II SA/Łd 155/14

Dnia 28 maja 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Protokolant st. sekr. sąd. p.o. asystenta sędziego Dominika Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2014 roku sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie jednorazowego świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu E. P., prowadzącej Kancelarię Radców Prawnych w Ł. przy ulicy [...] wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS II SA/Łd 155/14 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...]r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S., na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm.) oraz art. 3, art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U.Nr 267, poz. 2259 z późn. zm.), przyznał K.K. pomoc w zakresie dożywiania w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu w kwocie 150 zł jednorazowo za miesiąc listopad 2013 r. W odwołaniu od powyższej decyzji K.K. opisał swoją sytuację materialną i podniósł, że przyznany zasiłek jest zbyt niski. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że K.K. ma 58 lat, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w zasobach spółdzielni mieszkaniowej, zajmując jeden pokój wraz z aneksem kuchennym. Jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, jest po wylewie, cierpi na chorobę krążeniową. Według oświadczenia na leki wydaje miesięcznie kwotę 100 zł (nie przedstawił dokumentów potwierdzających ponoszenie wydatków na zakup leków). Wydatki na utrzymanie mieszkania wynoszą miesięcznie 397 zł i składają się na nie następujące opłaty: czynsz 222 zł, energia elektryczna za dwa miesiące 220 zł, gaz 65 zł. Źródłem utrzymania skarżącego jest renta w wysokości 611,83 zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 125,73 zł. Dochód K. K. z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (październik 2013 r.) wyniósł 737,56 zł, zaś kryterium dochodowe ustalone zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 542,00 zł. Natomiast 150% kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 813,00 zł (542,00 zł x 150%). Oznacza to, że K.K. spełnia warunki do otrzymania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności, bowiem jego dochód wynoszący 737,56 zł nie przekracza 150% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej. Przyznanie pomocy jest ponadto uzasadnione z uwagi na niepełnosprawność skarżącego. Odnosząc się do zarzutu odwołania, że przyznane świadczenie jest zbyt niskie Kolegium wskazało, że skarżący nie jest zupełnie pozbawiony dochodu, a pomoc społeczna, zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Odwołujący nie może oczekiwać, że Ośrodek Pomocy Społecznej będzie zaspokajał w całości jego żądania. Byłoby to sprzeczne zarówno z przedstawionymi zadaniami pomocy społecznej jak i prowadziłoby do pokrzywdzenia innych osób na terenie gminy S. znajdujących się w gorszej sytuacji materialnej niż odwołujący się. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. K.K. podniósł, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, gdyż jest ona niesprawiedliwa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli legalności w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. w przedmiocie przyznania jednorazowego świadczenia na zakup posiłku lub żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w wysokości 150 zł w miesiącu listopadzie 2013 r. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się przy tym do kwestii wysokości przyznanego skarżącemu świadczenia. Materialnoprawną podstawę kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Zgodnie z art. 3 i art. 5 tej ustawy pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, jeżeli dochód nie przekracza 150% kryterium dochodu określonego w ustawie o pomocy społecznej. Nie ulega wątpliwości, że świadczenie z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego przyznawane w oparciu o ustawę o ustanowieniu programu wieloletniego ma charakter uznaniowy. W takim przypadku organ ma obowiązek przeprowadzić wszechstronne postępowanie wyjaśniające i rozważyć wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, tak aby rozstrzygnięciu nie można było zarzucić dowolności. Organ nie ma jednak obowiązku spełnienia każdego żądania osoby ubiegającej się o pomoc, gdyż uwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych oznacza z jednej strony uwzględnienie sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej świadczeniobiorcy, z drugiej zaś uwzględnienie możliwości finansowych organu pomocy. Zatem kontrola sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do zbadania, czy wszystkie te wymogi zostały zachowane. Jak wynika z art. 7 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego do udzielania pomocy w zakresie dożywiania, z wyłączeniem pomocy określonej w art. 6a, mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Zatem wydając decyzję z zakresu pomocy społecznej organ winien kierować się między innymi wskazaniami zawartymi w art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, stanowiącymi, że rodzaj i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, jeśli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Poza sporem pozostaje fakt, że wobec ograniczonych środków finansowych gminy nie są w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc w zgłaszanej przez nie wysokości. Musi zatem przyjąć obiektywne kryteria, według których dokonuje rozdziału środków finansowych (por. wyrok NSA z dnia 2.08.2012 r., II OSK 407/12). Podkreślenia wymaga, że oparcie decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego powoduje, że organ ma prawo do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Sam fakt spełnienia ustawowych kryteriów nie oznacza bowiem automatycznego przyznania zasiłku celowego, a tym bardziej w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 19.06.2007 r., I OSK 1464/06). Jak słusznie zauważył organ II instancji celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zastępowanie osobistej aktywności osób w tym zakresie. Pomoc nie może polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego. A zatem rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielania pomocy. Winien on uwzględniać sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres udzielonej mu ze środków publicznych pomocy. Stopień pokrycia potrzeb osób uprawnionych jest bowiem zależny od poziomu ogólnej zamożności społeczeństwa i od stanu finansów publicznych. Również Trybunał Konstytucyjny w motywach wyroku z dnia 20 listopada 2001 r., SK 15/01 (OTK 8/01, poz. 252) wyraźnie stwierdził, że cechą wyróżniającą pomoc społeczną, w porównaniu do innych systemów świadczeniowych, jest brak po stronie obywateli roszczenia prawnego do świadczenia pomocy. W rozpoznawanej sprawie organy, działając w granicach uznania administracyjnego, czyli granicach pozwalających dokonać im wyboru co do rozstrzygnięcia, wyboru tego nie dokonały w sposób dowolny. Wprawdzie organy w uzasadnieniach podjętych decyzji nie opisały wprost możliwości i sytuacji finansowej organu, to jednak w piśmie z dnia 6 grudnia 2013 r., przesyłając odwołanie K. K. do Kolegium, organ przedstawił informację o posiadanych środkach i źródłach ich pochodzenia, a także dokonał analizy pomocy przyznanej w listopadzie 2013 r. Z informacji wynika, że pomoc w formie świadczenia na zakup posiłku lub żywności została przyznana 162 rodzinom na łączną kwotę 27.720 zł, a średnia wysokość świadczenia to kwota 171 zł. Najwyższe świadczenie kształtowało się na poziomie 350 zł dla rodziny trzyosobowej, zaś najniższe zasiłki wypłacone zostały w kwocie 50 zł dwóm rodzinom trzyosobowym i jednej osobie prowadzącej samodzielne gospodarstwo domowe. Z zestawienia kwoty 50 zł, a nawet kwot 350 zł przyznanych dla rodzin trzyosobowych wyprowadzić należy wniosek, że przyznana skarżącemu kwota 150 zł nie może być uznana za rażąco niską, zwłaszcza że średnia kwota zasiłku to 171 zł przy zróżnicowanej strukturze rodzin korzystających z pomocy. Reasumując, skoro zatem świadczenie na zakup posiłku lub żywności należy do fakultatywnych form pomocy społecznej i w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 5 ust. 1 o ustanowieniu programu wieloletniego "Program państwa w zakresie dożywiania", to prawidłowa jest konkluzja, że z przepisu tego nie wynika indywidualne roszczenie o przyznanie pomocy społecznej w określonej wysokości. Organ mógł zatem wysokość świadczenia ustalić sam, biorąc pod uwagę posiadane środki finansowe i rozmiary zgłaszanych potrzeb mieszkańców. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł., na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O wynagrodzeniu dla radcy prawnego ustanowionego z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 490). M.CH.