II SA/Łd 1160/13

Dnia 25 marca 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku R. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. a.bł. Skargą z dnia 23 października 2014r. R. D. zaskarżył do sądu administracyjnego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej. W toku postępowania skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia [...] Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Referendarza sądowego wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż wynikające z niego informacje nie potwierdziły, że sytuacja materialna skarżącego uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Pismem z dnia 24 lutego 2014r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia Referendarza sądowego z dnia [...] podnosząc, że nie uwzględniono niepełnosprawności najmłodszego syna skarżącego, kosztów jego leczenia i przyszłej rehabilitacji. Ponadto skarżący wyjaśnił, że jest obciążony kredytami, które zaciągnął jeszcze podczas trwania małżeństwa. Uzyskanie więc kredytów i pożyczek odbywało się w zupełnie innej sytuacji finansowej i zupełnie innym kształcie gospodarstwa domowego. Poza tym była żona nie poczuwa się w ogóle do spłaty ww. zobowiązań, a więc musi je spłacać wyłącznie sam. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., w skrócie P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (art. 245 § 1, 2 i 3 P.p.s.a.). Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Należy zatem zauważyć, iż stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W przedmiotowej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Oznacza to, iż skarżący zobowiązany był do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem przedstawione przez skarżącego informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie dają jednak podstaw do twierdzenia, iż skarżący nie ma środków na opłacenie kosztów sądowych we własnym zakresie. Jak wynika z formularza PPF (uzupełnionego sprzeciwem) skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z konkubiną oraz trzema synami. Źródłem utrzymania są wynagrodzenia za pracę w łącznej kwocie 9.108,76 zł brutto. Skarżący posiada dom o powierzchni 135m2, mieszkanie o powierzchni 39 m2 oraz jest współwłaścicielem 8 działek o łącznej powierzchni 1 ha 823 m2. Konkubina skarżącego również posiada mieszkanie o powierzchni 30 mkw. (obciążone kredytem hipotecznym). W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że uzyskiwane dochody w większości przeznaczone są na spłatę kredytów i pożyczek (ok. 3.000 zł miesięcznie) oraz utrzymanie dwóch synów z poprzedniego małżeństwa (ok. 1.600 zł miesięcznie). Ponadto skarżący wskazał, że ponosi wydatki związane z leczeniem najmłodszego dziecka, a wkrótce dojdą do nich wydatki związane z jego wieloletnią rehabilitacją. Skarżący swoje żądanie o przyznanie prawa pomocy uzasadnił przede wszystkim okolicznością spłaty zaciągniętych kredytów i pożyczek. Jednakże obowiązek spłaty zobowiązań finansowych, jakkolwiek ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, to jednak nie stanowi przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżących od kosztów sądowych, czy ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia niezbędnych kosztów utrzymania siebie i rodziny (por. postanowienia NSA z dnia 22 lutego 2012r., sygn. II OZ 81/12; z dnia 20 października 2011r., I OZ 783/11; z dnia 3 marca 2011r., sygn. akt II OZ 130/11 – orzeczenia dostępne w CBOSA). Stwierdzić zatem należy, że sama okoliczność spłacania kredytu nie przesądza jeszcze o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Zasadą jest bowiem ponoszenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego przez stronę, a przerzucenie tych kosztów na społeczeństwo jest możliwe tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach. Natomiast z drugiej strony sam fakt posiadania majątku, szczególnie nieruchomości, których wartość jest znaczna, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania stronie prawa pomocy, bowiem wartość tego majątku wielokrotnie przewyższa wysokość kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż złożone przez skarżącego wyjaśnienia nie wskazują na to, że rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść we własnym zakresie kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Osiągane przez skarżącego dochody i jego konkubiny rzędu ok. 5.500 zł netto miesięcznie są wystarczające do uiszczenia kosztów sądowych, nawet przy uwzględnieniu wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem siebie i rodziny. Należy bowiem wskazać, że oprócz wysokich stałych dochodów, skarżący i jego konkubina posiadają majątek nieruchomy w postaci domu, dwóch mieszkań i nieruchomości gruntowych. Co prawda niektóre składniki majątku skarżący posiada wspólnie z byłą żoną, to jednak nie zmienia to faktu, że nadal ich wartość pozostaje znaczna. Nie można więc w żaden sposób uznać, że skarżący jest osobą ubogą i nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów sądowych. W tym miejscu należy jeszcze raz stanowczo podkreślić, iż prawo pomocy jest przeznaczone wyłącznie dla osób, które nie mają środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach, lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Za taką osobę nie może być uznana strona, która uzyskuje dochody w kwocie znacznie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych. Nie ulega wątpliwości, że skarżący ma środki na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, przez który należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Tymczasem uszczerbek w majątku skarżącego może ewentualnie wiązać się wyłącznie z obniżeniem stopy życiowej jego rodziny. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 oraz art. 260 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. a.bł.