II SA/Łd 165/18

Dnia 12 lipca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda –Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Protokolant Specjalista Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2018 roku sprawy ze skargi I. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat E. N. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy A kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. a.bł. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu odwołania I. W., od decyzji Wójta Gminy W. z dnia [...] r., Nr [...], odmawiającej I.W. przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad Z.C., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej jako k.p.a.) oraz art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm., dalej jako u.ś.r.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Jak wynika z akt sprawy w dniu 16 października 2017 r. I. W. złożyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad ciotką – Z.W. Powołaną na wstępie decyzją, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., działając z upoważnienia Wójta Gminy W., odmówił I.W. ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną Z. C. Jak wynika z uzasadnienia decyzji przyczynę odmowy stanowiło ustalenie organu, że wnioskodawczyni jest siostrzenicą wymagającej opieki Z.C., w związku z czym nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem ciotki. Powyższą decyzję zaskarżyła I. W. podnosząc, że nie może podjąć pracy ze względu na konieczność sprawowania opieki nad chorą ciotką, która nie jest zdolna do samodzielnego funkcjonowania. Wskazała, że jej ciotka mieszka z nią i jej rodziną, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Ciotka nie ma bliższej rodziny, która mogłaby się nią zająć, nie posiada własnych dzieci. Odwołująca się dodała, że ma niepełnoletnią córkę, która choruje przewlekle na bruksizm i zapalenie zatok, co wymaga kosztownego leczenia. W toku prowadzonego postępowania odwoławczego Kolegium przytaczając treść art. 16a ust. 1 i ust. 2 u.ś.r. wyjaśniło, że w obowiązującym stanie prawnym, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje między innymi osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682, przytaczanej dalej jako k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny. Art. 128 k.r.o. stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Za krewnych w linii prostej ustawa uważa zstępnych i wstępnych. Zstępnym jest syn, czy wnuk, natomiast wstępnym ojciec, czy dziadek. W świetle powyższego organ odwoławczy uznał, że I. W. będąca siostrzenicą niepełnosprawnej Z. C., nie spełnia wszystkich przesłanek uprawniających do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego bowiem przepis art. 16a ust. 1 u.ś.r. wyłącza odwołującą z kręgu osób uprawnionych do wnioskowanego świadczenia. Wnioskodawczyni nie jest osobą, na której zgodnie z przepisami k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny wobec ciotki – Z.C. Obowiązek alimentacyjny nie obciąża bowiem dzieci rodzeństwa. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że w przypadku ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustawodawca nie pozostawia organowi właściwemu luzu decyzyjnego. Świadczenie to przyznawane jest wyłącznie na podstawie obiektywnych i prawnie zdefiniowanych kryteriów, bez możliwości uwzględnienia okoliczności o charakterze indywidualnym, czy osobistym. Ustawodawca w sposób jednoznaczny określił warunki i sposób ustalania prawa do świadczeń, a decyzja w tym przedmiocie ma charakter związany. Wyłączenie uznania administracyjnego oznacza, że organ prowadzący sprawę ma obowiązek wydać decyzję odmowną w każdym przypadku niespełnienia wymogów, od których zależy przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych, w tym świadczeń opiekuńczych. Mając powyższe na uwadze, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. przywołaną na wstępie decyzją z [...] r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] r. odmawiającą przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Prawidłowość decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym, poprzez skargę skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zakwestionowała I.W. Opisując swoją sytuację rodzinną i materialną wniosła o przyznanie wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2018r., poz. 1302, powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd nie stwierdził, by zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa w stopniu opisanym w powołanych wyżej przepisach. Jak wynika z art. 16a ust. 1 u.ś.r., specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zauważyć, że ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego następuje w drodze decyzji związanej, co oznacza, że w razie spełnienia przez stronę ustawowych przesłanek uprawniających do tego świadczenia, obowiązkiem właściwego organu administracji jest jego przyznanie, a w razie nieziszczenia się tych przesłanek, organ administracji nie może wskazanego świadczenia przyznać. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że Z. C. (ciocia skarżącej) legitymuje się orzeczeniem zaliczającym ją do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe. Bezspornym jest również to, że rzeczywistą opiekę nad Z.C. sprawuje jej siostrzenica - skarżąca I. W. Okolicznością niekwestionowaną przez organy obu instancji było również zachowanie przez skarżącą kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 16a ust. 2 u.ś.r. Negatywna decyzja organu I instancji opierała się natomiast na stanowisku, iż skarżąca nie jest zobowiązana do alimentacji wobec ciotki. Organ odwoławczy zaaprobował powyższe twierdzenie i z tym stanowiskiem należy się zgodzić. W kontekście powyższych okoliczności wyjaśnić w pierwszej kolejności należy, że zgodnie z przepisem art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Według art. 129 § 1 k.r.o., obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Z kolei zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o., krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. W myśl zaś przepisu art. 132 k.r.o., obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Przepis art. 16a ust. 1 u.ś.r., w związku z wskazanymi przepisami k.r.o., jednoznacznie wskazuje zatem krąg osób uprawnionych do ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy, wprowadzając ograniczenie w odniesieniu do osób zobowiązanych do alimentacji. Treść powołanego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych jest jasna, a ustalenie zawartej w tym przepisie normy prawnej nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych i jest możliwe przy zastosowaniu wyłącznie wykładni gramatycznej (vide: wyrok NSA z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 2020/14, LEX nr 2082496). Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że to skarżąca sprawuje opiekę nad ciotką, tym nie mniej z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki na osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja z zatrudnienia dla jej sprawowania, lecz przy spełnieniu tychże warunków, to szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego z art. 16a ust. 1 u.ś.r. W świetle art. 16a ust. 1 u.ś.r., brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o specjalny zasiłek opiekuńczy stanowi bowiem negatywną przesłankę przyznania takiego świadczenia (vide: wyrok NSA z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 2020/14, LEX nr 2082496). W tych okolicznościach zarzuty skargi nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714 ze zm.). dc