I SAB/Łd 10/10

Dnia 4 marca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Kasprzak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Paweł Janicki Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Protokolant Tomasz Furmanek po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2011 roku na rozprawie sprawy ze skargi Z. S. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie niewydania zaświadczenia o przebiegu ubezpieczenia społecznego w czasie prowadzenia działalności gospodarczej postanawia 1. odrzucić skargę, 2. przyznać i nakazać wypłacić z funduszu Skarbu Państwa –Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M. B. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych plus należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. I SAB/Łd 10/10 UZASADNIENIE W dniu [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. wpłynęła skarga Z. S. zawierająca wniosek o zobowiązanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w Ł. Inspektorat w P. do dokładnego wyliczenia jego zatrudnienia w latach 1982-1992 i 1963-1992 oraz do zinterpretowania przepisów dotyczących prawa do przyznania świadczeń rentowych. Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia [...] r. Z. S. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddziału w Ł. Inspektoratu w P. z wnioskiem o wydanie zaświadczenia o przebiegu ubezpieczenia w czasie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej w okresie od 1989 do 1991 r. We wniosku wskazano okresy zatrudnienia wnioskodawcy. W wyniku powyższego wniosku w dniu [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał Z. S. zaświadczenie potwierdzające okresy ubezpieczenia z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz poinformował, że odpowiedź na pytania zawarte we wniosku zostanie podana w późniejszym terminie. Następnie pismem z dnia [...] r. skarżący złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pismo stanowiące odpowiedź i polemikę z treścią otrzymanego zaświadczenia. W odpowiedzi na powyższe pismo skarżący otrzymał odpowiedź z ZUS w piśmie z dnia [...] r. informujące o przyczynach nie zaliczenia części okresów zatrudnienia. Dalej w dniu [...] r. Z. S. złożył kolejne pismo do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowiące odpowiedź na korespondencję otrzymaną przez niego w dniu [...] r., w którym polemizuje z wydanym mu zaświadczeniem i podnosi, że nie zgadza się ono z jego wyliczeniem. W odpowiedzi na powyższe pismo skarżący otrzymał odpowiedź w piśmie z dnia [...]r., w którym ZUS podtrzymał swoje stanowisko wynikające z wydanego stronie zaświadczenia. Następnie z uwagi na błąd w wydanym w dniu [...] r. zaświadczeniu w dniu [...] r. wydano skarżącemu ponownie zaświadczenie z prawidłowymi danymi. W dniu [...] r. Z. S. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o rentę, w wyniku którego w dniu [...] r. wydano decyzję odmawiającą prawa do renty z powodu braku 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych w dziesięcioleciu przypadającym przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy w dniu [...] r. Z. S. nie wniósł odwołania od powyższej decyzji do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, mimo pouczenia go o takiej możliwości. W następstwie powyższej korespondencji Z. S. wniósł do tutejszego Sądu opisaną na wstępie skargę, powołując się na przepisy art. 217, 218 i 219 k.p.a. i podnosząc, że wielokrotnie przedstawiał Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych okresy swojego zatrudnienia i wnosił o sprostowanie nieścisłości, ale bez efektu, dlatego zdecydował o wniesieniu skargi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowoadministracyjnej. W uzasadnieniu odpowiedzi podniesiono, że przedmiotem skargi może być działanie lub bezczynność organu. Jednak w przypadku obu wniosków Z. S. , zarówno tego, który dotyczył wydania zaświadczenia o przebiegu ubezpieczenia, jak i wniosku o przyznanie renty, uwzględniając terminy ich załatwienia nie można mówić o bezczynności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ich załatwieniu. Zdaniem ZUS skarżący nie wskazuje żadnego innego swojego wniosku, skierowanego do ZUS, który nie został rozpatrzony na dzień wniesienia skargi. Stąd skarga na bezczynność, w ocenie ZUS, jest nieuzasadniona, nawet zakładając jej dopuszczalność. Dalej wskazano, że skarga do sądu administracyjnego przysługuje od decyzji wymienionych w ust. 4 art. 83 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W tej sytuacji niniejsza skarga, w sprawach w niej wymienionych, jest niedopuszczalna, bowiem skarga na bezczynność do sądu administracyjnego przysługuje w sprawach tych decyzji czy aktów, na które w przypadku ich wydania może być wniesiona skarga, natomiast oba wymienione w skardze akty w postaci decyzji o odmowie prawa do renty oraz odmowy faktycznie zaświadczenia o treści żądanej przez skarżącego podlegają zaskarżeniu do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto podniesiono, że w skardze Z. S. wniósł o zobowiązanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wskazania okresów jego zatrudnienia w latach 1963-1992, w szczególności w latach 1982-1992. Wcześniej jednak z takim wnioskiem skarżący do ZUS nie występował, a w sprawach takich ZUS nie wydaje decyzji zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jest to bowiem w tym przypadku przesłanka do rozstrzygnięcia prawa do renty. Wydanie obecnie odrębnej decyzji w tym zakresie, gdy prawomocna jest decyzja odmawiająca prawa do renty, mogłoby – zdaniem ZUS - prowadzić do powstania dwóch sprzecznych ze sobą decyzji. Sposób zmiany prawomocnych decyzji, od których nie wniesiono odwołania do Sądu, jak podnosi Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wskazuje art. 83a ww. ustawy, a nawet w przypadku przyjęcia obowiązku wydania decyzji w tym zakresie, odwołanie od niej przysługuje do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych i w konsekwencji ten organ też jest uprawniony do rozpatrzenia odwołania w przedmiocie bezczynności ZUS, czyli obowiązku lub nie - wydania takiej decyzji. Dlatego także w tym zakresie skarga jest niedopuszczalna. W konkluzji Zakład wniósł o odrzucenie skargi na podstawie art. 58 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej zwanej p.p.s.a. Na rozprawie w dniu [...] roku pełnomocnik skarżącego zapytany o przedmiot zaskarżenia oświadczył, że skarga Z. S. dotyczy niewydania zaświadczenia określonej treści, co do którego faktycznie wniosek nie został złożony przez skarżącego i co do którego nie wydano decyzji odmownej, na którą przysługiwałoby odwołanie do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oraz że skarżącemu chodziło o zobowiązanie pracowników ZUS do rzetelnego załatwienia jego sprawy w zakresie potwierdzenia okresów zatrudnienia i przyznania mu renty. Ponadto pełnomocnik wniósł o przyznanie mu wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu, która to pomoc nie została opłacona przez skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga Z. S. w niniejszej sprawie podlega odrzuceniu. Obowiązkiem sądu, do którego wpłynęła skarga, jest w pierwszej kolejności zbadanie jej dopuszczalności. Badanie to polega w szczególności na ustaleniu, czy sprawa przedstawiona pod rozstrzygnięcie sądu mieści się w zakresie jego właściwości. Katalog spraw rozpatrywanych przez sądy administracyjne zawiera art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sądy administracyjne zajmują się zatem kontrolą działalności administracji publicznej, kontrola ta polega zaś m.in. na orzekaniu w sprawach skarg na decyzje, wskazane postanowienia oraz inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej. Nie wszystkie jednak decyzje wydane w postępowaniu administracyjnym podlegają takiej kontroli. Na właściwość sądów administracyjnych wpływ mają także przepisy innych ustaw. W niniejszej sprawie kluczowe znaczenie przypisać należy unormowaniu zawartemu w art. 83 cytowanej ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, dalej zwanej ustawą o s.u.s. W myśl ust. 1 art. 83 ustawy o s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, 2) przebiegu ubezpieczeń, 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, 3a) ustalenia wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji wydanej przez Zakład, a także w przypadku niewydania decyzji w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku, przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2-3 ustawy o s.u.s). Wyłom od zasady, że sądem właściwym do kontroli działalności organów rentowych jest sąd powszechny, obejmuje sprawy wymienione w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. Przepis ten dotyczy decyzji o charakterze uznaniowym (umorzenie należności z tytułu składek, przyznanie świadczeń w drodze wyjątku). Należy podkreślić, że tylko te sprawy zostały poddane kontroli sądownictwa administracyjnego. W pozostałych sprawach – mimo że mogą być rozstrzygane w drodze decyzji administracyjnych – kontrola działalności organów rentowych należy wyłącznie do sądów powszechnych. Naczelny Sąd Administracyjny ujął kwestię rozdziału właściwości między poszczególnymi sądami w sposób następujący: "na tle przepisu art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w myśl którego kontroli sądownictwa administracyjnego podlega decyzja ZUS przyznająca świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzja odmawiająca przyznania takiego świadczenia, a także decyzja w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, nie powinno być wątpliwości, co do tego, że od pozostałych decyzji ZUS przysługuje prawo wniesienia odwołania do sądu powszechnego, co szczególnie odnosi się do decyzji w przedmiocie ustalenia wymiaru składek i ich poboru" (wyrok NSA z 14 listopada 2008 r., sygn. akt II GSK 487/08, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko to zasługuje w pełni na aprobatę. W niniejszej sprawie żądanie strony skarżącej (nakazanie organowi wydania zaświadczenia określonej treści o przebiegu ubezpieczenia) nie mieści w grupie spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s., które zostały poddane kontroli sądowoadministracyjnej (przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne). Wojewódzki sąd administracyjny nie jest zatem właściwy do rozpatrzenia przedmiotowej skargi. Zauważyć wypada, że w stanie faktycznym zbliżonym do stanu faktycznego niniejszej sprawy analogiczne stanowisko co do niedopuszczalności skargi na decyzję w przedmiocie odmowy wydania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaświadczenia o określonej treści, zostało już wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. postanowienie WSA z dnia 9 lipca 2008 r., VI SA/Wa 758/08). W ocenie Sądu rozpatrującego przedmiotową sprawę pogląd wyrażony w powyższym orzeczeniu WSA w Warszawie znajduje zastosowanie również w przypadku skargi na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie wydania zaświadczenia określonej treści. W tym stanie sprawy, sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art.250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). P.Z-C.