II SA/Łd 149/13

Dnia 21 maja 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2013 roku sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. w sprawie przyznania R. P. zasiłku okresowego od listopada do grudnia 2012 r. w kwocie 241 zł miesięcznie. Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 5 listopada 2012 r. R. P. wystąpił o przyznanie zasiłku okresowego. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta B. na podstawie art. 3 ust. 4, art. 7 pkt 1,4 i 13, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 pkt 1, ust. 4, ust. 5, art. 106 ust. 1, 3 i 4, art. 109, art. 147 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) przyznał R. P. zasiłek okresowy od listopada do grudnia 2012 r. w kwocie 241 zł miesięcznie. Organ ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Na podstawie oświadczenia wnioskodawcy ustalił, że R. P. w październiku 2012 r. osiągnął dochód ze zbioru surowców wtórnych w kwocie 60 zł. Organ wyjaśnił, że zasiłek okresowy, zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej – do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Zgodnie z art. 38 ust. 3 pkt 1 kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Na pokrycie wydatków na zasiłki okresowe w ww. części gminy otrzymują dotację celową z budżetu państwa. Ponadto wysokość zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20,00 zł miesięcznie. Organ uznał, że wnioskodawca spełnia przesłanki prawne do objęcia pomocą formie zasiłku okresowego, a wysokość udzielonej pomocy w kwocie 241 zł miesięcznie jest adekwatna do możliwości finansowych MOPS w ramach dotacji celowej z budżetu państwa. Dodał, że przyznanie zasiłku okresowego w kwocie wyższej niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby nie jest możliwe z uwagi na brak wystarczających środków finansowych MOPS na realizację zadań własnych w 2012 r. W odwołaniu od powyższej decyzji R. P. podkreślił, że organ zaniżył przyznany mu zasiłek okresowy na grudzień 2012 r. o dochód z października 2012 r., choć nie posiadał żadnych informacji o dochodach z listopada 2012 r. Podniósł, że jego wniosek dotyczył pomocy jedynie za miesiąc listopad 2012 r., bowiem wcześnie otrzymywał zasiłki na okres jednego miesiąca. Nadto wskazał, że decyzjami z dnia [...] został całkowicie pozbawiony pomocy w sierpniu 2012 r. Przekazując odwołanie organ I instancji wyjaśnił, że R. P. od wielu miesięcy oświadczał, że otrzymuje dochód ze zbioru surowców wtórnych, a w ostatnim okresie tj. we wrześniu i październiku 2012 r. zmiana w wysokości uzyskiwanego dochodu z tego tytułu nie przekroczyła 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (we wrześniu 100 zł, a w październiku 60 zł). Z uwagi na zarzuty odwołania pracownik socjalny zwrócił się telefonicznie do skarżącego o podanie informacji na temat dochodów uzyskanych w listopadzie 2012 r., jednak skarżący nie wyraził zgody na zgłoszenie się do MOPS celem udzielenia wyjaśnień. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Dalej organ wyjaśnił, że ustawa o pomocy społecznej nakłada również obowiązki na osoby i rodziny korzystające z tej pomocy, które w myśl art. 4 są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W myśl zaś normy art. 11 ust. 2 ustawy, brak współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy). Zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego - osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego takiej osoby. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, od którego zależy uprawnienie do zasiłku, określa przepis § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823) i wynosi obecnie 542 zł. Organ stwierdził, że zasiłek okresowy w przypadku osoby samotnie gospodarującej ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie (art. 38 ust. 2 pkt 1). Kwota zasiłku okresowego, zgodnie z art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy, nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby. Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 4). Organ dodał, że świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się na okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek, przy czym okres, na jaki przyznawany jest zasiłek, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy. Organ stwierdził, że wysokość zasiłku okresowego pod pewnymi warunkami pozostawiona została uznaniu organu pomocy społecznej, a warunki te dotyczą minimalnej i maksymalnej kwoty zasiłku okresowego. Wydając swe rozstrzygnięcie, organ musi zwracać jednak uwagę na ogólne zapotrzebowanie w gminie na pomoc społeczną, jak i własne możliwości finansowe. Organ wyjaśnił, że wnioskodawca spełnia kryterium ustawowe do przyznania zasiłku okresowego, jednak organ przyznając pomoc w wysokości 241 zł w okresie listopad-grudzień 2012 r. wziął pod uwagę różnicę między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej w kwocie 542 zł, a dochodem skarżącego w kwocie 60 zł, która wyniosła 482 zł. Organ I instancji przyznał więc zasiłek w gwarantowanej ustawą wysokości tj. na poziomie 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby tj. w wysokości 241 zł. Organ dodał, że na zasiłki okresowe w listopadzie 2012 r. MOPS dysponował dotacją celową z budżetu państwa w wysokości 147 320 zł, która została wydatkowana w całości, a na grudzień 2012 r. dotacja ta stanowi kwotę 146 620 zł i również zostanie wykorzystana w całości. Organ nie zgodził się ze stanowiskiem strony dotyczącym obniżenia wysokości zasiłku na podstawie dochodu z października 2012 r., bowiem podjął on działania zmierzające do ustalenia dochodu w listopadzie 2012 r. Mimo, że strona nie złożyła oświadczenia w tym zakresie, organ powziął na podstawie wniosku R. P. o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na opał informację, wedle której w listopadzie 2012 r. wnioskodawca uzyskał ze zbierania surowców wtórnych dochód ok. 100 zł. Zmiana wysokości dochodu nie przekroczyła 10 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, wobec czego organ nie dostrzegł podstaw do zmiany wysokości przyznanego świadczenia. Nadto, strona we wniosku z dnia 5 listopada 2012 r. nie sprecyzowała, że wnosi o przyznanie zasiłku na okres listopad 2012 r. Organ wskazał też, że R. P. jest objęty systematyczną pomocą MOPS. Przyznano mu zasiłki celowe na zakup posiłków w ramach realizacji programu Pomoc państwa w zakresie dożywiania na łączną kwotę 1350,00 zł, zasiłki okresowe na łączną kwotę 2976,50 zł, zasiłki celowe na zakup gazu na łączną kwotę 550 zł. Podkreślił, że udziela pomocy stronie, jednak jest to możliwe jedynie w granicach posiadanych środków finansowych. W podsumowaniu organ nie stwierdził przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ I instancji. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł R. P., powielając argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji i kwestionując wysokość zasiłku okresowego przyznanego za grudzień 2012 r. W ocenie skarżącego, organ I instancji naruszył przepisy prawa regulujące sposób przeprowadzania wywiadów środowiskowych. Podniósł, że pracownik socjalny nie poinformował go o tym, że zasiłek przyznany zostanie na okres dwóch miesięcy oraz nie ustalił jego dochodu w listopadzie 2012 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. W odniesieniu do kwestii przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ wyjaśnił, że został on przeprowadzony w siedzibie organu, bowiem właściciel działki, na której znajduje się przyczepa kempingowa skarżącego nie zgodził się na wejście pracowników Ośrodka na teren jego działki. Wojewódzki Sąd administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd badając w tak zakreślonych granicach legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji o przyznaniu R. P. zasiłku okresowego w wysokości 241 zł miesięcznie na okres od listopada do grudnia 2012 r., stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia kwestionowanych decyzji. Problematyka przyznawania zasiłku okresowego została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.; dalej: ustawa). Zgodnie z treścią art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zasiłek ustala się - w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie (art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy). Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby i jednocześnie nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy). Co więcej, okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (art. 38 ust. 5 ustawy). Z powyższych przepisów wynika więc, że zasiłek okresowy jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej, którego otrzymanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Jego beneficjentem może być osoba samotnie gospodarująca jak i rodzina. Rozważane świadczenie pomocowe przysługuje ze względu na szczególne okoliczności, tylko przykładowo wymienione przez ustawodawcę tj. długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, możliwość nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Trudna sytuacja, połączona z niemożnością jej samodzielnego przezwyciężenia, będzie uprawniała do otrzymania tego świadczenia. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wyjaśnić należy, iż bezspornym w sprawie jest, że skarżący w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku osiągnął ze zbioru surowców wtórnych dochód w wysokości 60 zł. Wysokość dochodu nie przekracza zatem kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. z § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej – Dz. U. z 2012 r. poz. 823). W tej sytuacji organ I instancji przyznał skarżącemu zasiłek okresowy w kwocie 241 zł miesięcznie na wskazany w decyzji okres czasu (542 zł – 60 zł = 482 zł x 50% = 241 zł). Wysokość zasiłku okresowego, stanowi wyliczenie matematyczne dokonywane z uwzględnieniem ustawowego kryterium dochodowego (542 zł) i dochodu danej osoby (60 zł), przy czym kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym a dochodem osoby samotnie gospodarującej. Sąd dokonując kontroli wysokości zasiłku przyznanej przez organ I instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego w tym zakresie. Zarzut skarżącego, wedle którego zasiłek okresowy został przyznany w zbyt niskiej wysokości, nie mógł rzutować na legalność wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów obu instancji. O ile bowiem spełnienie warunków do przyznania zasiłku okresowego obliguje jego przyznanie, to uznaniu administracyjnemu pozostawiona została jego wysokość i okres pobierania (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 września 2011 r. sygn. akt II SA/Łd 531/11 publ. LEX nr 899092; wyrok WSA w Lublinie z dnia 13 września 2012 r. sygn. akt II SA/Lu 377/12 publ. LEX nr 1258209; wyrok NSA z dnia 16 października 2007 r. sygn. akt I OSK 58/07 publ. LEX nr 376839). Rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego cechuje względna uznaniowość, ograniczona ustawową wysokością najwyższego i najniższego zasiłku. O tym, czy zasiłek będzie przyznany w rozmiarze wyższym czy niższym decyduje więc organ, kierując się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej wyrażonymi w art. 2 ust. 3 i ust. 4 ustawy, to znaczy dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Wskazać też należy, że sądowa kontrola decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej, nie sięga do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej Kontrola możliwości finansowych organu, jak również sposobu rozdysponowywania środków wykracza bowiem poza kognicję Sądu wyznaczoną przepisem art. 3 § 1 i 2 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 116/10 publ. LEX nr 594935). Zdaniem Sądu organ II instancji trafnie i rzeczowo wyjaśnił stronie przesłanki, które zadecydowały o przyznaniu świadczenia pomocowego w takiej, a nie innej wysokości, wskazując przy tym na cele i możliwości organów pomocy społecznej. Kolegium szczegółowo przeanalizowało sytuację rodzinną i finansową skarżącego, podkreślając, iż nie jest on pozbawiony pomocy ze strony właściwych organów, bowiem w okresie listopad-grudzień 2012 r. otrzymał zasiłek celowy na zakup posiłku w wysokości 100 zł miesięcznie, a w listopadzie 2012 r. zasiłek celowy na zakup gazu do butli do ogrzewania przyczepy kempingowej w wysokości 100 zł. Materiał dowodowy sprawy potwierdza też wyjaśnienia organu, wedle których możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej są ograniczone. Zarzuty podniesione w skardze nie mogły wywołać zamierzonego skutku. Jak już wcześniej wspomniano, okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala organ pomocy społecznej. Dodatkowo, skarżący nie sprecyzował w swym wniosku jakiego okresu on dotyczy. Dlatego też przyznanie zasiłku na dłuższy okres niż spodziewał się tego skarżący nie mogło stanowić naruszenia prawa. Organ tym samym, prawidłowo ustalił dochód skarżącego w oparciu o dane dotyczące miesiąca poprzedzającego okres na jaki został przyznany zasiłek. Sytuacja finansowa skarżącego jest niewątpliwie trudna, jednakże nie może on oczekiwać, że pomoc społeczna zapewni mu środki utrzymania w oczekiwanej przez niego wysokości, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że liczba osób potrzebujących wsparcia ze strony organów pomocowych ciągle rośnie. Rolą pomocy społecznej jest udzielenie beneficjentom pomocy i swego rodzaju wsparcia w dążeniu do przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie samodzielnie pokonać. Świadczenia z pomocy społecznej nie mogą być jednak traktowane jako stałe źródło dochodu. Podsumowując powyższe rozważania, Sąd uznał działanie organów administracji za zgodne z regulacją prawa materialnego i nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi. LS