II SA/Łd 1150/13

Dnia 12 lutego 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Sędzia WSA Jolanta Rosińska po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku B. G. i J. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi B. G. i J. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji o ustaleniu warunków zabudowy dla inwestycji postanawia: 1. przyznać skarżącym B. G. i J. G. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, 2. oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. LS B. G. i J. G. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w sprawie z ich skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji o ustaleniu warunków zabudowy dla inwestycji. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący prowadzą gospodarstwo domowe wraz z synem J. Rodzina utrzymuje się z emerytury skarżącego w wysokości 919,54 zł netto, emerytury skarżącej w wysokości 1572,04 zł netto, renty inwalidzkiej syna w wysokości 599 zł netto i jego wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę w wysokości 1150 zł netto. Skarżący posiadają dom o pow. 81 m2, mieszkanie o powierzchni 62,75 m2, budynek gospodarczy. Na wydatki związane z utrzymaniem domu składają się opłaty z tytułu energii elektrycznej – około 300 zł, wywóz śmieci - 27 zł, podatek od nieruchomości - 171 zł, woda – 81,19 zł, gaz - dwie butle na miesiąc – 118 zł, ubezpieczenie PZU skarżącego – 69 zł i skarżącej – 38,70 zł, zakup węgla i drewna, telefon – 118,97 zł, wydatki na leki skarżącej około 644 zł oraz leki skarżącego 321 zł. Dodatkowo skarżący podkreślili, że B. G. choruje na cukrzycę, wymaga całodobowej pomocy i specjalistycznej opieki lekarskiej. Z kolei syn z uwagi na stan zdrowia wymaga specjalistycznego aparatu słuchowego. Skarżący oświadczyli, że nie posiadają zasobów pieniężnych, papierów wartościowych, a nadto, że nie zatrudniają i nie pozostają w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył pełnomocnik skarżących – syn J. G., podnosząc że syn skarżących nie otrzymał umowy o zatrudnieniu. Sytuacja materialna skarżących jest poniżej minimum socjalnego i naraża ich na ciągłe wyrzeczenia. W związku z tym, że oświadczenie skarżących zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata było niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, na podstawie zarządzenia sędziego z dnia 14 stycznia 2014 r. pełnomocnik skarżących został wezwany do złożenia: odpisów zeznań podatkowych skarżących za ostatnie dwa lata kalendarzowe; wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; dokumentów potwierdzających wysokość emerytur skarżących, renty J. G. za ostatnie trzy miesiące; dokumentów potwierdzających wydatki związane: z utrzymaniem mieszkania, leczeniem skarżących oraz syna - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie sądu pełnomocnik skarżących poinformował, że skarżący nie rozliczają się z urzędem skarbowym. Do pisma załączono kopie: wyciągów z rachunku bankowego skarżącego za okres X-XII 2013 r. (z których wynika, że łączna kwota miesięcznych świadczeń emerytalnych skarżących wynosi 2491,58 zł netto), rachunku za ubezpieczenie w PZU skarżącego – 69,00 zł i skarżącej - 38,70 zł, dokumentów potwierdzających wypłatę na rzecz J. G. renty z ZUS za okres listopad, grudzień 2013 r. i styczeń 2014 r. – 599 zł miesięcznie, rachunków za wywóz śmieci w miesiącu listopadzie i grudniu 2013 r. oraz styczniu 2014 r. - 27 zł, pokwitowania opłacenia podatku od nieruchomości (rata 4) w kwocie 170,00 zł, paragonu za zakup węgla z dnia: 2 grudnia 2013 r. - 362,11 zł, 31 grudnia 2013 r. – 365,81 zł, 10 stycznia 2014 r. – 362,11 zł, czterech faktur za energię elektryczną w tym dwóch z terminem płatności 10 grudnia 2013 r. na kwoty 186,07 zł i 114,45 zł i dwóch z terminem płatności 10 lutego 2014 r. na kwoty 99,36 zł i 226,81 zł, rachunków za telefon komórkowy J. G. za miesiące grudzień 2013 r. – 52,31 zł i styczeń 2014 r. – 116,20 zł, rachunków za telefon stacjonarny J. G. za październik 2013 r. – 63,20 zł, listopad 2013 r. - 81,02 zł i grudzień 2013 r. – 66,66 zł, trzech faktur za wodę i odprowadzenie ścieków w październiku 2013 r. – 73,21 zł, listopadzie - 81,19 zł i grudniu 51,54 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 i art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. W rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1); w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2013 r. sygn. akt II OZ 604/13 – Lex nr 1345059). W rozpoznawanej sprawie, postanowieniem z dnia [...], referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Dokonując analizy złożonych przez skarżących oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz przedłożonych na tą okoliczność dokumentów, sąd doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie jedynie częściowo w zakresie dotyczącym ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Sąd nie uwzględnił jednak wniosku skarżących o zwolnienie od kosztów sądowych, uznając, że skarżący nie wykazali dostatecznie, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Analiza sytuacji dochodowej i majątkowej skarżących prowadzi do wniosku, że skarżący wraz z synem utrzymują się ze stałego dochodu w łącznej wysokości 3090,58 zł netto. Skarżący mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, są właścicielami domu o pow. 81 m2, mieszkania o powierzchni 62,75 m2 i budynku gospodarczego. Załączona na wezwanie sądu dokumentacja dowodzi również, że opłaty za ubezpieczenie skarżących w PZU w łącznej kwocie 107,70 zł nie są opłatami ponoszonymi co miesiąc, lecz raz na kwartał. Podobnie zresztą wygląda kwestia podatku od nieruchomości w wysokości 170 zł. Dodać przy tym trzeba, że sąd nie kwestionuje również wydatków ponoszonych na zakup opału w okresie grzewczym, jednakże nie bez znaczenia dla powyższej oceny pozostaje fakt, że koszty postępowania sądowego w niniejszej sprawie mogą zamknąć się w kwocie 300 zł i będą rozłożone w czasie (wpis od skargi – 100 zł, opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi – 100 zł, wpis od skargi kasacyjnej - 100 zł). Podsumowując sąd stwierdził, że dochody skarżących w kontekście miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu pozwolą skarżącym wygospodarować środki pieniężne na pokrycie kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na marginesie podnieść wypada, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, które zresztą tutejszy sąd w pełni podziela podkreśla się, że osoby fizycznej posiadającej nieruchomość nie można uznać za osobę niezdolną do poniesienia kosztów postępowania sądowego, gdyż majątek taki może zostać wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu umożliwiających prowadzenie postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 7 maja 2013 r. sygn. akt II OZ 336/13, Lex nr 1319050). W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu. A. P.