II SA/Łd 1241/12

Dnia 19 marca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak - Kolczyńska Sędzia WSA Joanna Sekunda – Lenczewska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2013 roku sprawy ze skargi R. K. – W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...] a.tp. Prezydent Miasta Ł., decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks Postępowania Administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 2 pkt 4, 5 i 5 a), art. 9 ust. 2, ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm.), art. 3 pkt 1 lit. c), art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), § 2 ust. 2 pkt 1 lit. j) rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej dnia 7 lipca 2010r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosków, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 123, poz. 836 ze zm.), odmówił R. K. - W. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko: K. W. na okres od dnia 1 października 2012r. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż w dniu 28 sierpnia 2012r., R. K. - W. wniosła o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy 2012/2013 na dziecko K. W., załączając do wniosku zaświadczenie z Urzędu Skarbowego Ł. - B. z dnia 23 sierpnia 2012r. o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych osiągniętym w 2011r. oraz oświadczenie z dnia 27 sierpnia 2012r. o wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne odprowadzonych przez wnioskodawczynię w 2011r. Ponadto z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł.–Ś. wynika, że postępowanie egzekucyjne przeciwko Z. W. zostało wszczęte w dniu 29 maja 2012r. W związku z powyższym organ do dochodu rodziny za okres od dnia 1 stycznia 2011r. do dnia 31 grudnia 2011r. doliczył alimenty w wysokości 200 złotych miesięcznie zasądzonych, na rzecz dziecka K. W., wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł., XII Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 26 marca 2008r., w sprawie o sygn. akt [...]. W konsekwencji organ uznał, iż dochód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych osiągnięty przez wnioskodawczynię w roku 2011 wyniósł 15 191,68 złotych, a dochód niepodlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągnięty w 2011r., tj. alimenty na rzecz: K. W. to 2 400 złotych. Zatem miesięczny dochód rodziny wnioskodawczyni wynosił 1 465,97 złotych, co przy liczbie dwóch osób w rodzinie, daje miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w kwocie 732,99 złotych, który przekracza ustawowy próg dochodowy, wynoszący 725 złotych, uprawniający do przyznania wnioskowanego świadczenia. Od powyższej decyzji odwołała się R. K.–W. wskazując, iż organ wadliwie zaliczył do jej dochodu alimenty w kwocie 2 400 złotych, bowiem od grudnia 2011 roku takowych nie otrzymuje, a sprawa ta została zgłoszona do komornika. Nadto wskazała, iż ze względów zdrowotnych od października 2011r. zmieniała pracę i obecnie uzyskuje dochód w kwocie 750 złotych brutto pracując na ½ etatu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 9 ust. 1 i 2, art. 2 pkt 4 i 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, art. 3 pkt. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz § 2 ust. 2 pkt 1 lit. j) rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, utrzymało w mocy wskazaną na wstępie decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]. Organ odwoławczy w uzasadnieniu podjętej decyzji przypomniał, iż w 2011r. wnioskodawczyni osiągnęła dochód z tytułu umowy o pracę opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych w kwocie 15.191,68 złotych. Ponadto wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł., XII Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 26 marca 2008r. w sprawie o sygn. akt [...] zasadzono alimenty na rzecz dziecka K. W., od jego ojca Z. W. w kwocie po 200 złotych miesięcznie, płatne do rąk przedstawicielki ustawowej R. K.- W. Kolegium podkreśliło, iż w przypadku gdy osoba uprawniona nie otrzymała alimentów albo otrzymała je w wysokości niższej od ustalonej w wyroku sądu, winno to być udokumentowane zaświadczeniem całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji alimentów. Skoro zatem R. K.-W. takiego zaświadczenia nie złożyła, należało doliczyć do dochodu rodziny alimenty za rok 2011, w wysokości ustalonej wyrokiem sądu tj. 200 złotych miesięcznie, czyli 2 400 złotych rocznie, co skutkowało przekroczeniem przez rodzinę wnioskodawczyni ustawowego kryterium dochodowego. Podkreślono, iż w sprawie niniejszej postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte dopiero w dniu 14 sierpnia 2012r., zatem w aktach sprawy nie ma stosownego zaświadczenia organu egzekucyjnego w zakresie alimentów za rok 2011. Powyższą decyzję R. K.–W. zaskarżyła, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wnosząc o jej uchylenie w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj: - art. 3 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z art. 2 ust. 4 i 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów; - art. 9 ust. 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów; - § 2 ust. 2 pkt 1 lit. j) rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu skargi wskazano, iż w/w wyrokiem z dnia 26 marca 2008r., Sąd Okręgowy w Ł., XII Wydział Cywilny Rodzinny zasądził alimenty na rzecz dziecka K. W. od jego ojca Z. W. w kwocie po 200 zł miesięcznie płatne do rąk przedstawicielki ustawowej R. K.-W.. Do listopada włącznie, K. W. wypełniał nałożony przez Sąd obowiązek, lecz w grudniu 2011r. alimenty nie zostały zapłacone. Na dowód czego do skargi załączono oświadczenie Z. W. z dnia 27 listopada 2012r. w którym oświadczył, że alimenty płacił do listopada 2011r. Wobec tego, zdaniem skarżącej, nie powinny być zaliczone do jej dochodu alimenty z grudnia 2011r. które nie zostały zapłacone. Ponadto zdaniem Skarżącej niesłusznie został zastosowany § 2 ust. 2 pkt 1 lit. j) rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bowiem w sytuacji kiedy alimenty były płacone dobrowolnie nie ma możliwości, żeby organ egzekucyjny, który nie był zaangażowany w egzekucję należności wydał zaświadczenie o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji alimentów, a także o wysokości wyegzekwowanych alimentów za grudzień 2011r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie argumentując jak w treści zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach – stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem prawa wchodzi w zaś grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.) Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania R. K.–W. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko K. W. na okres od dnia 1 października 2012r. wykazała, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, a także przepisów prawa materialnego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. nr 1, poz. 7 ze zm.). Stosownie do treści art. 9 ust. 1, 2 i 4 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia (...), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. W myśl art. 2 pkt 11 ustawy przez osobę uprawnioną do świadczeń alimentacyjnych rozumie się osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez Sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Według zaś art. 30 § 2 k.p.a. osoby fizyczne nie posiadające zdolności do czynności prawnych działają przez swoich przedstawicieli ustawowych. Tymi z kolei na mocy art. 98 § 1 zd.1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego są rodzice małoletnich dzieci. Pojęcia dochodu oraz dochodu rodziny, użyte w art. 9 ust. 1, 2 i 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zostały zdefiniowane w art. 2 pkt 4 i 5 tej ustawy, poprzez odesłanie do definicji dochodu i dochodu rodziny uregulowanych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie natomiast do treści art. 3 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym alimenty na rzecz dzieci. Dochodem rodziny według art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest natomiast przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Skarżąca wystąpiła o świadczenie z funduszu alimentacyjnego na dziecko urodzone w dniu 17 stycznia 2003 roku, na które jego ojciec winien łożyć alimenty zasądzone wyrokiem sądu, zaś z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł. – Ś. w Ł. z dnia 14 sierpnia 2012r. wynika iż egzekucja zasądzonych alimentów od Z. W. na dziecko K. W. okazała się bezskuteczna. Te okoliczności stanu faktycznego są bezsporne. Kwestię sporną w niniejszej sprawie stanowi zaś sposób wyliczenia dochodu rodziny skarżącej, uzyskanego w roku 2011. W ocenie organów administracji do dochodu tego należało zaliczyć kwotę alimentów równą 2 400 złotych, jaka przysługiwała dziecku skarżącej za cały 2011 rok, na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Ł., XII Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 26 marca 2008r., w sprawie o sygn. akt [...]. Tymczasem w ocenie Sądu należy przyznać rację skarżącej, która wywodzi, że to wysokość otrzymanych faktycznie alimentów winna zostać uwzględniona przez organy przy wyliczaniu wysokości dochodów rodziny za 2011 rok, a nie kwota alimentów wynikająca z wyroku ustalającego ich wysokość. Przypomnieć wypada, iż z treści art. 15 ust. 4 pkt 2 ustawy o pomocy osobom do alimentów wynika, iż do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy dołączyć zaświadczenia lub oświadczenia dokumentujące wysokość innych dochodów. Ponadto na mocy delegacji ustawowej zawartej w treści art. 15 ust. 9 wskazanej ustawy, Minister Pracy i Polityki Społecznej, rozporządzeniem z dnia 7 lipca 2010r. sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. z 2010r., nr 123, poz. 836.) ustalił wzór oświadczenia członka rodziny o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy ( załącznik nr 4). Poza tym z definicji dochodów, zawartej we wskazanym wcześniej art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że co do zasady dochodem rodziny jest realny dochód uzyskany w danym roku przez poszczególnych członków rodziny, zatem skoro alimenty są częścią składową dochodu rodziny, również i alimenty należy uwzględnić w wysokości faktycznie otrzymanej. Nadto w treści art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymienione są dochody brane pod uwagę przy ustalaniu sytuacji materialnej, który stanowi, iż ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie – oznacza to, po odliczeniu alimentów świadczonych na rzecz innych osób: a) przychody opodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych, b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, wymienione w art. 3 pkt 1 lit. c). ustawy, wśród których wymienione są alimenty na rzecz dzieci. Skoro w załączonym do wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia oświadczeniu skarżąca wskazała, iż uzyskała zerowy dochód niepodlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, zaś w pouczeniu do tegoż oświadczenia wskazano, że alimenty na rzecz dzieci są dochodem, który w owym oświadczeniu winien być uwzględniony, to organy orzekające w niniejszej sprawie już na tym etapie winny wyjaśnić kwestię faktycznej wysokości otrzymanych przez skarżącą alimentów na rzecz dziecka K. W., bowiem ustalenie tejże okoliczności miało zasadniczy wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Ponadto stosownie do treści § 2 ust. 1 wskazanego rozporządzenia postępowanie w sprawie o przyznanie świadczeń wszczyna się na podstawie wniosku o ustalenie prawa do świadczeń. Do wniosku należy dołączyć m.in. w/w oświadczenie członków rodziny o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, na wzorze oświadczenia określonym w załączniku nr 4 do rozporządzenia (§ 2 ust. 2 lit. c), a także w przypadku gdy osoba uprawniona nie otrzymała alimentów albo otrzymała je w wysokości niższej od ustalonej w wyroku sądu zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji alimentów, a także o wysokości wyegzekwowanych alimentów (§ 2 ust. 2 lit j tiret pierwsze). Jednakże należy podkreślić, iż w przypadku złożenia wniosku bez wymaganych dokumentów organ właściwy wierzyciela przyjmuje wniosek i wzywa pisemnie wnioskodawcę do uzupełnienia brakujących dokumentów w terminie nie krótszym niż 14 dni i nie dłuższym niż 30 dni. ( § 5 ust. 2), zaś w przypadku niezastosowania się do wezwania, o którym mowa w ust. 1 lub 2, organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia (§ 5 ust. 3 rozporządzenia). Wskazane powyżej regulacje zawarte w rozporządzeniu także obligowały organy do wezwania skarżącej, by udokumentowała wysokość faktycznie otrzymanych alimentów w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. Z powyższych rozważań wynika, że organy błędnie zinterpretowały treść art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem wadliwie przyjęły, że o wysokości otrzymanych alimentów przesądza treść wyroku zasądzającego alimenty na rzecz dziecka, płatnych do rąk przedstawicielki ustawowej. Nie zastosowały także przepisów § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Brak poczynionych przez organ odwoławczy ustaleń we wskazanym zakresie, musiał skutkować stwierdzeniem, iż organy uchybiły także wynikającemu z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego koniecznego do rozstrzygnięcia sprawy, a także oceny tego materiału w sposób przewidziany w art. 80 k.p.a., w konsekwencji art. 107 § 3 k.p.a.. Z uwagi na powyższe sąd uchylił decyzję zaskarżoną oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c), w związku z art. 135 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy wyjaśnią w jakiej wysokości dochody z alimentów na rzecz dzieci skarżąca otrzymała w 2011 roku, a po uzupełnieniu postępowania dowodowego ponownie ustalą dochody rodziny skarżącej stosownie do powołanych wyżej przepisów. LS