II SA/Łd 1537/10

Dnia 13 maja 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A.H. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. H. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] roku, Nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego p o s t a n a w i a : 1. umorzyć postępowanie wywołane wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. A. H. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie odmowy wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 31 stycznia 2011 roku odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od tego postanowienia wskazując, że jego matka ma przyznaną rentę rolniczą dopiero od dnia 3 stycznia 2011 roku, do tego czasu utrzymywała się z pracy w gospodarstwie rolnym. Zdaniem strony, z racji tego, że sprawa dotyczy nadania skarżącemu numeru identyfikacyjnego i wpisu jego osoby do ewidencji producentów rolnych, niezależnie od faktu wpisania do tejże ewidencji jego żony, co zmierza do zachowania autonomiczności obu gospodarstw rolnych, bezpodstawne było powołanie się w zaskarżonym rozstrzygnięciu na przepis art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nadanie numerów identyfikacyjnych obu małżonkom abstrahuje od obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny. Pracując w gospodarstwie rolnym matki skarżący od 1994 roku nie otrzymywał wynagrodzenia. Po otrzymaniu w dniu 8 maja 2009 roku w drodze darowizny gospodarstwa rolnego, skarżący zmuszony był do wydzierżawienia żonie na czas nieokreślony dwóch działek. Pozostałą część gospodarstwa wydzierżawiła od skarżącego matka. Zarządzeniem Sędziego z dnia 19 kwietnia 2011 roku wezwano skarżącego do złożenia oświadczenia ile osób wchodzi w skład gospodarstwa domowego oraz określenia wysokości ich dochodów, gdyż skarżący w treści sprzeciwu napisał, że "w gospodarstwie pozostają domownicy: ojciec, brat oraz siostra małżonki", wskazania wysokości osiąganego przez żonę skarżącego dochodu za ostatnie 3 miesiące oraz złożenia oświadczenia czy cofa wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem w treści konkluzji sprzeciwu napisał, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. ustanowienia radcy prawnego. Oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy było bowiem niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych W treści zarządzenia wskazano, że należy je wykonać w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Podstawę zarządzenia stanowią art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), W odpowiedzi na powyższe zarządzenie skarżący ponownie wskazał, iż postępowanie w sprawie dotyczy nadania numeru identyfikacyjnego producenta rolnego dla gospodarstwa rolnego, zatem nie jest on władny do określenia wysokości dochodów osób pozostających w gospodarstwie rolnym. W odniesieniu do kwestii dochodów żony skarżący wyjaśnił, iż wobec braku zgody żony na ujawnienie jej dochodów, może jedynie określić swoje własne dochody. W wykonaniu zarządzenia skarżący złożył także oświadczenie, że wycofuje wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i podtrzymuje wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z unormowaniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływanej jako p.p.s.a) w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie, którego dotyczy traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw, postanowienie referendarza sądowego utraciło moc prawną, a wniosek skarżących podlega rozpoznaniu przez Sąd na nowo. Na wstępie wyjaśnić należy, iż skarżący pierwotnie wnioskował o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie radcy prawnego. Jednakże o skarżący w piśmie z dnia 1 maja 2011 roku wprost oświadczył, że cofa wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych,. Z tych powodów Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym postanowienia na mocy art. 244 § 1 w zw. z art. 161 § 1 pkt 1 i § 2 przy zastosowaniu art. 64 § 3 p.p.s.a. Stosownie do wskazanych przepisów Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli skarżący skutecznie cofnął wniosek. W odniesieniu do wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego, w pierwszej kolejności wyjaśnić należy, iż stosownie do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący mimo wezwania przez Sąd, zarządzeniami z dnia 18 stycznia, 23 lutego i 19 kwietnia 2011 roku do złożenia w terminie siedmiu dni określonych dokumentów źródłowych lub udzielenia wskazanych informacji dotyczących sytuacji rodzinnej i materialnej, nie wykazał swojej sytuacji rodzinnej i materialnej w sposób niewątpliwy. W wykonaniu pierwszego zarządzenia skarżący złożył wyciągi bankowe obrazujące do pewnego stopnia dochody skarżącego i jego żony. W poszczególnych oświadczeniach, skarżący rozmaicie określał osoby wchodzące w skład gospodarstwa domowego. Pierwotnie, w treści formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w punkcie 6 stan rodzinny, gdzie należy wpisać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym skarżący wskazał swoją matkę i dwie córki. Następnie skarżący określał, że do gospodarstwa domowego zalicza się także dalsza rodzina – ojciec, brat i siostra żony. Ostatecznie Sąd przyjął, kierując się treścią pierwszego oświadczenia i zapisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, że w skład gospodarstwa domowego skarżącego wchodzi zarówno jego matka, jego żona, jak i dwójka małoletnich dzieci. Wobec tego, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, niezbędnym było posiadanie przez Sąd informacji o aktualnie uzyskiwanych przez żonę skarżącego dochodach. W piśmie z dnia 1 maja 2011 roku skarżący wprost oświadczył, że żona nie wyraziła zgody na podanie tych danych, zatem on może przedstawić tylko wysokość swoich dochodów. Skarżący w piśmie z dnia 1 maja 2011 roku napisał, że rozumie pojęcie gospodarstwa domowego, jako osoby zamieszkujące w gospodarstwie rolnym. Tymczasem, gospodarstwo domowe to jedna osoba lub ich zespół, razem zamieszkujących lub osobno, ale wspólnie się utrzymujących. Gospodarstwo domowe jest kategorią ekonomiczną. Kryterium gospodarstwa stanowi posiadanie oraz zarządzanie wspólnym majątkiem oraz wspólnym budżetem w celu zaspokajania głównych potrzeb członków gospodarstw domowych. Również z tych powodów Sąd przyjął, że zarówno matka i dwie małoletnie córki skarżącego, jak i jego żona wchodzą w skład jednego gospodarstwa domowego. W wykonaniu zarządzenia datowanego na dzień 18 stycznia 2011 roku skarżący złożył wyciągi bankowe obrazujące do pewnego stopnia dochody skarżącego i jego żony. Z tych informacji wynika także, iż dochód matki skarżącego od grudnia 2010 roku stanowi emerytura rolnicza w kwocie 737 zł. Złożone wyciągi z kont bankowych wskazują, że żona skarżącego uzyskiwała w okresie od listopada 2010 roku do końca stycznia 2011 roku dochód w kwocie między 1.470 zł, a 5.250 zł, przy czym w grudniu 2010 roku na konto żony skarżącego wpłynęła kwota 9.515 zł tytułem świadczeń z Europejskiego Funduszu Rolnego Gwarancji ARiMR. Skarżący natomiast w okresie od października 2010 roku do stycznia 2011 roku uzyskiwał dochód na przełomie od 1.135 zł, do 8.000 zł. Rodzina skarżącego pobiera także świadczenia rodzinne z pomocy społecznej. Skarżący w żadnym z pism nie zdefiniował kosztów utrzymania rodziny. Złożył on jedynie dowód, iż żona w styczniu 2011 roku zobowiązana była do uiszczenia tytułem ubezpieczenia w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego kwoty 963 zł. Podsumowując, dochód osiągany przez gospodarstwo domowe skarżącego uzyskany poprzez zsumowanie wpływów skarżącego, jego żony i matki kształtował się w okresie od października 2010 roku do stycznia 2011 roku między kwotą 2.600 zł, a sumą ponad 8.000 zł. Zaznaczyć przy tym należy, że dane te nie są pełne, gdyż Sąd nie ma wiedzy na temat dochodu żony z miesiąca października 2010 roku, ani dochodów uzyskiwanych przez matkę skarżącego do grudnia 2010 roku. W kwocie tej nie została także uwzględniona wartość świadczeń rodzinnych uzyskiwanych z pomocy społecznej, która wynosiła 136 zł miesięcznie. Porównując uzyskiwaną kwotę dochodów z udokumentowanymi wydatkami rodziny skarżącego (na które złożyła się jedynie kwota ubezpieczenia społecznego rolników opłacana przez żonę skarżącego) Sąd uznał, iż skarżący nie wykazał braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tej sytuacji nie zachodzą podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. W świetle konstrukcji instytucji prawa pomocy, to wnioskujący o przyznanie prawa pomocy zobligowany jest do udokumentowania sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Obowiązek taki nie spoczywa na Sądzie, ale działanie takie leży w dobrze pojętym interesie strony. Wykonania takiego obowiązku nie stanowi złożenie niekompletnej, czy wzajemnie sprzecznej dokumentacji, bądź dokumentacji, która nie potwierdza lub wprost zaprzecza oświadczeniom strony. Skoro zatem wnioskodawca nie wykazał przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., to tym samym brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 roku, I OZ 744/09, Lex Nr 552404). W konkluzji wyjaśnić należy, iż w toku postępowania w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych, zgodnie z przepisem art. 246 § 1 p.p.s.a., oceniać należy sytuację materialną i rodzinną skarżącego. Wobec tego kondycja gospodarstwa rolnego, którego dotyczy kwestionowana w skardze decyzja organu administracji nie ma bezpośredniego wpływu na przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w całości, bądź w części. W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie drugim postanowienia.