II SA/Łd 20/11

Dnia 8 lutego 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2011 roku sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Burmistrz K. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 2 ust. 1, art.3 ust.1, art. 8 ust. 1 pkt 2,3, ust. 3, art. 17 ust. 1 pkt 5 ust. 2 pkt 1, art. 36 pkt 1c, art. 39 ust.1, 2, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008r., Nr 115, poz. 728 ze zm.) odmówił K. P. przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na zakup leków w sierpniu 2010 roku. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż świadczenie pieniężne z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kryterium dochodowego, w przypadku strony 351 zł x 2 = 702 zł, wnioskodawca wraz z żoną utrzymuje się dochodu uzyskiwanego przez małżonkę w wysokości 987,10 zł, przekracza zatem kryterium dochodowe Mając jednakże na uwadze unormowanie art. 41 ustawy o pomocy społecznej organ ustalił, iż strona jest osobą bezrobotną z lekkim stopniem niepełnosprawności, zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności występują przeciwwskazania do ciężkiej pracy fizycznej w napięciu psychicznym. Organ zauważył, iż strona nie przedłożyła zaświadczenia lekarskiego lub recept, tym samym nie wykazała, że istnieje niezaspokojona potrzeba w tym zakresie. Reasumując wywiódł, iż w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego a jednocześnie brakiem potwierdzonej potrzeby bytowej zasadna jest odmowa przyznania pomocy, gdyż sytuacja strony nie jest szczególnie trudną w rozumieniu przepisu art. 41 ustawy, tym bardziej, że rodzina strony została objęta pomocą w formie zasiłku celowego w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". W odwołaniu od powyższej decyzji K. P. powołując się na chronione Konstytucją i Europejską Konwencją Praw Człowieka wartości podniósł, iż nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem. Wskazał, iż skoro organom państwa opłacał składki na ubezpieczenie rentowe, zdrowotne i społeczne to od Państwa oczekuje pomocy, jednakże w wysokości umożliwiającej mu godne życie. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych, art. 3 ust.4, art. 7, art. 8, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przypomniało, iż jak wynika z ustalonego przez organ I instancji stanu faktycznego, wnioskodawca mieszka wraz z żoną w blokach, w mieszkaniu o pow. 61 m², wyposażonym w podstawowe sprzęty, wspólnie z żoną prowadzi gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną zarejestrowaną bez prawa do zasiłku, nadto posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, utrzymuje się z dochodu jaki osiąga żona w wysokości 987,10 zł. Kolegium powtórzyło za organem I instancji, iż strona nie przedłożyła żadnego zaświadczenia lekarskiego, ani recept, co w ocenie Kolegium przemawia za uznaniem, iż strona nie wykazała istnienia niezaspokojonej potrzeby w tym zakresie. Dalej, przywołując brzmienie art. 39 ust. 1 i 2 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej wskazał, iż rozpatrując wniosek o taką pomoc działa w granicach uznania administracyjnego, co wynika z przepisów. W niniejszej sprawie organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, rozstrzygnięcie oparte zostało na materiale zgromadzonym w trakcie wywiadu środowiskowego, pozwalając na obiektywną ocenę sytuacji życiowej i materialnej strony. Kolegium podkreśliło, iż zasiłki celowe kierowane są w pierwszej kolejności do osób i rodzin bez żadnego źródła dochodu, bądź o minimalnym dochodzie z przeznaczeniem na dożywienie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. P. podtrzymał argumentację odwołania. Wyjaśnił, iż w lipcu 2010 roku dostarczył zaświadczenie od lekarza i pomimo to zasiłku nie otrzymał. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, do kompetencji Sądu administracyjnego należy ocena, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd badając w tak zakreślonych granicach legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego doszedł do przekonania, że przy wydaniu kwestionowanej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów, które w myśl art. 145 §1 pkt 1 p.p.s.a., skutkować winno jej uchyleniem. Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania K. P. przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup leków. W ocenie składu orzekającego wydanie zaskarżonego aktu poprzedzone zostało wnikliwym zebraniem materiału dowodowego i jego dogłębną analizą przeprowadzoną z poszanowaniem obowiązujących zasad postępowania wynikających bezpośrednio z art. 7, art. 77 §1, art. 107 §3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Organ orzekający w sprawie szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko, przedstawił wszelkie argumenty za i przeciw, opisał poczynione ustalenia i ustosunkował się do nich. Przeprowadził wszechstronną ocenę okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całokształtu materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnił w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (por.wyrok NSA z dnia 26 maja 1981r., SA 810/81, publ. ONSA 1981/1/4.). Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008r., Nr 115, poz. 728 ze zm.), w szczególności art. 39 i art. 41 w/w ustawy. Skarżący wnioskował bowiem o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup leków, organ z urzędu rozważył natomiast przyznanie stronie specjalnego zasiłku celowego, o którym stanowi art. 41 w/w ustawy. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Na gruncie przywołanej regulacji zauważyć należy, że okoliczności, określone w ust. 2, których wystąpienie uprawnia do przyznania zasiłku celowego, wskazane zostały przez ustawodawcę jedynie przykładowo. Przyjąć tym samym trzeba, że również każda inna potrzeba, o ile będzie potrzebą niezbędną, może stanowić podstawę uprawnienia do otrzymania tego świadczenia, zatem także potrzeba zakupu leków. Istotne jest, iż przyznanie tegoż zasiłku celowego w każdym przypadku uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy. Oznacza to, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych, organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany będzie odmówić przyznania zasiłku celowego w przypadku ustalenia, iż przekroczone zostało kryterium dochodowe określone dla wnioskodawcy w art. 8 ust. 1 w/w ustawy. O ile bowiem rozstrzygając o przyznaniu zasiłku celowego organ działa na zasadzie uznania administracyjnego, to jednak uznanie to nie pozwala organowi na dowolność w podjęciu rozstrzygnięcia. Oznacza to, że wprawdzie w przypadku, gdy kryterium dochodowe zostanie spełnione, dokonując interpretacji i oceny w zakresie "niezbędnej potrzeby bytowej", może odmówić przyznania zasiłku celowego, niemniej jednak z uwagi na regulację art. 8 ust. 1 ustawy, w każdym przypadku obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego, gdy ustawowo określone kryterium dochodowe zostanie przekroczone. Niespełnienie wskazanego wymogu bezwzględnie wyłącza przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego. Analizując ustalony w sprawie stan faktyczny w świetle przywołanego przepisu art. 39 w/w ustawy, w ocenie Sądu wywiedzione w tym zakresie stanowisko organu zasługuje w pełni na uwzględnienie, nie ma bowiem wątpliwości, iż strona przekracza wynikające z ustawy kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. Skarżący prowadzi wraz z żoną gospodarstwo domowe, które utrzymuje się z dochodu żony w wysokości 987,10 zł, natomiast wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy kryterium dochodowe wynosi 702 zł, oznacza to, iż niewątpliwie kryterium dochodowe na osobę w rodzinie zostało przekroczone, a skoro tak to w pełni zasadna była odmowa przyznania zasiłku celowego w oparciu o art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Na uwzględnienie zasługuje również stanowisko organu wywiedzione po analizie przesłanek wynikających z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Rozstrzygnięcie na podstawie przytoczonego przepisu również zapada w ramach uznania administracyjnego, przy czym inaczej niż w przypadku zasiłku celowego jej przyznanie nie jest uzależnione od spełnienia przez wnioskodawcę ustawowego kryterium dochodowego. Nie oznacza to jednak dowolności organu i przyznawania świadczenia w każdym przypadku, gdy dana osoba czy rodzina znajdzie się w trudnej sytuacji życiowej, czy wymaga zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej. Specjalny zasiłek celowy może być przyznany wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, co wymaga zaistnienia nietypowych okoliczności. Organ pomocy społecznej jest więc zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc, właśnie pod kątem wystąpienia "szczególnego przypadku", przez który rozumieć należy zdarzenia występujące okazjonalnie. W zakresie dokonywanej oceny organ winien przy tym mieć na uwadze także cele i zadania pomocy społecznej. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w przepisie art. 41 pkt 1 w/w ustawy zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże nie ulega wątpliwości, że pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych (wyrok WSA z dnia 23 września 2009r., I SA/Wa 1004/09, niepubl., dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, Lex nr 580291). Ocena sytuacji życiowej przeprowadzona w niniejszej sprawie uwzględnia sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową wnioskodawcy, w tym faktyczny dochód i stan zdrowia. Należy bowiem mieć na uwadze, iż wprawdzie zasiłek celowy specjalny może być przyznany w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego, to jednak nie oznacza to, że organy oceniając kwestię przyznania zasiłku mogą abstrahować od sytuacji majątkowej strony. Organ orzekający przeanalizował zarówno przyczyny, które legły u podstaw wniosku o przyznanie tego rodzaju świadczenia, ale także rozmiar pozostających w dyspozycji organu pomocowego środków finansowych. Sąd podziela w tym zakresie wywody organu, iż sytuacji skarżącego nie można zakwalifikować do szczególnie uzasadnionych przypadków wymagających interwencji organów państwowych. Podkreślić trzeba, że analizując każdą indywidualną sprawę z wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej cały czas należy mieć na uwadze istotę pomocy społecznej, która jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 w/w ustawy). Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, co oznacza, iż uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Powyższe oznacza, że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna w postaci przedmiotowego zasiłku może zostać przyznana (wyrok NSA z dnia 4 listopada 2008r. I OSK 1910/07, niepubl., dostępny w Lex nr 569575). Oznacza to, wbrew stanowisku skarżącego, iż Państwo nie jest zobligowane do łożenia na utrzymanie wszystkich swoich obywateli, którzy opłacali podatki czy inne świadczenia w związku z wykonywaną przez lata pracą. Każdy obywatel winien efektywnie dążyć do polepszenia swojej sytuacji życiowej, a nie biernie oczekiwać na pomoc od organów administracji publicznej. Reasumując, w ocenie Sądu, w tym stanie faktycznym i prawnym sprawy stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa a przedstawiona przez organ argumentacja i wykładnia zastosowanych przepisów w pełni zasługują na uwzględnienie. Podnoszone w skardze zastrzeżenia strony nie stanowią naruszenia prawa materialnego, ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W niniejszej sprawie nie zachodzą również przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w myśl art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjny orzekł jak w sentencji. ar