I SA/Łd 872/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Cezary Koziński po rozpoznaniu w dniu 8 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. W. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2008 r. oraz za luty, marzec i czerwiec 2009 r. postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. P. W. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z [...]r. określającą zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2008 r. oraz za luty, marzec i czerwiec 2009 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 2.000 zł skarżący wystąpił z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, trojgiem dzieci oraz ojcem. Źródłem utrzymania jest jego działalność gospodarcza, z której miesięczny dochód wynosi ok. 4.300 zł. Wnioskodawca oświadczył, że z tych dochodów pokrywa koszty utrzymania żony oraz trójki dzieci, a także koszty utrzymania i opieki nad swoim ojcem po przebytym udarze, który nie posiada prawa do renty ani emerytury. Dodatkowo skarżący jest obciążony kredytem hipotecznym w wysokości 160 tys. zł. Jedyny majątek wnioskodawcy stanowi dom o powierzchni 120 m2 z budynkami warsztatowymi. Wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: udokumentowanie wysokości miesięcznych kosztów utrzymania, a także nadesłanie odpisu zeznania podatkowego za 2013 r., deklaracji w podatku od towarów i usług VAT-7 za ostanie 3 okresy rozliczeniowe, wyciągów z posiadanych kont i lokat bankowych skarżącego i jego żony za ostatnie 2 miesiące, ostatniego rachunku zysków i strat oraz wskazania składników majątku trwałego firmy, jednak nie udzielił żądanych informacji. Postanowieniem z 15 września 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu zwrócił uwagę, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz uznał za gołosłowne oświadczenie wnioskodawcy o braku dochodów umożliwiających pokrycie kosztów sądowych. Zauważył też, że skarżący w żaden sposób nie udokumentował wysokości kosztów utrzymania rodziny, uniemożliwiając tym samym weryfikację twierdzeń o braku środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania. W sprzeciwie złożonym od powyższego postanowienia pełnomocnik strony powołał się na deklaracje skarżącego, co do bardzo ciężkiej sytuacji finansowej i rodzinnej. Podniósł dalej, że skarżący nie mógł przewidzieć, że zostaną przeciwko niemu wszczęte jakiekolwiek postępowania podatkowe. Nie mógł również zaplanować ewentualnych wydatków z nimi związanych. Na zakończenie wskazał, że poniesienie przez stronę skarżącą kosztów sądowych skutkować będzie znacznym uszczerbkiem utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie podnieść wypada, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r., poz. 270; dalej: P.p.s.a.). Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 P.p.s.a. wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To zatem strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W tym miejscu przypomnieć należy wyrażony w orzecznictwie pogląd, w myśl którego brak pokrycia w aktach sprawy dla faktów podanych we wniosku sprawia, że istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04 oraz z 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05, niepubl.). Nie budzi również wątpliwości, że uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (postanowienie NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). W niniejszej sprawie w punkcie wyjścia zwrócić należy uwagę, że ani przy składaniu rozpatrywanego wniosku, ani po otrzymaniu wezwania do uzupełnienia wniosku, ani też później, przy sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dowodów pozwalających na rzetelną ocenę jego wniosku. Braki te dotyczą po pierwsze jego sytuacji majątkowej i finansowej. Skarżący wprawdzie przyznaje, że prowadzi działalność gospodarczą, jednak mimo wezwania wystosowanego przez referendarza sądowego, nie przedstawił żadnych dokumentów pozwalających na weryfikację zawartej we wniosku deklaracji odnośnie do osiąganego z tego źródła dochodu. Nie przedstawił także żadnych informacji pozwalającej ocenić jaki majątek wykorzystuje przy prowadzeniu tej działalności. Po drugie skarżący nie wykazał w żaden sposób wydatków jakie ponosi na utrzymanie rodziny. Nie potwierdził również zawartej w rozpatrywanym wniosku informacji o szeregu postępowaniach, jakie mają się toczyć z jego udziałem. Sądowi z urzędu wiadome jest, że przed tutejszym sądem toczyły się dwa postępowania z udziałem wnioskodawcy (sygn.. akt III SA/Łd 645/13 i III SA/Łd 149/14); obecnie toczą się one przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W toku pierwszego skarżący wpłacił tytułem kosztów postępowania 622 zł, w toku drugiego – 826 zł. Nie bez znaczenie jest również fakt, że skarżący – jak twierdzi – ponosi koszty obsługi kredytu hipotecznego przy czym do spłaty pozostała mu kwota (główna) 160 tys. zł. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, że w orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że koszty sądowe nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia (postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09, dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/), a zatem dopiero po uregulowaniu przez wnioskodawcę innych wydatków, jak np. rat kredytowych i innych należności związanych z utrzymaniem nieruchomości. Strona ma obowiązek podjąć starania o ich wygospodarowanie, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. W tych stanie sprawy przyjąć należy, że skarżący nie uprawdopodobnił, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów sąd, na podstawie art. 245 § 1 i 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. mko