I SA/Łd 862/12

Dnia 23 października 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz po rozpoznaniu w dniu 23 października 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2003 roku i orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania spółki jawnej postanawia: odmówić skarżącemu – A. K. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. A. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2003 roku i orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania spółki jawnej. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł podatnik, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Ze złożonego na urzędowym formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz dołączonych do niego na wezwanie referendarza sądowego dokumentów wynika, że wnioskodawca wspólnie z żoną oraz synem prowadzi gospodarstwo domowe, którego jedynym źródłem utrzymania jest działalność gospodarcza prowadzona przez żonę skarżącego, polegająca na świadczeniu usług transportowych i spedycyjnych, która jednak od kilku lat przynosi straty. Cały majątek posiadany przez skarżącego zarówno ruchomy (w postaci środków transportu) jak i nieruchomy oraz środki na rachunkach bankowych został zajęty przez organy podatkowe, przy czym majątek ruchomy w postaci środków transportu pozostawiony został na przechowanie u żony wnioskodawcy, która wykorzystuje go w swojej działalności gospodarczej. Skarżący zamieszkuje w domu będącym zasadniczo własnością jego starszego, pełnoletniego syna, z którym jednak nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego (skarżący oświadczył, że posiada udział we własności domu wynoszący 5%). Wnioskodawca wyjaśnił, że działalność gospodarcza, którą prowadził w formie spółki jawnej została zlikwidowana w związku z działaniami organów podatkowych. Z nadesłanych odpisów zeznań podatkowych wynika, że żona wnioskodawcy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w 2010 r. odnotowała stratę w wysokości 182.342 zł, natomiast w roku 2011 strata wyniosła 88.144 zł. Z nadesłanej deklaracji VAT-7 za miesiące styczeń 2012 roku wynika, iż przedsiębiorstwo żony skarżącego w styczniu br. osiągnęło obrót w wysokości 92.000 zł, za luty 62.861 zł, za marzec 98.350 zł, zaś za kwiecień 70.114 zł. Skarżący ani jego żona nie posiadają oszczędności na rachunkach bankowych Postanowieniem z dnia 1 października 2012 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podniesiono, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz synem. Źródło utrzymania trzyosobowej rodziny stanowi działalność gospodarcza prowadzona przez żonę skarżącego w postaci firmy transportowo–spedycyjnej, która jednak, podaje skarżący, przynosi straty. Cały majątek posiadany przez skarżącego zarówno ruchomy (w postaci środków transportu), jak i nieruchomy oraz środki na rachunkach bankowych zostały zajęte przez organy podatkowe na kwotę kilkudziesięciu milionów złotych. Na dzień 2 kwietnia 2012 r. stan rachunku bankowego skarżącego (zajętego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego) wynosił 2.253,011 zł, a stan rachunku jego żony (zajętego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. W.) wynosił -467,96 zł. Skarżący zamieszkuje wraz z żoną w domu będącym własnością ich starszego, pełnoletniego syna, który udziela rodzicom pomocy, ponosząc koszty związane z ich utrzymaniem oraz opłatami eksploatacyjnymi. Prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza w postaci spółki jawnej A. została zlikwidowana i w związku z tym skarżący aktualnie nie osiąga żadnego dochodu, pomaga żonie w prowadzeniu firmy B., nie pobierając z tego tytułu wynagrodzenia. Jednocześnie z nadesłanego odpisu zeznania podatkowego wynika, że jego żona w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w 2011 roku odnotowała stratę w wysokości -88.144,24 zł. Z nadesłanego do akt sprawy zestawienia za rok podatkowy 2011 wynika przy tym, że małżonka skarżącego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła, co wymaga podkreślenia, obroty w wysokości 2.293.858,41 zł, przy kosztach uzyskania przychodu wynoszących 2.382.002,65 zł, co w efekcie skutkowało stratą w wysokości -88.144,24 zł. Ponadto z nadesłanej deklaracji VAT-7 za okres od stycznia do kwietnia 2012 roku wynika, że firma żony skarżącego zanotowała w: styczniu obrót na poziomie 92.915 zł, w lutym na poziomie 62.861 zł, marcu na poziomie 98.350 zł, zaś w kwietniu obroty te wyniosły 70.114 zł. Zauważyć przy tym należy, że w powyższym okresie nabycie towarów i usług przez tę firmę zamykało się kwotami: 100.171 zł (styczeń), 34.993 zł (luty), 178.115 zł (marzec) i 174.488 zł (kwiecień). Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, w którym wniósł o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu środka odwoławczego pełnomocnik skarżącego podniósł, iż zarówno skarżący, jak i jego żona są na wyłącznym utrzymaniu syna, dodatkowo działalność gospodarcza prowadzona przez żonę skarżącego przynosi straty, a skarżący nie ma możliwości sprzedaży należących do niego nieruchomości z uwagi na obciążenie ich hipoteką. Nadto za krzywdzące uznał skarżący twierdzenia referendarza, iż działalność gospodarcza prowadzona przez żonę A. K. jest źródłem utrzymania rodziny, co wobec strat, wynikających z jej prowadzenia mija się z prawdą. Nadto podniósł, iż wysokość opłat sądowych oceniona w świetle konkretnych okoliczności danej sprawy jest czynnikiem decydującym, czy strona może wykonywać swoje prawo dostępu do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 14 marca 2012 r., poz. 270.), przywoływanej dalej jako: "p.p.s.a."., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tego wynika, zatem jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia (zarządzenia) i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady, przewidzianej w art. 199 p.p.s.a, zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi, zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie, że koszty postępowania ponosi Skarb Państwa, by osoba uboga miała realną możliwość zrealizować prawo do sądu. Udzielenie prawa pomocy powinno się, zatem ograniczać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien, zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Ponadto należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis od skargi, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją ku temu uzasadnione powody. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy złożony w rozpoznawanej sprawie i porównując sytuację majątkową i rodzinną skarżącego z treścią przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania poprzez uiszczenie wpisu od skargi, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, Sąd porównał sytuację majątkową wnioskodawcy i jego rodziny z wysokością kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie tych dwóch elementów doprowadziło Sąd do przekonania, że skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania, które na obecnym jego etapie ograniczają się do uiszczenia wpisu od skargi. Sąd zwraca uwagę, iż wpis w rozpoznawanej sprawie nie jest zależny od wartości przedmiotu zaskarżenia i wynosi 500 zł. Tymczasem zestawienie kwoty wpisu chociażby z wysokością wydatków, które żona skarżącego poniosła według deklaracji VAT-7 w styczniu 2012 r. (100.171 zł netto przy obrocie za ten okres w wysokości 92.915 zł) pozwala przyjąć, że osoba ta niezależnie od bieżących wyników prowadzonej działalności gospodarczej dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na uiszczenie wpisu w wysokości 500 zł. Skoro bowiem żona wnioskodawcy posiada środki finansowe pozwalające na nabycie towarów i usług w wysokości przekraczającej wpływy z tej działalności, to oznacza to, że dysponuje oszczędnościami, bądź działalność gospodarcza przynosi realny zysk mimo deklarowanej straty w podatku dochodowym. Należy zauważyć, że analogiczna sytuacja miała miejsce w rozliczeniu za marzec 2012 r., w którym podatniczka nabyła towary i usługi o wartości netto 178.115 zł, podczas gdy przychody wyniosły 98.350 zł. Odnosząc się deklarowanych przez żonę skarżącego strat z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2010 i 2011, Sąd pragnie zauważyć, że strata w rozumieniu przepisów o podatkach dochodowych nie jest okolicznością przesądzającą, że podatnik nie posiada środków finansowych (por. postanowienie NSA z 9 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 43/11 oraz postanowienie NSA z 24 czerwca 2008, sygn. akt I FZ 260/08, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Przyjęcie odmiennego założenia, w ocenie Sądu oznaczałoby, że każdy podatnik podatku dochodowego, który deklaruje stratę nie ma absolutnie żadnych środków finansowych nie tylko na poniesienie kosztów postępowania, ale również na kontynuowanie działalności gospodarczej i własne utrzymanie. Sąd zwraca przy tym uwagę, że do kosztów uzyskania przychodów, których nadwyżka nad przychodem oznacza stratę, zalicza się m.in. odpisy amortyzacyjne, które nie są równoznaczne z faktycznie poniesionym przez podatnika wydatkiem. Wobec powyższego oceniając, czy skarżący ma środki finansowe na pokrycie kosztów postępowania sądowego, należy zdaniem Sądu wziąć pod uwagę nie tylko ostateczny wynik podatkowy pomiędzy wielkością kosztów i przychodu, ale również samą wielkość przychodu. Zakładając nawet, że kwota przychodu wykazana dla celów podatkowych nie odpowiada realnej wysokości otrzymanych przez podatnika należności za sprzedane towaru i wykonane usługi, to jest wielkość, która wskazuje na możliwości finansowe podatnika. Mając na uwadze, że żona wnioskodawcy osiągnęła w 2011 r. przychód znacznie przekraczający 2 miliony złotych, należy przyjąć, że uzyskała realnie zysk, pozwalający na utrzymanie rodziny i opłacenie kosztów postępowania, a także wynagrodzenia należnego profesjonalnemu pełnomocnikowi, reprezentującego skarżącego w niniejszym postępowaniu. Dodatkowo podkreślić należy, że skarżący wraz z małżonką nie ponoszą żadnych wydatków związanych z utrzymaniem i opłatami eksploatacyjnymi domu, w którym zamieszkują. Niewątpliwie taki stan rzeczy umożliwia im również wygenerowanie oszczędności niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych w sprawach inicjowanych w drodze kolejnych skarg wnoszonych do sądu administracyjnego. Sąd stwierdza także, że skarżący nadal nie podjął żadnych działań, których efektem było osiąganie dochodu, służącego poprawie położenia materialnego uzasadniającego przyznanie mu prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że brak jest podstaw do przyznania A. K. wnioskowanego prawa pomocy, bowiem skarżący nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w zakresie wpisu od skargi. Z powyższych względów na podstawie art. 245 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji mak