II SA/Łd 180/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. a.bł. W dniu 13 lutego 2015r. R. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania. W sprawie tej zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym majątku i dochodach wskazała, że źródłem jej utrzymania jest działalność gospodarcza, z której średnio uzyskuje dochody w wysokości 3000 zł miesięcznie. Jednakże wyjaśniła, że w ubiegłym roku kalendarzowym przebywała na zwolnieniu lekarskim i obecnie od dnia 16 lutego 2015 r. z uwagi na stan zdrowia również na nim przebywa. Dodała, że wobec tegoż faktu nie może wykonywać działalności gospodarczej. Otrzymuje natomiast zasiłek chorobowy w wysokości 1760 zł miesięcznie. Z przedmiotowego oświadczenia wynika również, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ponosi stałe miesięczne wydatki w kwocie około 2300 zł. Posiada mieszkanie o powierzchni 54 m2. Jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 4,55 ha, działki o powierzchni 1100m2 oraz właścicielem działki o powierzchni 1757 m2. Zarządzeniem z dnia 15 maja 2015 r. Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi wezwał R. K. do złożenia odpisów zeznań rocznych o wysokości dochodu osiągniętego w 2013 r. i w 2014 r.; wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącą rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym rachunku prowadzonego na potrzeby działalności gospodarczej; informacji o otrzymywanych świadczeniach budżetowych, w szczególności do złożenia zaświadczenia z właściwego oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o otrzymywanych dopłatach bezpośrednich do produkcji rolnej i ewentualnych innych płatnościach za dwa ostatnie lata z tytułu posiadania w udziale ½ gospodarstwa rolnego powierzchni 4,55 ha. Z nadesłanych przez skarżącą zeznań rocznych wynika, że przychód za 2014 r. z działalności wykonywanej osobiście w formie usług budowlanych objęty 5,5% ryczałtem wyniósł 116 142 zł. Przychód w 2013 r. wyniósł 112 763 zł. Z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego skarżąca otrzymuje co roku około 4800 zł dopłat do produkcji rolnej. Ze stanu rachunków, lokat i kredytów bankowych wynika, że na dzień 27 maja 2015 r. środki dostępne na rachunku osobistym i firmowym skarżącej wynosiły 3790,06 zł, zaś saldo - 2623,39 zł. Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2015 r. Starszy referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. R. K. złożyła sprzeciw od wyżej wymienionego postanowienia, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazała, że Sąd nie uwzględnił rozstrzygając złożony wniosek, iż przychód stanowi uzyskany lub należny wpływ wartości, korzyści materialnych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Podniosła, że wysokość przychodów przedsiębiorcy nie odzwierciedla jego rzeczywistej sytuacji finansowej i w związku z tym nie może stanowić podstawy oddalenia wniosku. Nadto podkreśliła, że uzyskiwane przez nią dochody z prowadzonej działalności gospodarczej są na tyle niskie, że nie pozwalają na samodzielne utrzymanie i zmuszona jest korzystać z pomocy rodziny i znajomych. Poza tym podniosła, że instytucja zwolnienia od kosztów stanowi realizację gwarancji prawa do sądu wyrażoną w art. 45 Konstytucji RP, jak również art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wymienione wyżej przepisy stanowią odstępstwo od ogólnej zasady określonej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona skarżąca jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi bowiem, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Na wnioskodawcy ciąży bowiem obowiązek przedstawienia dokładnych informacji na temat stanu rodzinnego, majątku i dochodów, tak aby w pełni wyjaśnić własną sytuację materialną oraz możliwości płatnicze. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna posiadać świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania i wnosząc o zwolnienie z tegoż obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Na podstawie przedstawionych w niniejszej sprawie danych o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i wydatkach Sąd doszedł do wniosku, że skarżąca nie dowiodła, że nie w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania własnego. R. K. posiada stały dochód w postaci zasiłku chorobowego w wysokości 1760 zł. Nadto zajmuje się prowadzeniem działalności gospodarczej w postaci usług budowlanych, choć jak twierdzi w czasie przebywania na zasiłku, tj. od dnia 16 lutego 2015 r. nie kontynuuje tej działalności. Jednakże podkreślić należy, że pomimo wskazania we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu przebywania na zwolnieniu lekarskim w 2014 r. z nadesłanych zeznań podatkowych wynika, że w 2014 r. skarżąca jednocześnie uzyskała przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 116 142 zł. Okoliczność, że wykazany przychód nie jest równoznaczny z uzyskanym dochodem z działalności nie uzasadnia twierdzenia, że skarżąca prowadzi działalność nieprzynoszącą jej zysków w pewnej wysokości. Sama skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy określiła, że miesięczny dochód brutto z tej działalności wynosi około 3 000 zł. Natomiast w sprzeciwie od postanowienia z dnia 11 czerwca 2015 r. wskazała co prawda, że uzyskiwane dochody z działalności nie pozwalają na jej samodzielnie utrzymanie, nie przedstawiła jednak żadnych dowodów na potwierdzenie tej okoliczności. Poza tym należy uwzględnić fakt, ze skarżąca otrzymuje dopłaty do produkcji rolnej w wysokości około 4800 zł rocznie. Podsiada również znaczny majątek nieruchomy, bowiem poza mieszkaniem o powierzchni 54 m2, jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego przynoszącego pożytki oraz właścicielem dwóch działek (w tym jednej w udziale ½). Uwadze Sądu nie umknął również fakt, ze skarżąca w niniejszej sprawie uiściła już wymagany wpis sądowy od skargi wynoszący 100 zł, jak również w innej sprawie toczącej się przed tut. Sądem o sygn. akt II SA/Łd 360/15. Poza tym z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że skarżąca uiszcza opłaty w sprawach prowadzonych przed innymi sądami i organami administracji. Powyższe potwierdza fakt, że skarżąca dysponuje środkami pieniężnymi. Należy również pamiętać, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania własnego oraz rodziny. Przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. Dopiero gdy poczynienie oszczędności na wydatki związane z kosztami prowadzenia sprawy mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny wówczas powstaje możliwość domagania się pomocy od państwa (por. postanowienia NSA: z dnia 19 października 2011 r. w sprawie o sygn. akt II OZ 971/11, z dnia 16 stycznia 2012 r. w sprawie o sygn. akt II FZ 826/11, z dnia 22 marca 2012 r. w sprawie o sygn. akt II GZ 98/12, dostępne w CBOSA pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać nadto należy, że aktualne potencjalne opłaty mogące powstać w niniejszej sprawie wiążące się ze złożeniem wniosku o uzasadnienie wyroku (100 zł) lub wniesieniem środka zaskarżenia (100 zł) są stosunkowo niskie. Podsumowując podkreślić z całą stanowczością należy, że prawo pomocy stanowi formę dofinansowania z budżetu państwa i winno ograniczać się do sytuacji, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zatem winno być udzielanie jedynie osobom, które nie są w stanie wygospodarować jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania. Stwierdzić należy, że R. K. nie wykazała w sposób wiarygodny, że nie posiada środków na sfinansowanie udziału w przedmiotowym postępowaniu sądowym. Strata finansowa, jakiej może potencjalnie doznać skarżąca biorąc udział w niniejszym postępowaniu, wiąże się z niewielkimi wydatkami i w konsekwencji w ocenie Sądu nie spowoduje uszczerbku w środkach koniecznych dla własnego utrzymania skarżącej. Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że nie została spełniona przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy określona w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., tj. nie został wykazany brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w postanowieniu. a.bł.