I SA/Łd 837/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda po rozpoznaniu w dniu 13 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. W. i R. W. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w sprawie ze skargi I. W. i R. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] r. nr [...] UNP: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. postanawia: odmówić przywrócenia terminu. Wyrokiem z 28 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę I. i R. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...] r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych. Po doręczeniu odpisu wyroku z uzasadnieniem pełnomocnik skarżących, działając na zasadzie prawa pomocy, sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Opinia ta została doręczona skarżącym 30 maja 2017 r., przy czym skarżący zostali jednocześnie poinformowani, że w terminie 30 dni od dnia doręczenia odpisu opinii, przysługuje im prawo wniesienia skargi kasacyjnej oraz, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika. Sąd poinformował również, że nie przysługuje już stronie prawo żądania wyznaczenia nowego pełnomocnika. W reakcji na to pismo skarżący wnieśli 25 czerwca 2017 r. o wyznaczenie nowego adwokata z urzędu. W odpowiedzi sąd poinformował, że przyznane 21 listopada 2016 r. prawo pomocy nie upoważnia sądu do wskazania, który z adwokatów będzie prowadził ich sprawę, ani do zmiany pełnomocnika wyznaczonego przez Okręgową Radę Adwokacką (ORA) oraz, że ewentualna zmiana adwokata należy do kompetencji ORA. W kolejnym piśmie, nadanym za pośrednictwem poczty 4 sierpnia 2017 r., skarżący poinformowali sąd, że ORA w piśmie z 21 lipca 2017 r. odmówiła zmiany pełnomocnika. W związku z tym skarżący wnieśli: "o wydanie postanowienia, na mocy którego termin na złożenie kasacji będzie biegł od momentu wyznaczenia przez ORA nowego adwokata z urzędu". Następnie skarżący pismem z 1 września 2017 r. wnieśli o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wydanego przez sąd wyroku oraz o przyznanie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku podnieśli, że wyznaczony im po wydaniu wyroku adwokat, odmówił dalszego prowadzenia sprawy, a podjęte następnie działania sądu i ORA, całkowicie sparaliżowały możliwość wystąpienia przez nich ze skargą kasacyjną w tej sprawie. Postanowieniem z 12 września 2017 r. starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy przyjmując, że prawo to zostało już im wcześniej przyznane w żądanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podstawę prawną rozpatrywanego wniosku stanowi art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). W pierwszym zdaniu przepis ten stanowi, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Podstawowym warunkiem przywrócenia terminu jest zatem brak winy w jego uchybieniu. Dlatego też ustawodawca w art. 87 § 2 p.p.s.a. stawia przed wnioskiem o przywrócenie terminu wymóg by zawierał uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy wnioskodawcy. Brak winy w uchybieniu terminu ocenia się przy uwzględnieniu obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu może mieć miejsce, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. postanowienie NSA z 25 września 1998 r., SA/Łd 575/98, LEX nr 36221; wyrok NSA z dnia 13 października 1999 r., III SA 1436/99, LEX nr 40057; wyrok NSA z dnia 25 maja 1998 r., IV SA 2162/96, LEX nr 43285; wyrok NSA z dnia 20 maja 1998 r., I SA/Ka 1718/96, LEX nr 33415, a także J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2004, s. 149). Zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym (art. 88 p.p.s.a.). Rozpatrywany obecnie wniosek dotyczy uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego przez sąd wyroku. Termin ten rozpoczął bieg zgodnie z uregulowaniem zawartym w art. 177 § 3 p.p.s.a., w myśl którego: "W razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata (...) po wydaniu orzeczenia, (...) termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem." W takiej sytuacji pełnomocnik zostaje zawiadomiony o jego wyznaczeniu przez właściwą ORA w terminie czternastu dni od dnia doręczenia postanowienia o przyznaniu prawa pomocy (art. 253 § 2 p.p.s.a.). Wyznaczanie przez ORA konkretnego (z imienia i nazwiska) pełnomocnika oznacza, że to do tego organu należy również ewentualne rozstrzygnięcie wniosku strony o zmianę pełnomocnika. Sąd administracyjny nie ma możliwości zmiany wyznaczonego dla strony pełnomocnika, ani też nie jest uprawniony do występowania do organu samorządu zawodowego z takim wnioskiem (por. postanowienia NSA: z 28 lipca 2009 r., II GZ 111/09, LEX nr 552782 oraz z 7 września 2011 r., I OZ 654/11, LEX nr 964712). Wyznaczony przez Radę adwokat ma obowiązek zachowania należytej staranności przy świadczeniu pomocy prawnej. Na etapie postępowania po wydaniu wyroku przez sąd pierwszej instancji, celem działania pełnomocnika jest rzetelna analiza sprawy i ustalenie, w oparciu o posiadaną wiedzę, czy istnieją podstawy złożenia skargi kasacyjnej. Jeżeli nie ma takich podstaw, pełnomocnik zobowiązany jest sporządzić we właściwym terminie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Należy podkreślić, że pomoc prawna, udzielana stronie przez ustanowionego dla niej adwokata, nie może się sprowadzać do bezwzględnego obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej, jeśli tylko strona wyrazi takie żądanie. Przewidziany w art. 175 p.p.s.a. przymus adwokacki ma na celu zapewnienie wysokiego merytorycznego poziomu skarg kasacyjnych. Zmuszanie ustanowionego adwokata do sporządzenia tego środka prawnego, bez względu na wynik oceny wyroku, przeczy ustawowo wyrażonemu zaufaniu do poziomu fachowego profesjonalnych pełnomocników, a także niweczy cel instytucji skargi kasacyjnej. Obowiązek zastępowania strony przez profesjonalistę, nie mógłby być wówczas z samego założenia spełniony, bowiem taka (przymusowa) skarga kasacyjna dawałaby stronie jedynie złudzenie skuteczności. Ustanowiony dla strony adwokat, kierując się wymaganiami fachowej wiedzy, może i powinien odmówić sporządzenia skargi kasacyjnej, jeżeli nie widzi uchybień w postępowaniu sądu pierwszej instancji i wydanym w sprawie wyroku. Jeżeli odmowa taka została należycie uzasadniona, uznać należy, że stronie została udzielona pomoc prawna. Kontrola zachowania przez pełnomocnika właściwych standardów pomocy prawnej należy do sądu rozpoznającego sprawę. Jeżeli sąd stwierdzi, że opinia nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności, zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką, która wyznacza innego pełnomocnika (art. 177 § 5 p.p.s.a.). Jeżeli jednak – jak w niniejszej sprawie – opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej jest sporządzona z zachowaniem należytej staranności, sąd doręcza odpis opinii stronie, a termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia jej odpisu opinii, o czym sąd ma obowiązek pouczyć stronę, dokonując doręczenia (art. 177 § 4 p.p.s.a.). Strona ma wówczas możliwość ustanowienia pełnomocnika z wyboru przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Jeśli mimo treści opinii strona zamierza wnieść skargę kasacyjną, musi ustanowić pełnomocnika z wyboru, ponieważ ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie jest już możliwe (zob. art. 247 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie pełnomocnik wyznaczony stronie w ramach prawa pomocy złożył w terminie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Opinia ta została doręczona skarżącym 30 maja 2017 r, a zatem od tej chwili zaczął bieg termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Termin ten skończył bieg trzydzieści dni później, to jest: 29 czerwca 2017 r. Ani w tym terminie ani później skarżący nie wnieśli skargi kasacyjnej. Natomiast w dniu 1 września 2017 r. wystąpili z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia, przy czym w treści wniosku, jako przyczynę jego wniesienia, wyrazili w istocie przekonanie, że powinien zostać im wyznaczony adwokat, który podejmie się sporządzenia skargi kasacyjnej. Wniosek skarżących jest oczywiście bezzasadny albowiem odwołuje się do okoliczności, które ze swej istoty nie mogą uzasadniać braku winy w uchybieniu terminu. Skarżący nie dostrzegają, że adwokat został im przyznany nie tyle do sporządzenia skargi kasacyjnej ale do udzielenia kompetentnej pomocy prawnej, która obejmuje również udzielenie informacji o braku widoków powodzenia w skarżeniu orzeczenia sądu. Rozpatrywany wniosek nie zawiera żadnej obiektywnej i niezależnej od skarżących przyczyny, która uniemożliwiła im złożenie skargi kasacyjnej. Przeszkody usprawiedliwiającej uchybienie terminu nie stanowi brak wiedzy prawniczej, a w szczególności nieuprawnione przekonanie, że skarżącym przysługuje pomoc adwokata z urzędu albo prawo zmiany takiego adwokata. Uchybienie terminowi nie było wynikiem obiektywnej przeszkody ale wynikiem zaniedbania skarżących, którzy mimo braku odpowiedniej wiedzy nie skorzystali ani z informacji zawartych w pismach sądu i ORA, ani z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Ake.