I SA/Łd 994/17

Dnia 12 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. Spółka cywilna z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 25 kwietnia 2018 r. w sprawie ze skargi A. Spółka cywilna z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku nr [...] UNP: [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiąca 2012 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I WSA w Łodzi z 2 lutego 2018 r. pełnomocnik skarżącej spółki cywilnej został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 4.207 zł. Odpis ww. zarządzenia został doręczony pełnomocnikowi strony 23 lutego 2018 r. W dniu 2 marca 2018 r. spółka cywilna złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych, zarówno na formularzu PPPr jak i PPF. W uzasadnieniach obu wniosków wspólnicy oświadczyli, że nie posiadają środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego, ponieważ obecnie spółka nie przynosi dochodów. Wspólnik M. W. utrzymuje się z dochodu z umowy o pracę, natomiast wspólniczka J. W. z emerytury. Ponadto M. W. posiada 9 udziałów w Spółce A., natomiast J. W. 1 udział. Z tytułu udziałów w spółce z o.o. wspólnicy otrzymali za rok 2016 dywidendę w wysokości odpowiednio: 10.000 zł i 6.000 zł. Otrzymane środki finansowe przeznaczyli na bieżące utrzymanie. M. W. posiada na utrzymaniu małoletnią córkę. Wspólnicy oświadczyli, że nie posiadają nieruchomości, ruchomości, oszczędności ani papierów wartościowych, które mogliby spieniężyć. W oświadczeniu o majątku i dochodach (formularz PPPr) wspólnicy podali, że posiadają środki trwałe o wartości 9.019 zł oraz że spółka cywilna spłaca dwa kredyty, których raty wynoszą: 1.260 zł i 2.100 zł. Saldo na rachunku bankowym spółki wynosi -19.999 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (formularz PPF) wynika, że wspólnicy pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z małoletnią O. W.. Wspólnicy oświadczyli, że nie posiadają jakiegokolwiek majątku. J. W. oświadczyła, ze utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.720 zł, natomiast M. W. z umowy o pracę w wysokości 2.100 zł. Według oświadczenia miesięczne koszty utrzymania wynoszą 500 zł. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego zobowiązujące do uzupełnienia wniosku, pełnomocnik spółki cywilnej złożył: zeznanie M. W. o wysokości osiągniętego dochodu (PIT-36) za rok 2017 wraz z informacją o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej (PIT/B), zeznanie J. W. o wysokości osiągniętego dochodu (PIT-36L) w roku 2017 wraz z informacją o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej (PIT/B) oraz bilansem spółki, zeznanie J. W. o wysokości osiągniętego dochodu (PIT-37) w roku 2017, zeznanie M. W. o wysokości osiągniętego dochodu (PIT-36) w roku 2016 wraz z informacją o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej (PIT/B) i bilansem spółki, zeznanie J. W. o wysokości osiągniętego dochodu (PIT-36L) w roku 2016 wraz z informacją o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej (PIT/B), roczne obliczenie podatku J. W. przez organ rentowy (PIT 40A) za rok 2016, deklaracje VAT-7 spółki cywilnej za miesiące od października 2017 r. do lutego 2018 r., bilans spółki za rok 2018 i 2017 zestawienia przychodów i wydatków w poszczególnych miesiącach 2017 i styczeń i luty 2018 r., listę środków trwałych, dokumenty z 28 marca 2016 r. dotyczące wypłaty dywidendy przez Spółkę A., decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na rok 2018 skierowaną do Z. W., dowód zapłaty kwoty 1.085,22 zł przez J. W. na rzecz PGNiG, fakturę wystawioną przez Zakład Gospodarki Komunalnej w A. dla Z. W., harmonogram opłat za wywóz odpadów komunalnych adresowany do J. W., fakturę wystawioną przez PGE Obrót SA dla Z. W., wyciągi z rachunków bankowych M. W. i J. W. za okres od grudnia 2017 r. do końca lutego 2018 r., harmonogramy spłat dwóch kredytów. Postanowieniem z 25 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że wspólnicy skarżącej spółki nie wykazali w sposób wiarygodny i przekonujący, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wątpliwości referendarza wzbudziły oświadczenia wspólników odnośnie źródeł utrzymania oraz dokonana analiza wyciągów bankowych. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem J. W. utrzymuje się wyłącznie z emerytury, zaś M. W. z wynagrodzenia za pracę. Ze złożonych zeznań podatkowych wynika, że w roku 2016 J. W. otrzymywała emeryturę. Jej dochód z tego tytułu wyniósł 25.667 zł. W zeznaniu o wysokości osiągniętego dochodu wspólniczka wykazała dochód z działalności gospodarczej w wysokości 47.118 zł. W tym samym roku M. W. osiągnął dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 31.412 zł. Łącznie wspólnicy osiągnęli dochód w wysokości ponad 100.000 zł, zaś ich dochód miesięczny przekroczył 8.000 zł. W roku 2017 J. W. również osiągnęła dochód z emerytury w wysokości 25.777 zł oraz z działalności gospodarczej w wysokości 39.304 zł. Wspólnik M. W. osiągnął dochód z działalności gospodarczej w wysokości 28.798 zł. Wspólnicy osiągnęli dochód w wysokości przekraczającej 90.000 zł, zaś miesięczny dochód wspólników wyniósł ponad 7.800 zł. W roku 2018 spółka cywilna kontynuuje działalność gospodarczą o czym świadczą dane z deklaracji VAT-7 za styczeń i luty 2018, z których wynika, że obrót spółki wyniósł odpowiednio 2.008 zł i 18.049 zł (netto). Według bilansu spółki sporządzonego na dzień 27 marca 2018 r. spółka osiągnęła przychody w wysokości 20.056 zł, poniosła wydatki w wysokości 6.115 zł i osiągnęła dochód w wysokości 13.941 zł. W tej sytuacji oświadczenie zawarte we wnioskach, że "Obecnie spółka nie przynosi dochodów", referendarz ocenił jako niewiarygodne. Ponadto z wyciągu z rachunku bankowego M. W. prowadzonego przez Bank A wynika, że na dzień 1 marca 2018 r. saldo na rachunku wynosiło -19.999,70 zł. Z wyciągu tego wynika, że jest to rachunek związany z przyznanym wspólnikowi kredytem w wysokości 20.000 zł, zatem zapis na wyciągu o ujemnym saldzie, nie świadczy o złej sytuacji finansowej spółki. Biorąc pod uwagę, że bank pobiera prowizję od niewykorzystanego limitu kredytu, to ujemne saldo zbliżone do tego limitu świadczy raczej o racjonalnym wykorzystaniu rachunku. Wspólnicy posiadają również rachunki bankowe prowadzone przez Bank B. w A., z których dokonywane są płatności prywatne, np. abonament tv oraz płatności związane z prowadzoną działalnością gospodarczą przez spółkę cywilną, np. 12 grudnia 2017 r. przelew z rachunku M. W. na rzecz spółki cywilnej 2.200 zł na spłatę kredytu. Rachunek ten jest zasilany wpłatami własnymi np. najwyższa w wysokości 5.000 zł przez J.W.. Referendarz zauważył również, że obok niewiarygodnych oświadczeń o wysokości dochodów, wspólnicy złożyli niewiarygodne oświadczenie o osobach pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Z wniosku złożonym na formularzu PPF wynika, że wspólnicy zamieszkują razem z małoletnią córką M. W.. Z treści dokumentów wynika, że wspólnicy mieszkają w S. przy ul. A. 8. Świadczy o tym np. dowód zapłaty za dostawę gazu z 19 lutego 2018 r. wystawiony dla J. W.. Z innych dokumentów wynika, że pod tym samym adresem mieszka Z. W., np. decyzja o wymiarze podatku od nieruchomości za rok 2018, faktura wystawiona przez Zakład Gospodarki Komunalnej w A. z 23 stycznia 2018 r., faktura wystawiona przez PGE Obrót SA dla Z. W.. Z harmonogramu opłat za wywóz odpadów komunalnych z dnia 8 stycznia 2018 r. wynika, że pod wskazanym wyżej adresem zamieszkuje pięć osób ("5 osobowe gospodarstwo – nieselektywne"), a nie jak wskazano we wniosku trzy osoby. Za odmową uwzględnienia wniosku – zdaniem referendarza – przemawia również okoliczność otrzymania przez wspólników skarżącej spółki cywilnej dywidend za rok 2016, z tytułu udziałów w spółce z o.o. Dokumenty dotyczące wypłacenia dywidendy noszą datę 28 marca 2018 r. Wynika z nich, że M. W. otrzymał 10.000 zł, natomiast J. W. 4.860 zł. Jednocześnie o wypłacie dywidend wspólnicy złożyli oświadczenia we wnioskach o przyznanie prawa pomocy złożonych 2 marca 2018 r., co świadczyć może że wypłata dywidend nastąpiła przed sporządzeniem dokumentów o ich wypłacie, a co istotniejsze, że wypłata dywidend nastąpiła w terminie do zapłaty wpisu od skargi. Wspólnicy nie wskazali, jakie szczególne okoliczności spowodowały, że wspólnicy spółki z o.o. postanowili podzielić zysk za rok 2016 dopiero w 2018 r. i będąc w tym czasie zobowiązani do uiszczenia wpisu od skargi postanowili przeznaczyć środki z dywidend na bieżące potrzeby. Zdaniem referendarza nie istnieją żadne racjonalne względy dla których w tej sytuacji należałoby przyznać wspólnikom prawo do zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści wniosku złożonego na formularzu PPF wynika, że koszty utrzymania wynoszą 500 zł miesięcznie. Wspólnicy byli w stanie je pokryć z dochodów z emerytury, wynagrodzenia za pracę oraz z dochodów z działalności gospodarczej wypracowanych w spółce cywilnej. Wspólnicy nie wskazali żadnych koniecznych do poniesienia wydatków, w wysokości odpowiadającej otrzymanym dywidendom, które byli zmuszeni ponieść i są zmuszeni ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie skarżąca na podstawie art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) dalej: "p.p.s.a." wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, bądź uchylenie wydanego postanowienia i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podkreśliła, że zgodnie z oświadczeniem strony sytuacja finansowa oraz dokumenty przedstawione przez A. S. c. J. i M. W. świadczą o trudnej sytuacji finansowej firmy. W chwili obecnej spółka nie posiada jakichkolwiek środków finansowych na opłacenie określonego przez Sąd wpisu od złożonej skargi w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r. Spółka nie posiada również nieruchomości i innych ruchomości, oszczędności ani papierów wartościowych, które mogłaby spieniężyć celem pozyskania w ten sposób środków na dokonanie przedmiotowego wpisu. Źródłem utrzymania M. W. jest umowa o pracę z którego uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 1.530,00 złotych netto, natomiast J. W. posiada środki z tytułu emerytury w wysokości 1.720,00 złotych netto. W związku z utrzymaniem małoletniej córki M. W. ponosi stałe wydatki, a także zależnie od sytuacji dodatkowe koszty z tym związane. Miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego to około 500,00 złotych, dodatkowo strona ma dwa kredyty, których raty wynoszą 1.260,00 złotych oraz 2.100,00 złotych. W związku z tym strona nie jest w stanie wygenerować dodatkowych kosztów aby móc opłacić wpis sądowy w tak znacznej wartości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy osobie prawnej może zostać przyznane, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Strona ma zatem przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie przez nią pełnych kosztów postępowania. Powinna ponadto należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, które podaje we wniosku. W ocenie sądu referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu trafnie ocenił treść oświadczeń skarżącej spółki zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oceny tej nie zmienia argumentacja sprzeciwu, która jest w istocie powtórzeniem dotychczasowych informacji na temat sytuacji majątkowej spółki zawartych w pierwotnie złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W szczególności zauważyć należy, że spółka w żaden sposób nie ustosunkowała się do argumentacji zawartej w zakwestionowanym postanowieniu odnoszącej się do przyczyn, z powodu których referendarz uznał złożone oświadczenia za niewiarygodne. Zdaniem sądu referendarz, uwzględniając dokumenty zebrane w trybie art. 255 p.p.s.a. trafnie stwierdził, że nie istnieją żadne racjonalne względy dla których należałoby przyznać wspólnikom prawo do zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści wniosku złożonego na formularzu PPF wynika, że koszty utrzymania wynoszą 500 zł miesięcznie. Wspólnicy byli w stanie je pokryć z dochodów z emerytury, wynagrodzenia za pracę oraz z dochodów z działalności gospodarczej wypracowanych w spółce cywilnej. Wspólnicy nie wskazali żadnych koniecznych do poniesienia wydatków, w wysokości odpowiadającej otrzymanym dywidendom, które byli zmuszeni ponieść i są zmuszeni ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści sprzeciwu wynika ponadto, że strona zakłada pierwszeństwo prywatnoprawnych zobowiązań związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Rozumowanie to nie ma jednak żadnych racjonalnych podstaw (por. postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Skarżąca spółka nie wyjaśniła dlaczego jej zdaniem koszty sądowe mają być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu innych wydatków. W konsekwencji podzielić należy stanowisko referendarza co do tego, że skarżąca spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji AKE.