II SA/Łd 1169/11

Dnia 24 lutego 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2012 roku przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Ł. K. G. sprawy ze skargi R. U.-N. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji oddala skargę. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] roku, po rozpoznaniu wniosku R. U. – N. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...] roku o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 2 marca 2011 roku, sygn. akt: II SA/Łd 28/11, po rozpoznaniu skargi R. U. – N., uchylił decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] roku oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] roku. W uzasadnieniu wyroku Sąd zawarł wytyczne co do postępowania administracyjnego, które organ zobowiązany był uwzględnić. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] roku odmówił przyznania R. U. – N. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji. W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż niezbędnym warunkiem do uzyskania prawa do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), jest udowodnienie wykonywania pracy przymusowej połączonej z deportacją (wywiezieniem). W związku z tym nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do przyznania świadczenia pieniężnego. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności z zeznań świadków, wynika, że strona wykonywała pracę przymusową w okresie od 1940 do 1945 roku w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez Niemca w Ł. Na tej podstawie organ uznał, że strona wykonywała pracę przymusową w miejscu zamieszkania, tymczasem warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pieniężnego jest deportacja (wywiezienie). We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała, iż została wysiedlona, gdyż przymusowo pracowała w N. Nr [...], a mieszkała przy obecnej ulicy Ż. [...]. Obie nieruchomości to odległe od siebie miejsca. W ocenie strony, gospodarz niemiecki stosował wobec niej represje pracy niewolniczej w zaostrzonej formie. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję o odmowie przyznania stronie prawa do świadczenia pieniężnego. W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku, represją - w rozumieniu ustawy - jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 roku do dnia 5 lutego 1946 roku oraz po tym okresie do końca 1948 roku z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Z treści zacytowanego art. 2 ust. 2 w/w ustawy wynika, iż konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. W pierwszej kolejności należy ustalić, czy dana osoba została deportowana (wywieziona) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Nadto, niezbędnym jest stwierdzenie, iż praca przez tę osobę była wykonywana w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy. Na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów organ uznał za udowodnioną okoliczność wykonywania pracy przez stronę w okresie okupacji. Jednocześnie stwierdził, iż strona do pracy tej nie została deportowana, a zatem nie został spełniony podstawowy warunek zawarty w ustawie o świadczeniu pieniężnym. Zgromadzone w aktach dokumenty, a przede wszystkim zeznania świadków i informacje uzyskane z Fundacji Polsko – Niemieckie Pojednanie i Urzędu Miasta potwierdzają, iż przez cały okres okupacji strona przebywała w miejscu, które przed 1 września 1939 roku stanowiło jej miejsce zamieszkania. Organ, jednocześnie nie negując ciężkich warunków podczas represji stosowanych przez okupanta niemieckiego, stwierdził, że obowiązujące przepisy pozwalają przyznać świadczenia jedynie osobie, która wykonywała pracę przymusową w warunkach deportacji. W skardze na powyższą decyzję R. U. – N. podniosła, iż organ popełnił błąd wskazując, że adres pod którym znajdowało się gospodarstwo rolne, w którym pracowała – N. [...], to obecna ul. Ż. [...] w Ł. Skarżąca w czerwcu 1940 roku została wypędzona z domu rodzinnego, którego po tej dacie nie mogła odwiedzać. Po wypędzeniu rodziny, w ich domu został zakwaterowany Niemiec, który przebywał tam do początku 1945 roku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, do kompetencji sądu administracyjnego należy ocena, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" p.p.s.a. ). Stosownie do uregulowania art. 151 tejże ustawy, w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala. Na wstępie rozważań wskazać należy na unormowanie przepisu art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną, o której mowa w cytowanym przepisie, należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpatrywanej sprawie. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Zakamycze 2009). Ustanie mocy wiążącej oceny prawnej może spowodować zmiana, po wydaniu orzeczenia, istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia (zawierającego ocenę prawną) w przewidzianym trybie. Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy przypomnieć należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 2 marca 2011 roku uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję w sprawie odmowy przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu wyroku Sąd zawarł wiążące organ zalecenia co do dalszego postępowania wyjaśniającego. W szczególności Sąd zobowiązał organ do ustalenia okoliczności pracy skarżącej podczas deportacji, gdyż organ w dotychczas prowadzonym postępowaniu pozostał w tym zakresie zupełnie bierny. Sąd także zwrócił uwagę na konieczność odniesienia się do wszystkich zarzutów i wniosków strony, a jednocześnie zgromadzonych w sprawie dokumentów, co powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, skonstruowanym zgodnie z wymogami art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z tych powodów Sąd, powołując się na naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie, wyeliminował z obrotu prawnego decyzję II, jak i I instancji. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, w toku ponownie prowadzonego postępowania organ podjął wszelkie możliwe działania w celu ustalenia istotnych w sprawie okoliczności. W tym celu organ w szczególności wystąpił ze stosownym wnioskiem do Fundacji Polsko - Niemieckie Pojednanie i Urzędu Miasta, a jednocześnie pismem z dnia 25 maja 2011 roku powiadomił stronę o możliwości złożenia dodatkowych dowodów lub wyjaśnień w sprawie. Oceniając wszystkie te działania Sąd uznał, że odpowiadają one prawu mimo, iż nie doprowadziły do wydania pozytywnej dla strony decyzji. Sąd, badając legalność decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, doszedł do przekonania, że przy wydaniu kwestionowanych decyzji nie doszło zatem do naruszenia przepisów, które w myśl art. 145 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skutkować winno ich uchyleniem. Materialno - prawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Zgodnie z jego treścią, w stanie prawnym obowiązującym w dacie orzekania przez organ, represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 roku do dnia 5 lutego 1946 roku oraz po tym okresie do końca 1948 roku z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy należy zauważyć, iż skarżąca w treści ankiety skierowanej do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych wskazała, że zarówno do 1939 roku, jak i w czasie okupacji zamieszkiwała w miejscowości N., gm. B., powiat Ł. Natomiast w momencie składania wniosku, czyli w 1952 roku zamieszkiwała we wsi H., gm. R., powiat Ł. We wniosku o przyznanie świadczenia strona, jako miejsce zamieszkania na terytorium kraju w dniu 1 września 1939 roku wskazała Ł. Również świadkowie, których zeznania złożone na potrzeby postępowania emerytalno - rentowego przedstawiła skarżąca, potwierdzili fakt pracy skarżącej w gospodarstwie rolnym w Ł. Z tych dokumentów bezspornie wynika, iż skarżąca przed rozpoczęciem drugiej wojny światowej i w jej trakcie zamieszkiwała w tej samej miejscowości. Zgodzić się zatem należy z organem administracji, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pieniężnego, a mianowicie skarżąca nie była deportowana. Sąd, w stanie faktycznym sprawy uznał, iż deportacja, czyli wysiedlenie musi łączyć się z przymusową zmianą miejsca zamieszkania, przesiedleniem do innej (nawet pobliskiej) miejscowości. Innymi słowy, o deportacji nie możemy mówić w sytuacji, gdy strona zmuszona działaniami wojennymi, zmieniła miejsce zamieszkania w ramach tej samej miejscowości. Niewątpliwie wyjaśnienia skarżącej, jak i zeznania świadków potwierdzają fakt wykonywania pracy przez nią w czasie okupacji. Tym niemniej, warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pieniężnego jest również spełnienie drugiej przesłanki, czyli wykonywania tej pracy w warunkach deportacji (wysiedlenia). Ta ostatnia przesłanka, jak wskazano powyżej, w stanie faktycznym sprawy nie została spełniona. Mając na uwadze delikatny charakter tego typu spraw, z uwagi na niekwestionowane trudne warunki życia okupacyjnego, w jakich strona musiała dorastać, nie może ujść uwadze tak organu, jak i Sądu, fakt bardzo ciężkich warunków bytowych, na które strona była zdana, a które jednak nie mogą stanowić przesłanki świadczącej o zasadności roszczenia. Zgodzić należy się zatem ze stanowiskiem organu, że z woli ustawodawcy, wyrażonej w art. 2 pkt 2 ustawy, nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do świadczenia pieniężnego przewidzianego tą ustawą. Sytuacja skarżącej w trakcie działań wojennych z pewnością wiązała się z określonymi uciążliwościami, których skutki odczuwa po dziś dzień. Jednakże sytuacja ta, mimo wszystko, była dużo lepsza w porównaniu do osób, które zostały wywiezione nawet na kilkaset, czy kilka tysięcy kilometrów od domu i oderwane od znanego im otoczenia, które nie wiedziały, gdzie znajduje się ich rodzina i czy kiedykolwiek w ogóle powrócą do kraju i bliskich. Sąd pragnie podkreślić, iż podzielając stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie kwestionuje trudnych warunków, w jakich musiała żyć skarżąca, nie umniejsza skutków brutalnego traktowania i ciężkiej pracy, jaką wykonywała, będąc jeszcze bardzo młodym człowiekiem. Niewątpliwie sytuacja skarżącej w czasie okupacji była bardzo ciężka, jednakże zgodzić się trzeba z organem, że z przepisów ustawy należy wywieść wniosek, że nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie (por. wyroki: NSA z dnia 12 lipca 2011 roku, sygn. akt II OSK 628/11; WSA w Warszawie z dnia 11 maja 2011 roku, sygn. akt V SA/Wa 2584/10; WSA w Łodzi z dnia 13 stycznia 2011 roku, sygn. akt II SA/Łd 1282/10 – wszystkie dostępnie w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Ustosunkowując się do zarzutów skarżącej przedstawionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i w skardze, przyznać należy słuszność jej twierdzeniom, iż obecna ulica Ż. [...] to nie dawna nieruchomość zlokalizowana pod adresem N. [...]. Z informacji Urzędu Miasta z dnia 7 czerwca 2011 roku wynika, że obecna ulica Ż. [...], to dawna H. J. Niemniej jednak naruszenie to nie może stanowić podstawy do wyeliminowania kwestionowanych decyzji z obrotu prawnego, gdyż pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie. Konkludując powyższe rozważania, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd orzekł o oddaleniu skargi. ko