.362,71 zł a wynagrodzenia to 115.595,00 zł, podczas gdy np. koszty reprezentacji i reklamy wyniosły 0,00 zł. W sierpniu 2015 r. spółka zapłaciła ponad 174.000,00 zł na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. tytułem zabezpieczenia ewentualnych roszczeń organu podatkowego wnikających z wydanej przez organy podatkowe, co stanowiło ogromne obciążenie finansowe dla spółki. Nadto, pełnomocnik strony znaczył, iż spółka poniosła olbrzymi wysiłek finansowy (również przy pomocy kredytu bankowego) starając się uniknąć wielomiesięcznej egzekucji, która mogłaby sparaliżować jej działalność, przy uzyskaniu zaświadczeń z urzędu skarbowego o niezaleganiu w podatkach. Brak w/w zaświadczeń skutecznie eliminowałby bowiem spółkę z wszelkich przetargów i postępowań zakupowych. Spółka znaczną część ze swoich przychodów uzyskuje w drodze realizacji zamówień publicznych, a ich brak poważnie uszczupliłby przychody spółki oraz jej pozycję rynkową. Konkludując pełnomocnik strony stwierdził, że poniesione przez spółkę koszty uzyskania przychodu za rok 2015 miały charakter niezbędny. Wyjaśnił również, iż mocodawca nie może dysponować środkami finansowy na rachunku bankowym w Banku A., ponieważ rachunek ten został zajęty przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. w dniu 30 czerwca 2016 r. Pełnomocnik strony zwrócił uwagę, że spółka aktualnie zatrudnia osiem osób. Łączna wysokość wynagrodzeń pracowników wynosi ponad 12.000,00 zł miesięcznie. Konieczność zapłaty wpisu od skargi kasacyjnej spowoduje, że spółka nie będzie posiadała środków na wypłatę wynagrodzeń już w miesiącu lipcu 2017 r. i zmuszona zostanie zlikwidować posiadane miejsca pracy. Zwolnienia pracowników spowodują z kolei, że spółka nie będzie w stanie wykonywać zobowiązań wynikających z aktualnie łączących ją kontraktów, w tym z gminami, miastami, szpitalami. W związku z powyższym spółka nie tylko nie osiągnie przychodów z tytułu ich wykonywania, których wysokość szacuje na kwotę 40.000,00 zł miesięcznie, ale dodatkowo będzie zobowiązania do zapłaty kar umownych w kwocie około 100.000,00 zł. Ponadto spółka nie będzie w stanie również uregulować aktualnie obciążających ją zobowiązań wynikających z zawartych przez nią kontraktów, których terminy płatności przypadają na najbliższe tygodnie. W ocenie pełnomocnika sytuacja finansowa spółki uległa pogorszeniu również z uwagi na konieczność zapłaty należności z tytułu podatku od towarów i usług w następstwie oddalenia skarg strony w sprawach oznaczonych sygn. akt: I SA/Łd 1060/15, I SA/Łd 112/16, I SA/Łd 640/16, I SA/Łd 780/16. Ponadto, strona borykając się z problemami finansowymi, w tym m.in. koniecznością zapłaty podatku CIT za okres od 05/2016 do 03/2017, zmuszona była do sprzedaży środków trwałych w postaci dwóch naczep i dwóch samochodów ciężarowych. Sprzedaż ta spowodowała, że strona nie jest w stanie realizować równocześnie tyle samo zamówień co wcześniej. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 120.000 zł, wartość środków trwałych 1.679.624,42 zł. Spółka osiągnęła zysk w wysokości 137.083,07 zł. Na dwóch rachunkach bankowych spółka posiada odpowiednio 4.233 zł i 9.674,02 zł. W kasie spółka posiada 456 zł. Stan należności wynosi 198.700 zł, natomiast zobowiązania spółki wynoszą 498.278 zł. Postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. W ocenie referendarza sądowego w rozpoznawanej sprawie spółka nie przedstawiła argumentów i okoliczności, które uzasadniałyby zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. Referendarz sądowy stwierdził, iż wbrew twierdzeniom strony uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 532 zł nie doprowadzi do utraty płynności finansowej spółki na której rachunkach bankowych i w kasie, znajduje się łącznie 14.363 zł. Zdaniem referendarza sądowego kwota opłaty sądowej jest niewspółmiernie niska w stosunku do kapitału zakładowego spółki, wartości środków trwałych spółki, zysku osiągniętego w roku 2015, należności i zobowiązań spółki. Nadto nie sposób podzielić argumentacji strony, iż uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej spowoduje, że strona nie będzie posiadała środków na wypłatę wynagrodzeń pracowniczych, skoro na ten cel, jak sama oświadczyła, przeznacza co miesiąc 12.000 zł. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru opisane postanowienie pełnomocnik strony odebrał w dniu 17 sierpnia 2017 r. i w dniu 18 sierpnia 2017 r. złożył sprzeciw od tak opisanego rozstrzygnięcia referendarza sądowego. W sprzeciwie od powyższego postanowienia strona podtrzymała dotychczasowe stanowisko i powtórzyła dane dotyczące sytuacji materialnej przedstawione na formularzu urzędowym. Pełnomocnik dodał, iż środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym B. S.A. w kwocie 9.674,02 zł przeznaczone zostały na pokrycie płac pracowników oraz na pokrycie bieżących zobowiązań spółki niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podzielił ocenę referendarza sądowego zwartą w zaskarżonym postanowieniu. Tytułem wstępu wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej jako: p.p.s.a.), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04 -dostępne, jak i pozostałe przywołane w uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://cbosa.nsa.gov.pl). Podkreślić trzeba, iż obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności bezwarunkowego udzielania stronom prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy, nadto to strona winna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W ocenie sądu referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu z dnia 3 sierpnia 2017 r. trafnie ocenił treść oświadczeń skarżącej spółki zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oceny tej nie zmienia treść sprzeciwu, która jest w istocie powtórzeniem danych przedstawionych na formularzu urzędowym i stanowi w zasadzie polemikę z treścią uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego. Analiza wniosku skarżącej spółki nie pozwala na przyjęcie, że wykazała ona brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 532 zł. Jak trafnie zauważył referendarz sądowy kwota środków na rachunkach bankowych i w kasie, nawet z uwzględnieniem wypłaty, na którą zwrócił uwagę pełnomocnik w sprzeciwie, znacznie przewyższała kwotę wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Sąd pragnie nadto zauważyć, że analiza akt sprawy i przedłożonej dokumentacji, w tym przedstawiony bilans (sporządzony na dzień 31.12.2015r.) oraz rachunek zysków i strat za ten sam okres, nie pozwalają na stwierdzenie, że skarżąca spółka wykazała, iż posiadane przez nią aktywa majątkowe nie wystarczają na pokrycie kosztów postępowania sądowego. W szczególności aktywa obrotowe strony skarżącej opiewają na kwotę 981.534,23 zł, w tym środki zgromadzone w kasie i na rachunkach bankowych wynoszą 34.356,78 zł, zaś wartość aktywów trwałych stanowi kwotę 1.679.624,42 zł. Okoliczności te, mimo powołanej w sprzeciwie argumentacji, potwierdzają dobrą kondycję majątkową spółki. Oceny tej nie zmienia okoliczność, iż aktywa trwałe, jak wskazał pełnomocnik w sprzeciwie, stanowią środki trwałe i nieruchomości niezbędne do funkcjonowania spółki. Zdaniem sądu kwestionowanej w sprzeciwie oceny sytuacji majątkowej skarżącej spółki nie zmienia przy tym, wykazana strata w zeznaniu CIT-8 za 2015 rok w wysokości 51.876,41 zł. W 2015 roku strona skarżąca uzyskała przychody w wysokości 1.679.697,17 zł, przy kosztach ich uzyskania wynoszących 1.731.573,58 zł. Wykazana strata nie dowodzi, że spółka traci płynność finansową i nie jest w stanie regulować własnych, wymagalnych zobowiązań. Dostrzec trzeba, iż kwota zysku za ubiegły rok według rachunku zysków i strat wynosi 137.083,07 zł. Strata ta stanowi w istocie jedynie wynik bilansowy nadwyżek kosztów nad przychodami i jako taka nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy skarżącej w postaci zwolnienia od wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Nadto spółka, jak wynika z akt sprawy nadal prowadzi działalność i pozostaje w obrocie gospodarczym, który powinien ze swej istoty przynosić przychody. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11). W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13). Oceniając zatem sytuację finansową spółki na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych sąd doszedł do wniosku, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. Mając na względzie powyższe okoliczności, sąd na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. AKE.