II SA/Łd 1567/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. F. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. F. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] znak: [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: - odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. H. F. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem mającym 28 lat, posiada dom o powierzchni 150 m2, a jej dochód brutto stanowi świadczenie emerytalne w wysokości 485,39 zł. Uzasadniając powyższy wniosek powołała się na swoją trudną sytuację materialną oraz konieczność ponoszenia różnego rodzaju opłat, w tym za wodę, śmieci. Wskazała również, iż wydatki te wynoszą z tytułu: wywozu śmieci kwartalnie 38,52 zł, podatku od nieruchomości kwartalnie 19 zł, energii elektrycznej 112,50 zł, wody 118,63 zł, lekarstw 40 zł. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2011r. wezwano skarżącą do nadesłania informacji o wysokości dochodów osiąganych przez członków rodziny, tj. syna K. F., wyciągów z rachunków bankowych, których jest ona posiadaczem lub współposiadaczem za ostatnie trzy miesiące, informacji o zaciągniętych zobowiązaniach oraz źródłach finansowania kosztów utrzymania – w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie skarżąca złożyła jedynie rachunki potwierdzające ponoszenie przez nią wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wydatków z tytułu opłat za wodę, wywóz śmieci, energii elektrycznej oraz podatku od nieruchomości, jak również rachunek wystawiony przez Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej "A" w K. na kwotę 20 zł oraz przekaz pocztowy świadczenia emerytalnego za grudzień 2010r. na kwotę 485, 39 zł netto. Postanowieniem z dnia 8 lutego 2011r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia H. F. podniosła, że gdy wnosiła skargę za pośrednictwem organu administracji, to została poinformowana o braku obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Swoją sytuację dochodową w pełny sposób udokumentowała, a ustalanie przez sąd jej sytuacji majątkowej oraz wysokości dochodów syna jest nieuzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec skutecznego złożenia przez skarżącą sprzeciwu, zgodnie z powyższym przepisem postanowienie z dnia 8 lutego 2011r. utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Należy również wyjaśnić, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez strony kosztów związanych z ich udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych następuje natomiast w drodze wyjątku i odnosi się do sytuacji, w których strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości lub też częściowo. Z tych też względów instytucja przyznania prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko względem osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a więc rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i umożliwiają zaspokojenie tylko podstawowych potrzeb życiowych. Podstawę sformułowanego we wniosku skarżącej żądania przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W myśl tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż w doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego przyjmuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz J. P. Tarno. Wydawnictwo Prawnicze. LexisNexis, Warszawa 2004, str. 320). Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd uprawniony jest do dokonania oceny okoliczności powołanych we wniosku jedynie w oparciu o dane zamieszczone w urzędowym formularzu oraz dodatkowych oświadczeniach i dokumentach przez nią złożonych, w tym uzupełnionych w trybie art. 255 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania muszą się, więc opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w art. 246 p.p.s.a. Ustawodawca uzależnił natomiast przyznanie prawa pomocy wyłącznie od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy musi zatem przedstawić sądowi stosowną argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Chociaż stanowiące dochód skarżącej świadczenie emerytalne jest niewielkie, to jednak pozostałe przedstawione przez nią we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nie pozwalają na pełną ocenę jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i osobistej. W szczególności należy zwrócić uwagę na to, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z 28 – letnim synem. Nie podała jednakże wysokości jego dochodów i nie wskazała, iż nie osiąga on żadnych dochodów. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania informacji o wysokości dochodów syna oraz źródła finansowania kosztów utrzymania pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – przedstawiła natomiast wyłącznie rachunki potwierdzające wysokość ponoszonych przez nią wydatków wskazanych we wniosku. Powyższe postępowanie, polegające na wybiórczym podawaniu informacji przez skarżącą, skutkuje brakiem możliwości wyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Trudno bowiem uznać, że skarżąca wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, skoro nie wyjaśniła i nie udokumentowała istotnych okoliczności, które mogą kształtować jej sytuację finansową. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się natomiast, że w sytuacji, gdy strona powołuje się na brak możliwości samodzielnego poniesienia kosztów postępowania, to konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. np. postanowienia NSA z dnia 28 lipca 2009r., sygn. akt I FZ 262/09, Lex nr 552223 oraz z dnia 21 grudnia 2010r., sygn. akt II OZ 1294/10 – opublikowane w centralnej Bazie Orzeczeń Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nieujawnienie sytuacji majątkowej pełnoletniego syna skarżącej, z którym skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym nie pozwala zatem na ocenę jej rzeczywistej sytuacji materialnej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy przy tym zauważyć, że na mocy art. 128, art. 129 § 1 i art. 135 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 ze zm.) syna skarżącej może obciążać obowiązek alimentacyjny uwagi na jej sytuację dochodową, który oczywiście uzależniony jest od jej usprawiedliwionych potrzeb oraz od jego zarobkowych i majątkowych możliwości. W tym stanie rzeczy, wobec niewykazania przez skarżącą spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie, należało orzec jak w postanowieniu z mocy art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 art. 260 p.p.s.a. A.D.