II SA/Łd 1009/08

Dnia 11 marca 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant sekretarz sądowy Nina Krzemieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2009 roku przy udziale -- sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy w K. z dnia [...]. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. P., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza K. z dnia [...] roku, Nr [...] o odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup leków, żywności oraz wymianę prawa jazdy zawodowego. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, K. P. wystąpił o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności, leków i wymianę zawodowego prawa jazdy. W motywach wniosku strona wskazała na trudną sytuację materialną swojej rodziny, której jedynym źródłem utrzymania jest emerytura żony w kwocie 874 zł. Wnioskodawca jest osobą bezrobotną i niepełnosprawną. W toku postępowania organ I instancji ustalił, iż dochód w rodzinie wnioskodawcy wynosi 873,71 zł, czyli 436,86 zł na osobę i jako taki przekracza kryterium dochodowe zawarte w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2008 roku Nr 115, poz. 728 ze zm.). Ustawowe kryterium dochodowe wynosi bowiem 351 zł na osobę. Ponadto, organ I instancji ustalił, iż rodzina wnioskodawcy korzysta z pomocy finansowej w ramach rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Mając na względzie powyższe Burmistrz Miasta K., decyzją z dnia [...] roku odmówił przyznania wnioskowanego zasiłku celowego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 8 ust. 1, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 36 pkt 1 lit. "c", art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Od powyższej decyzji odwołanie złożył K. P., który podniósł m. in., iż udzielona mu pomoc jest niedostateczna, a zadaniem organów publicznych, wskazanym w Konstytucji RP jest udzielanie pomocy zapewniającej egzystencję na poziomie minimum socjalnego. Ponadto, w ocenie odwołującego się, powołane przez organ I instancji kryterium dochodowe nie posiada merytorycznego uzasadnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 7, art. 8, art. 39 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, utrzymał w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i wskazał, że nie ulega wątpliwości, że sytuacja materialna i bytowa w rodzinie odwołującego się jest trudna. Tym niemniej, organ przyznający świadczenie zobowiązany jest do uwzględnienia poziomu swoich ograniczonych zasobów finansowych w kontekście potrzeb wszystkich ubiegających się o pomoc tak, aby nie pozbawiać pomocy osób nie posiadających własnego dochodu. Skoro odwołujący się został objęty programem "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", to przyjąć należy, iż został objęty pomocą społeczną, a dalsza pomoc uzależniona jest przede wszystkim od możliwości finansowych organu I instancji. W skardze na powyższą decyzję K. P. podtrzymał argumentację zawartą w odwołaniu. Ponadto podniósł, iż od dnia 1 stycznia 2008 roku jego zobowiązania finansowe wzrosły o kwotę około 120 zł miesięcznie, podczas gdy pomoc zwiększyła się jedynie o około 40 zł. W ocenie skarżącego, w celu określenia dochodu progowego, uprawniającego do uzyskania pomocy winno się stosować kwotę minimum socjalnego, określonego na poziomie 444 zł, nie zaś przyjętą przez organ kwotę 351 zł, które jest dodatkowo niezgodne z Konstytucją RP. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do regulacji art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" – "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Nie ulega wątpliwości, iż skarżący pismem z dnia 28 sierpnia 2008 roku wystąpił do organu I instancji z wnioskiem o przyznanie pomocy w postaci zasiłku celowego na wykupienie podstawowej żywności i leków oraz na wymianę zawodowego prawa jazdy. Organ I instancji odmówił przyznania pomocy wskazując na okoliczność przekroczenia kryterium dochodowego w rodzinie skarżącego. Po rozpatrzeniu odwołania, organ II instancji utrzymał w mocy to rozstrzygnięcie. Materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią ustępu 1 tego przepisu, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ustawy). Przy czym, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem m. in. art. 40, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, zwanej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy). Tym niemniej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (art. 41 pkt 1 ustawy). Bezspornym w sprawie jest to, iż dochód na osobę w rodzinie skarżącego przekracza ustawowe kryterium dochodowe, czyli kwotę 351 zł miesięcznie na osobę. W tej sytuacji stwierdzić należy, iż zarówno organ I instancji, jak również organ odwoławczy popełniły błąd polegający na nie dokonaniu oceny czy zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ I instancji oparł się jedynie na kryterium dochodowym, pomijając ustalenie w oparciu o inne dostępne dowody, czy przypadek skarżącego jest szczególnie uzasadniony w świetle powyższego przepisu. Poprzez takie zaniechanie organ naruszył określony w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, obowiązek dokładnego wyjaśnienia sprawy. W ramach tego obowiązku organ I instancji winien ustalić z urzędu, czy istnieją przesłanki do przyznania przedmiotowego świadczenia. Powyższe stanowisko znajduje swoje oparcie w orzecznictwie m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 stycznia 1999 roku, SA/Rz 569/97 (OSS 1999/2/45) i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2006 roku, I SA/Wa 917/05 (Lex Nr 194444) oraz w piśmiennictwie. Rolą pracownika socjalnego, bowiem jest ustalenie, czy występują szczególne okoliczności dające możliwość ubiegania się o takie wsparcie, mimo że dochód jest wyższy od kryterium dochodowego określonego w ustawie (M. Barczyk, Służba Pracownicza 2004/12/27 "Pomoc społeczna - kiedy i dla kogo"). Naruszenie przepisów procedury przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze polegało na nie zastosowaniu art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ ten również nie przeprowadził z urzędu postępowania w zakresie ustalenia czy zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. W związku z powyższym, w toku ponownego rozpoznawania sprawy, organ I instancji winien ustalić, w oparciu o dostępne dowody, czy przypadek skarżącego jest szczególnie uzasadniony w świetle art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Ustosunkowując się do argumentów zawartych w skardze należy wyjaśnić, iż powołane przez skarżącego przepisy Konstytucji, zawierają ogólne deklaracje i jako takie nie stanowią podstawy roszczenia, które mogłoby być skutecznie dochodzone przed powołanym do tego organem. Art. 67 Konstytucji zapewnia każdemu prawo do zabezpieczenia społecznego w razie pozostawania bez pracy nie z własnej woli i nieposiadania innych środków utrzymania. Przepis ten zawiera treść normatywną nie nadającą się do zbudowania podstawy prawnej rozstrzygnięcia, są więc źródłem gwarancji aniżeli praw, a tym samym spełniają rolę wzorca konstytucyjnego, określającego w sposób ogólny zakres i formy zabezpieczenia społecznego. Wzorzec ten znajduje materializację w aktach prawnych, w których ustawodawca konkretyzuje deklarację konstytucyjną, konstruując poszczególne prawa podmiotowe (roszczenia) oraz zapewniając ich egzekucję. Przykładem jest unormowanie ustawy o pomocy społecznej, który przewiduje ściśle określone uprawnienie każdego obywatela do pomocy społecznej. Jednakże unormowanie art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Konkludując należy przyznać słuszność uwagom skarżącego, że ma prawo do korzystania z pomocy społecznej, ale trzeba podkreślić, iż możliwości przyznania pomocy są ustawowo determinowane. Organy, ani Sąd jednocześnie nie mają podstaw do odmowy zastosowania przepisów ustawowych uzasadniając to, że jest to niekorzystne dla strony. Reasumując, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" przy zastosowaniu art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. K.O.