II SA/Łd 1008/13

Dnia 12 grudnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2013 roku przy udziale --- sprawy ze skargi S. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji odmawiającej przyznania uprawnień kombatanckich 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi J. I. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 295,20 złotych (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) zawierającą w sobie należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po rozpoznaniu wniosku S. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] Nr [...]. Jak wynika z akt sprawy S. S. wystąpił do Kierownika Urzędu z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich podnosząc, iż w styczniu 1940 r. został aresztowany wraz z rodziną, oraz że w 1942 r. został wywieziony do miejscowości D. do pracy w gospodarstwie. Wnioskodawca przedłożył rekomendację Kombatanckiego Związku Dzieci Wojny Rzeczypospolitej w Ł., z której wynika, iż w 1940 r. został on aresztowany z rodziną i przekazany do obozu koncentracyjnego S., skąd po 9 miesiącach miał zostać zwolniony. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu odmówił stronie przyznania uprawnień kombatanckich. Od powyższej decyzji zainteresowany nie złożył wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Następnie, pismem z dnia 19 lipca 2012 r., strona wystąpiła z kolejnym wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich. We wniosku zainteresowany wskazał, że wraz z matką został zabrany z domu i wywieziony. Mamę wywieziono do Niemiec, a wnioskodawcę do jakiegoś miejsca gdzie pracował z innymi dziećmi (...). Po jakimś czasie (przypuszczalnie po kilku miesiącach), przywieziono go do jego domu przy ul. A 9. Z relacji strony wynika, że w miejscu jego zamieszkania przy ul. A powstały wówczas koszary wojskowe. Sam wnioskodawca miał zamieszkiwać w swoim domu i jednocześnie pracować w gospodarstwie rolnym na terenie koszar, za drutami kolczastymi. Do wniosku zainteresowany dołączył zmodyfikowaną rekomendację Kombatanckiego Związku Dzieci Wojny Rzeczypospolitej w Ł. oraz niemiecką mapę planu miasta Ł. z 1940 roku. Postanowieniem z dnia [...] Kierownik Urzędu w trybie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. wznowił postępowanie, a następnie decyzją z dnia [...] odmówił uchylenia decyzji własnej odmawiającej przyznania uprawnień kombatanckich. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. S. podkreślił, że w zespole szkół przy ul. B nr 21 i dwóch blokach mieszkalnych przy ul. A i C w latach 1940-1945 były koszary wojsk hitlerowskich, a po zdobyciu tego terenu przez wojska radzieckie, koszary wojsk radzieckich. Teren wokół koszar był ogrodzony murem i zasiekami z drutu kolczastego. W okresie od 1940 r. do końca 1941 r. strona była więźniem, zmuszanym do pracy na rzecz okupanta. Wskazaną wyżej decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 127 § 3 K.p.a., art. 22 ust. 1, art. 1-4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 400 ze zm.) – utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ stwierdził, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie. Przywołując brzmienie art. 16 § 1 K.p.a., organ wyjaśnił, że jednym ze sposobów weryfikacji decyzji jest wznowienie postępowania mogące nastąpić tylko w stosunku do decyzji ostatecznych i wyłącznie w przypadkach przewidzianych przepisami prawa. Przepisy dotyczące tej instytucji mają charakter szczególnej i zupełnej regulacji prawnej, która tylko w drodze wyjątku i w ściśle określonych przypadkach pozwala na wzruszenie decyzji ostatecznej i jako takie nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 K.p.a.). W postępowaniu tym w pierwszej kolejności ocenia się okoliczności stanowiące podstawę wznowienia oraz ustala ich wpływ na byt zapadłej w sprawie decyzji ostatecznej. Mając na względzie regulację art. 151 § 1 K.p.a. organ wyjaśnił, że uchylenie decyzji ostatecznej może nastąpić tylko wtedy, gdy okoliczności stanowiące podstawę wznowienia (w rozpatrywanym przypadku nowy dowód w postaci wydruku mapy i nowej rekomendacji Związku Dzieci Wojny) w konfrontacji z innymi dowodami okażą się na tyle istotne, że wywrą bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji ostatecznej. Rozpoznając ponownie sprawę Kierownik Urzędu biorąc pod uwagę nowe dokumenty przesłane przez stronę, wskazał, że w jego ocenie podnoszone przez stronę okoliczność nie stanowią represji w rozumieniu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego i nie mogą zostać potraktowane jako działalność kombatancka, ani jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką. Strona podnosiła, że pozostawała w obrębie koszar wojskowych utworzonych na terenie gdzie zamieszkiwał zainteresowany. We wniosku o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego z dnia 21 kwietnia 2010 r. zainteresowany oświadczył, iż został przymusowo zatrudniony u rolnika niemieckiego przy pasaniu bydła, a następnie został wywieziony do pracy do miejscowości D. Organ w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej oraz Archiwum Państwowego w Ł. z zapytaniem czy przy ulicy A w Ł. w czasie wojny znajdowały się koszary wojsk niemieckich oraz czy na terenie tych koszar znajdowało się więzienie lub inne miejsce odosobnienie spełniające warunki określone w art. 4 ust 1 pkt 1 lit c ustawy o kombatantach. Po przeprowadzonych kwerendach archiwalnych w wyżej wskazanych instytucjach wskazano, iż nie odnaleziono dokumentów mogących potwierdzić okoliczności, które strona podnosiła we wniosku. Dodatkowo organ dokonał przeglądu akt administracyjnych strony o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego. W aktach tych znajduje się protokół przesłuchania strony z dnia 3 listopada 2010 r., w którym wnioskodawca wskazał, iż nie przebywał w żadnym miejscu odosobnienia lub obozie. W ocenie organu nie budzi wątpliwości fakt zamieszkiwania strony w czasie okupacji przy ul. A w Ł. Brak jest natomiast dowodów wskazujących na fakt, iż strona zamieszkując w latach 1940-42 przy ul. A przebywała w miejscu odosobnienia, które spełniałoby warunki ustawy o kombatantach, tj. w miejscu, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, bądź też w miejscu odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Brak jest również jakichkolwiek dowodów potwierdzających, że strona przebywając w w/w obozie pozostawała w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Nie ulega wątpliwości fakt, iż to na organie administracji spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Powyższe nie oznacza jednak, że organ ma obowiązek poszukiwania "do skutku" dowodów potwierdzających zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony. Dalej Kierownik Urzędu podkreślił, że ustawa enumeratywnie wylicza tytuły z jakich możliwe jest przyznanie uprawnień wnikających z ustawy z dnia 21 stycznia 1991 r. Nie jest więc możliwe przyznanie uprawnień kombatanckich za wnioskowane przez stronę represje. Kierownik Urzędu zaznaczył, że nie kwestionuje cierpień jakich doznała strona w czasie okupacji hitlerowskiej jak i w okresie powojennym, podkreślił jednak, iż podnoszone przez stronę okoliczności nie stanowią represji w rozumieniu wspomnianej ustawy. Jednocześnie organ zauważył że decyzją z dnia [...], zainteresowanemu zostało przyznane uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn.zm). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi S. S. wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy, podnosząc, że jako syn więźnia politycznego (który został zamordowany w obozie koncentracyjnym) przebywał przez dwa lata w obozie pracy za drutami kolczastymi. Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w motywach kwestionowanej decyzji. Na rozprawie w dniu 12 grudnia 2013 r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu poparł skargę i wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego z tytułu pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości, ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna, wobec czego należało ją oddalić. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Powyższe oznacza, że sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozważając legalność zaskarżonej przez S. S. decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] o odmowie uchylenia ostatecznej decyzji tego organu z dnia [...] orzekającej o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich nie stwierdził istotnych uchybień przepisom prawa materialnego i procesowego, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W pierwszej kolejności godzi się podnieść, że wspomniana wyżej decyzja Kierownika Urzędu została podjęta w ramach jednego z postępowań nadzwyczajnych, jakim jest wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Przesłanki, których wystąpienie uzasadnia wznowienie postępowania określone zostały przez ustawodawcę w art. 145 § 1 pkt 1-8 K.p.a., art. 145a § 1 K.p.a. i art. 145b § 1 K.p.a. Wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia, które stanowi następnie podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Istotą postępowania wznowieniowego jest wiec ustalenie i ocena, czy faktycznie zaistniała przesłanka wznowienia postępowania, a jeśli tak, to jaki ma to wpływ na byt prawny zapadłej w sprawie decyzji ostatecznej. Wznowienie postępowania administracyjnego jest bowiem wyjątkiem od zasady trwałości decyzji ostatecznych wyrażonej w art. 16 § 1 K.p.a. W rozpoznawanej sprawie skarżący jako podstawę do wznowienia postępowania powołał przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., który stanowi że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. W orzecznictwie ugruntował się pogląd zgodnie, z którym artykuł 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wymaga kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: nowe okoliczności i nowe dowody muszą zostać ujawnione po wydaniu decyzji ostatecznej; oraz nowe okoliczności i nowe dowody musiały istnieć już wcześniej, to jest w chwili wydawania decyzji ostatecznej, lecz dla tego organu są one nowymi tylko dlatego, że nie były mu wcześniej znane. Nie ma znaczenia, czy ujawnione okoliczności lub dowody nie były znane organowi prowadzącemu postępowanie pierwotnie w wyniku zaniedbań, czy z innych powodów. Warunkiem wznowienia postępowania jest w tym przypadku jedynie to, aby nowa okoliczność czy dowód miały istotne znaczenie dla sprawy i istniały w dniu wydania decyzji, przy czym nie były znane organowi, który wydał decyzję (por. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 768/11 - Lex nr 1252179 i WSA w Warszawie z dnia 14 listopada 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 1104/12 – Lex nr 1249032). Sama zmiana oceny dowodów nie może stanowić podstawy do podważenia trwałości decyzji w trybie wznowienia postępowania, jeżeli nie wyprowadzi się takich nowych okoliczności faktycznych, istniejących w dniu wydania decyzji ostatecznej, które podważą ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie przy wydaniu decyzji ostatecznej, decyzji rozstrzygającej sprawę merytorycznie w trybie postępowania zwykłego (por. wyrok NSA z dnia 1 lutego 2012 r. sygn. akt II OSK 2154/10 – Lex nr 1121209). Przenosząc powyższe ogólne uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd w pełni podzielił stanowisko organu orzekającego w sprawie, że nowe dokumenty nadesłane przez skarżącego w postaci wydruku mapy – planu miasta Ł. z 1940 r. i nowej rekomendacji Związku Dzieci Wojny w zestawieniu z dotychczas zebranym w sprawie materiałem dowodowym nie mogły skutkować wzruszeniem ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich i przyznaniem uprawnień, tak jak tego żąda skarżący. W rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 400) – przywoływanej dalej w tekście jako "ustawa", przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. b), w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. c). Skarżący argumentował w tej sprawie, że w zespole szkół przy ul. B 21 i dwóch blokach mieszkalnych przy ul. A i C w latach 1940-1945 były koszary wojsk hitlerowskich, a po zdobyciu tego terenu przez wojska radzieckie, koszary wojsk radzieckich. Teren wokół koszar był ogrodzony murem i zasiekami z drutu kolczastego. W okresie od 1940 r. do końca roku 1941 S. S. był więźniem, zmuszanym do pracy na rzecz okupanta. Powyższe stanowisko jak trafnie ocenił organ orzekający w sprawie nie znajduje jednak potwierdzenia w materiale dowodowym, wobec czego nie można jednoznacznie stwierdzić, że w przypadku skarżącego spełniona została którakolwiek z przesłanek powołanego wyżej art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b lub lit. c ustawy, uzasadniająca przyznanie mu uprawnień kombatanckich. Nie bez znaczenia w tej sprawie pozostaje fakt, że Kierownik Urzędu celem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej oraz Archiwum Państwowego w Ł. o wyjaśnienie, czy przy ulicy A w Ł. w czasie wojny znajdowały się koszary wojsk niemieckich oraz czy na terenie tych koszar znajdowało się więzienie lub inne miejsce odosobnienia spełniające warunki określone w art. 4 ust. 1 ustawy. Przeprowadzone we wskazanych instytucjach kwerendy archiwalne wykazały, że nie odnaleziono dokumentów, które mogłyby potwierdzić podnoszone przez skarżącego okoliczności. Nadto przedmiotem zainteresowania organu były akta administracyjne i materiał dowodowy zgromadzony w sprawie dotyczącej przyznania S. S. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w trybie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn.zm). We wniosku z dnia 21 kwietnia 2010 r. skarżący oświadczył, że w styczniu 1940 r. został deportowany do pracy przymusowej. Pracował u rolnika niemieckiego przy pasaniu bydła. W roku 1942 został wywieziony do wsi D., gdzie pracował u Niemca jako pastuch. Co więcej w protokole przesłuchania z dnia 3 listopada 2010 r. skarżący odpowiadając na pytanie numer siedem brzmiące: "czy zanim trafił Pan do miejsca pracy, przebywał Pan w jakimś obozie przesiedleńczym (jeżeli tak, to w jakim – adres i jak długo – proszę o podanie dokładnych dat pobytu" oświadczył, że nie przybywał w żadnym miejscu odosobnienia lub obozie. Zatem, o ile nie budzi wątpliwości fakt, że strona w czasie okupacji mieszkała przy ul. A w Ł., to bezspornie brak jest jakichkolwiek dowodów świadczących o tym, że S. S. w latach 1940-1942 mieszkając przy ul. A przebywał w miejscu odosobnienia w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b bądź lit. c ustawy. Samo wykonywanie pracy przymusowej na rzecz okupanta, czy to podczas pobytu przy ul. A, czy też w późniejszym okresie w trakcie pobytu w miejscowości D. nie jest represją w rozumieniu art. 4 ustawy. Przepis art. 4 ustawy z 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jest przepisem szczególnym, a więc nie podlega wykładni rozszerzającej. Skoro przepis ten zawiera wyraźne ograniczenie zarówno czasowe, jak i podmiotowe i przedmiotowe, gdyż pozostawia poza działaniem ustawy zarówno część osób represjonowanych, jak i część działań niewątpliwie mających charakter represji, to tym samym konsekwencją takiej woli ustawodawcy jest brak przesłanek do przyjęcia wykładni funkcjonalnej, zezwalającej na objęcie tym przepisem szerszego kręgu osób (vide: wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2010 r. sygn. akt II OSK 633/09 – Lex nr 597737). Reasumując Sąd doszedł do przekonania, że zgromadzony w tej sprawie materiał dowodowy nie mógł stanowić jakichkolwiek podstaw do usunięcia z obrotu prawnego w trybie art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] o odmowie przyznania S. S. uprawnień kombatanckich i przyznania skarżącemu wnioskowanych uprawnień. Skoro zatem zaskarżona decyzja z dnia [...] jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego, a zarzuty skargi nie mogły rzutować na wynik sprawy, sąd zobligowany był oddalić skargę. O powyższym sąd orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w punkcie drugim wyroku na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, § 19 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). LS