II SA/Łd 1149/12

Dnia 26 lutego 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Protokolant pomocnik sekretarza sądowego Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2013 roku sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. LS Decyzją z dnia [...], Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania B. B., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: K.p.a.), art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm. – w dalszej przywoływana także jako: ustawa), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...],. Nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad teściową Z. B.. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy w dniu 4 września 2012r. B. B. złożyła wniosek o przyznanie opisanego w osnowie decyzji świadczenia pielęgnacyjnego, załączając m.in. odpis skrócony aktu zgonu małżonka Z. B. – J. B. oraz wypis z orzeczenia Komisji Lekarskiej KRUS potwierdzający, iż Z. B. ma stwierdzoną trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, decyzją z dnia [...] Wójt G., na podstawie art. 104, art. 107 § 4 K.p.a., art. 17 ust. 1 ustawy oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 298, poz. 1769), odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad teściową Z. B.. Organ wyjaśnił, w kontekście treści art. 17 ust. 1 ustawy, iż wnioskodawczyni nie jest osobą uprawnioną do pobierania omawianego świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ między B. B. a Z. B. nie istnieje obowiązek alimentacyjny. W odwołaniu od powyższej decyzji B. B. podkreśliła ciężką sytuację zdrowotną teściowej wskazując, iż jest osobą niewidomą i wymaga stałej opieki, nie jest w stanie swobodnie się poruszać, samodzielnie przyjmować leków czy oporządzić się w ramach codziennych czynności życia. Odwołująca wniosła o pozytywne załatwienie sprawy. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzielając stanowisko wywiedzione w decyzji organu I instancji z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Przystępując do własnej analizy zgromadzonych materiałów Kolegium przypomniało, iż jak wynika z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia także jako: K.r.i.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 (art. 17 ust.1a ustawy). Przy czym, jak przewiduje art. 128 K.r.i.o.) obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo. I jak wynika z definicji ustawowej, krewnymi są zaś osoby, które pochodzą od wspólnego przodka – krewnymi w linii prostej są przy tym osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. A skoro tak, to teściowa i synowa nie są osobami spokrewnionymi, osoby te są związane stosunkiem powinowactwa, który jest relacją prawną miedzy małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Kolegium wskazało również na wyrok NSA z dnia 9 sierpnia 2012r., w sprawie sygn. akt I OSK 329/12 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query), gdzie Sąd stanął na stanowisku, iż art. 17 ustawy oraz unormowania zawarte w K.r.i.o. eliminują powinowatych, w tym synową lub zięcia, z grona osób, którym przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. NSA podkreślił, iż ustawodawca określając przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewidział możliwości przyznania tego świadczenia każdemu członkowi rodziny osoby niepełnosprawnej, który tę opiekę faktycznie wykonuje. Ustawodawca w sposób enumeratywny wymienił podmioty, którym to świadczenie przysługuje, nadto i art. 17 ust. 1a ustawy nie może stanowić podstawy do przyznania świadczenia osobie powinowatej, gdyż dotyczy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i sytuacji, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Reasumując organ odwoławczy stwierdził, iż w świetle przywołanych argumentów, odwołującej jako synowej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad teściową Z. B.. Dodatkowo podkreślił, iż tego rodzaju pomoc nie jest przyznawana w ramach uznania administracyjnego, a wyłącznie na podstawie przesłanek wynikających wprost z przepisów ustawy. Organ podkreślił, iż wobec niespełnienia ustawowych przesłanek nie było możliwe przychylenie się do wniosku strony wyłącznie ze względu na trudną sytuację. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi B. B. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia. Skarżąca podkreśliła, iż teściowa wymaga całodobowej opieki w zakresie wszelkich czynności zarówno z uwagi na niepełnosprawność wzrokową, jak i ruchową – teściowa przeszła udar. Dodała, iż teściowa wymaga stałej opieki, gdyż zapomina co robiła, jest niebezpieczna dla samej siebie i otoczenia, nie można zostawić jej samej w domu. Skarżąca sama sprawuje pełną opiekę, gdyż syn również jest osobą chorą, przebył operację wszczepienia zastawki serca i nie może m.in. dźwigać. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., podzielając swoje dotychczasowe stanowisko wywiedzione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., nr 270, powoływana dalej jako P.p.s.a.) sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei przepis art. 135 P.p.s.a. stanowi, iż sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest pomiędzy stronami niesporny. Skarżąca jest synową (żoną syna) niepełnosprawnej Z. B., nad którą sprawuje opiekę. Skarżąca jest rolnikiem. Mąż skarżącej A. B. aktualnie jest na rencie rolniczej. Kluczowym zagadnieniem dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest wykładnia przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w oparciu o który organy obu instancji uznały, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie matce lub ojcu dziecka, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wymienia osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny (art. 128 – 133 K.r.io.). Są to krewni w linii prostej, rodzeństwo, małżonek, rodzice względem dziecka. Zgodnie zaś z przepisem art. 617 K.r.io. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, a krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Z małżeństwa wynika natomiast powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka (art.618 K.r.io.). Synową łączy z matką jej męża stosunek powinowactwa, który – co ważne w niniejszej sprawie – nie wiąże się z obowiązkiem alimentacyjnym. Tym samym powołany powyżej art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazane unormowania Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego eliminują powinowatych (w tym synową lub zięcia) z grona osób, którym przysługuje świadczenie alimentacyjne. Również przepis art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodany do tekstu tej ustawy przez art. 13 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz. U. Nr 219, poz. 1706), który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2010r., nie stwarza po stronie tej osoby uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego już tylko z tego powodu, że w przepisie tym mowa jest o osobie spokrewnionej jako uprawnionej do świadczenia (vide: wyrok NSA z dnia 29 listopada 2012r., w sprawie sygn. akt I OSK 962/12 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). Tym samym za prawidłowy należy uznać wniosek organów, że skarżąca będąc powinowatą niepełnosprawnej Z. B., pomimo sprawowania nad nią opieki, nie jest osobą wymienioną w przepisie art. 17 omawianej ustawy, której może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Niezależnie od powyższych okoliczności należy także wskazać, iż skarżącej nie mogłoby zostać przyznane powyższe świadczenie także z tej przyczyny, że jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne, co w orzecznictwie sądów administracyjnych uznawane jest za negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (vide: uchwała 7 sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012r., w sprawie o sygn.akt I OPS 5/12, LEX nr 1230181). Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę. a.tp.