II SA/Łd 103/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia A z siedzibą w Ł. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 20 stycznia 2017r. w sprawie ze skargi Stowarzyszenia B z siedzibą w Ł. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 20 stycznia 2017r. A. P. Stowarzyszenie A z siedzibą w Ł. zwróciło się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi Stowarzyszenia B w Ł. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. Postanowieniem z dnia 20 stycznia 2017r. Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił Stowarzyszeniu A z siedzibą w Ł. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że podmiot działający w formie stowarzyszenia posiada przewidzianą prawem możliwość pozyskiwania środków finansowych, a fakt ich niewykorzystywania nie może pozytywnie oddziaływać na ocenę zasadności żądania strony. Pismem z dnia 2 lutego 2017r. Stowarzyszenie A z siedzibą w Ł. wniosło sprzeciw od powyższego postanowienia 20 stycznia 2017r., zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na uznaniu, iż sytuacja finansowa oraz faktyczna Stowarzyszenia pozwala na poniesienie przez nie kosztów postępowania. W uzasadnieniu sprzeciwu Stowarzyszenie podniosło, iż z uwagi na bardzo krótki okres działalności i fakt, że nie posiada żadnego mienia, nie posiada ono środków pozwalających na obecne finansowanie prowadzonej sprawy, w szczególności opłacenie profesjonalnego pełnomocnika, który sporządziłby i podpisałby w imieniu Stowarzyszenia skargę kasacyjną. Stowarzyszenie wyjaśniło jednocześnie, że posiada niewielu członków i konieczność utrzymywania jego działalności bieżącej przy braku stałych źródeł finansowania pozwala tylko na prowadzenie tej działalności. Natomiast sam fakt posiadania członków i istnienia bliżej niesprecyzowanych źródeł finansowania nie wyczerpuje przesłanek uzasadniających fakt odmowy udzielenia prawa pomocy. Zdaniem wnioskodawczyni dokonanie analizy jej sytuacji finansowej w pełnym zakresie pozwoliłoby na wykazanie, iż, mimo starań, Stowarzyszenie nie posiada środków finansowych dla prowadzenia niniejszego sporu. Ponadto Stowarzyszenie wskazało, że liczy się z koniecznością pozyskiwania środków na ewentualne prowadzenie sporów, jednakże tak treść uprzednio wydawanych przez organy administracji, jak i sądownictwa orzeczeń, w szczególności skarżonego skargą kasacyjną wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, przy oczywistych faktach podniesionych w sprawie, była dla władz Stowarzyszenia i jego członków, ogromnym zaskoczeniem. Konieczność prowadzenia i kontynuowania bieżącej działalności Stowarzyszenia, nie pozwala na wygospodarowanie dalszych środków na prowadzenie tej sprawy. W ocenie wnioskodawczyni zaprzestanie jednakże działalności w tym zakresie prowadzić może do pozostawienia i usankcjonowania bezprawnych działań administracji samorządowej Miasta Ł., a złożenie środków odwoławczych jest jedyną drogą mogącą doprowadzić do obrony praw obywateli. Nadto Stowarzyszenie podkreśliło, że nie może zmuszać swoich członków do przekazywania na jego rzecz dalszych darowizn, spadków bądź zapisów i wskazało, iż złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy było właśnie wystąpieniem o przyznanie środków publicznych, do których odwołano się w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: . Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Z kolei jak stanowi 246 § 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić należy, że przepisy, o których mowa wyżej, stanowią odstępstwo od ogólnej zasady określonej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona skarżąca jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody i stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. W rozpatrywanej sprawie Stowarzyszenie A z siedzibą w Ł. wystąpiło z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Wnioskującym o przyznanie prawa pomocy jest zatem podmiot działający w formie stowarzyszenia, który działa między innymi w oparciu o ustawę z dnia 7 kwietnia 1989r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015r. poz. 1393 ze zm.) oraz statut z dnia 26 listopada 2015r. Zauważyć należy, że przepisy ustawy Prawo o stowarzyszeniach wskazują, że majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może bowiem przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej, jak również może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Ponadto Stowarzyszenie może otrzymywać dotację według zasad określonych w odrębnych przepisach (art. 33-35 ustawy). Z kolei jak stanowi § 17 statutu Stowarzyszenie A z siedzibą w Ł. członkowie zwyczajni mają obowiązek regularnego opłacania składek członkowskich. Stosownie zaś do § 29 statutu majątek klubu powstaje ze składek członkowskich, jeśli zostaną wprowadzone uchwałą zarządu, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z nieruchomości i ruchomości, z obrotu środkami finansowym będącymi własnością lub użytkowaniem Stowarzyszenia, dotacji i ofiarności publicznej, z odsetek bankowych i lokat. Z powyższego wynika, że zapisy ustawy Prawo o stowarzyszeniach i statutu wyposażyły Stowarzyszenie A z siedzibą w Ł. w możliwość pozyskania środków finansowych na prowadzenie działalności statutowej. Tymczasem w niniejszej sprawie Stowarzyszenie podniosło, że nie posiada żadnego majątku, nie prowadzi działalności i nie uzyskuje żadnego dofinasowania, a tym samym nie dysponuje środkami pozwalającymi na finansowanie prowadzonej sprawy. Argumentacja ta nie może zostać uwzględniona, bowiem realizacja statutowych zadań Stowarzyszenia wymaga gromadzenia pewnych środków pieniężnych na ten cel. Zresztą Stowarzyszenie samo przyznało, że posiada środki na prowadzenie bieżącej działalności. Jak już wyżej wskazano, Stowarzyszenie może pozyskiwać środki na funkcjonowanie z różnorodnych źródeł. Czyniąc oszczędności we własnych wydatkach winno również zapewnić środki na prowadzenie postępowań sądowych. Nie można bowiem przerzucać ciężaru finansowania Stowarzyszenia na Państwo, co oznaczałoby to de facto prowadzenie działalności podmiotów prywatnych ze środków publicznych. W orzecznictwie utrwaliło się stanowisko, że nawet funkcjonowanie przez stowarzyszenie jako organizacja non profit nie zwalnia ją od obowiązku zapewnienia środków – chociażby w drodze obowiązkowych składek – dla pokrycia kosztów procesu lub postępowania przed sądem. Dobrowolne pozbawienie się środków, z których można byłoby pokryć koszty postępowania, powoduje, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest usprawiedliwiony (vide postanowienia NSA z dnia 22 stycznia 2009r. sygn. akt II OZ 22/09, z dnia 17 listopada 2015r. sygn. akt II OZ 1102/15, z dnia 20 października 2016r. sygn. akt I OZ 1084/16, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy pamiętać, że prawo pomocy stanowi formę dofinansowania z budżetu państwa i winno ograniczać się do sytuacji, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno więc być udzielane przede wszystkim podmiotom nieposiadającym majątku i możliwości go uzyskania, bez żadnych źródeł dochodu, które nie są w stanie wygospodarować jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania. Tym samym nie sposób uwzględnić argumentacji Stowarzyszenia sprowadzającej się do stwierdzenia, że nie posiada środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, co uzasadnia sięgnięcie do środków publicznych na ten cel, zawłaszcza że argumentacja w tym zakresie nie została poparta żadnym dowodem. W ocenie Sądu twierdzenia te nie mogą stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy, bowiem nie odzwierciadlają rzeczywistych zdolności płatniczych strony. Mając na względzie zasadę prowadzenia działalności przez osoby prawne, jak i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, którym ustawa przyznaje zdolność prawną na podstawie własnego majątku, podkreślić ponownie trzeba, że Stowarzyszenie może i powinno podejmować działania celem zwiększenia swych dochodów. Jednocześnie Stowarzyszenie nie wykazało, iż podjęło wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków sądowych, w sytuacji gdy obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, bowiem sąd rozpoznający wniosek nie prowadzi postępowania dowodowego w tym zakresie. Ogólne powoływanie się na niewielką ilość członków czy brak stałych źródeł finansowania nie dowodzi, iż rzeczywiście nie jest możliwe zdobycie przez Stowarzyszenie środków związanych z udziałem w postępowaniu. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi bowiem podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku w celu realizacji działalności statutowej, do których należy również udział w postępowaniach sądowych. Z powyższych względów, uznając sprzeciw za niezasadny, na podstawie art. 260 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w postanowieniu. A. P.