II SA/Łd 205/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lipca 2022 r. sprawy ze skargi B.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 22 grudnia 2021 r. nr SKO.4141.482,21 w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. dc Zaskarżoną decyzją z dnia 22 grudnia 2021 r., nr SKO.4141.482.21, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", uchyliło decyzję Wójta Gminy Nowa Brzeźnica z dnia 20 września 2021 r., znak: GOPS.5211.29.2021, w całości i przyznało B.J. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem T.J., od dnia 1 stycznia 2022 r. na czas nieokreślony, w wysokości 2 119,00 zł miesięcznie. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia 20 września 2021 r. organ I instancji odmówił B.J. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku opieką nad mężem T.J.. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ pierwszej instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia oraz treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka. Rozpoznając odwołanie B. J. od powyższej decyzji Kolegium ustaliło, że orzeczeniem Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w Ł. nr [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r. T. J. zaliczono do pierwszej grupy inwalidztwa, stwierdzając, że badany jest całkowicie niezdolny do pracy i do samodzielnej egzystencji oraz, że inwalidztwo istnieje od stycznia 2020 r. i ma charakter trwały. Ponadto Kolegium ustaliło, że T. J. choruje na tętniaka aorty brzuszno- pachwinowej, przepuklinę, dnę moczanową, zaćmę, cukrzycę i nadciśnienie tętnicze, wymaga stałej pomocy i opieki. Bezpośrednią i wyłączną opiekę nad niepełnosprawnym T.J., wykonując codzienne czynności opiekuńczo - pielęgnacyjne, sprawuje jego żona B.J. Wnioskodawczyni nie pozostaje w zatrudnieniu, jest osobą uprawnioną do emerytury. Kolegium Odwoławcze pismem z 18 października 2021 r., poinformowało odwołującą się, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne musi zawiesić emeryturę i przedstawić decyzję o wstrzymaniu jej wypłaty. W nadesłanej 29 października 2021r. odpowiedzi strona oświadczyła, że złożyła wniosek o zawieszenie prawa do emerytury i jak tylko otrzyma decyzję prawomocną przedłoży ją. W dniu 9 grudnia 2021r. do Kolegium wpłyną skan decyzji ZUS z dnia 6 grudnia 2021 r., znak: ENP/15/009016368 mocą której wypłata emerytury została wstrzymana z dniem 1 stycznia 2022 r. Dalej Kolegium wyjaśniło, że w przypadku skarżącej wypełnione zostały wszystkie przesłanki, od których uzależniona jest możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Oczywistym w rozpatrywanej sprawie jest, iż występująca o świadczenie pielęgnacyjne B. J., jako żona T.J., należy do kręgu osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Nie budzi również wątpliwości, w świetle treści załączonego do akt sprawy orzeczenia lekarskiego, stan zdrowia niepełnosprawnego męża skarżącej, wymagającego stałej opieki w związku z orzeczoną niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Całkowitą opiekę i pielęgnację nad T.J. sprawuje jego żona B.J., która w związku z tym nie pozostaje w zatrudnieniu. Powyższe okoliczności zostały potwierdzone stosownym wywiadem środowiskowym. Kolegium wskazało także, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego kwotowo świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór ten może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 53 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Kolegium w uzasadnieniu podniosło, że wypłatę przysługującego stronie świadczenia emerytalnego wstrzymano od dnia 1 stycznia 2022 r. Tym samym z dniem 1 stycznia 2022 r. nastąpiło skuteczne usunięcie przeszkody w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającej z dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. W skardze na powyższą decyzję B.J. zarzuciła naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnie, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:- art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenie pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2022 r., a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 sierpnia 2021 r. Mając na uwadze powyższe zarzuty wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – p.p.s.a.), a nadto uchylenie zaskarżonej decyzji w części oraz zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu wskazała, że skarżąca w sierpniu 2021 r. złożyła wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji nie wzywał skarżącej do uzupełnienia jakiejkolwiek dokumentacji. W świetle powyżej wskazanych okoliczności brak było podstaw prawnych, aby ograniczać świadczenie pielęgnacyjne przyznane na rzecz skarżącej do ram czasowych od dnia 1 stycznia 2022 roku, a nie od momentu złożenia wniosku, tj. od 1 sierpnia 2021 r. Skarżąca podniosła także, że w art. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych brak jest wskazania jako dokumentu niezbędnego do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - decyzji o zawieszeniu emerytury. W związku z tym trudno zaakceptować argumentacje organu II instancji, iż dopiero z chwilą przedłożenia przez skarżącą decyzji ZUS o zawieszeniu pobieranej emerytury przez skarżącą, wpłynął prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z wnioskiem o rozpoznanie niniejszej sprawy w tym trybie wystąpiła skarżąca. W terminie określonym w przepisie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji doszedł do przekonania, że zostały one wydane zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia jedną z przesłanek wskazanych w tym przepisie. Mianowicie przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Istota sprawy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy skarżącej przysługiwało przedmiotowe świadczenie w okresie, w którym otrzymywała ona emeryturę. Tytułem wstępu zaznaczyć trzeba, że skład orzekający w niniejszej sprawie podziela ukształtowaną już linię orzeczniczą sądów administracyjnych, według której jeśli przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania do władzy publicznej organ obowiązany jest poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 ustawowe prawo wyboru świadczenia (zob. przykładowo wyroki: NSA z 10 grudnia 2019 r., I OSK 200/19 oraz z 19 maja I OSK 209/21; WSA w Lublinie z 11 grudnia 2019 r., II SA/Lu 568/19; WSA w Gdańsku z 16 stycznia 2020 r., III SA/Gd 575/19 – orzeczenia.nsa.gov.pl). Poszukiwanie owych rozwiązań musi się jednak odbywać w granicach obowiązujących norm prawa. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżąca otrzymywała emeryturę do 1 stycznia 2022r. Poza sporem pozostaje także, iż skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła 19 listopada 2021 r., po pouczeniu przez organ administracji na etapie postępowania odwoławczego, wniosek o zawieszenie emerytury od dnia 1 stycznia 2022r. Tym samym we wniosku tym strona sama wskazała termin od kiedy nie chce otrzymywać emerytury Volenti non fit iniuria (łac. chcącemu nie dzieje się krzywda). Warunkiem koniecznym do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego było zawieszenie emerytury. Sąd stoi na stanowisku, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b, w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r., skarżącej nie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne za okres, za który pobierała emeryturę i sama wyraziła wolę do kiedy tą emeryturę chce pobierać. Stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. emerytury. W myśl tego unormowania nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Dyspozycja art. 27 ust. 5 u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z wyborem. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Jeśli jednak nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Rezygnacja taka nie może jednak opierać się tylko na warunkowej deklaracji, gdyż wydanie decyzji pod warunkiem jest wprawdzie według doktryny prawa administracyjnego dopuszczalne, ale tylko wówczas gdy obowiązująca regulacja taką możliwość przewiduje. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze "wstrzymane" albo uchylone (por. ww. wyrok NSA z 19 maja I OSK 209/21). Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżąca pobierała emeryturę. Dopiero zawieszenie emerytury, w przepisanym trybie, pozwalała na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego, odnosząc się do wskazanej spornej w sprawie kwestii, tj. możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym skarżąca pobierała emeryturę, podzielić należy stanowisko organu, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w tym okresie nie było możliwe. Datą początkową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest data zawieszenia emerytury. Zawarte w art. 24 ust. 2 u.ś.r. sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i braku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego to warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest zawieszenie emerytury, które nie może sprowadzać się tylko do deklaracji, ale jej wyrazem musi być wydanie decyzji zawieszającej wypłatę emerytury. Dopiero zniesienie w formie prawnej negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. daje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku tym, dopóki w przedmiotowej sprawie skarżąca pobierała emeryturę, dopóty niemożliwe było przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Koniecznym warunkiem do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było usunięcie w sposób zgodny z prawem przeszkody z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika złożyła wniosek do ZUS-u z którego treści wynika, że wystąpiła o zawieszenie emerytury od 1 stycznia 2022r. Wobec powyższego należy uznać, że Kolegium prawidłowo przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne począwszy od 1 stycznia 2022r., gdyż skarżąca dopiero od 1 stycznia 2022r. zawiesiła swoją emeryturę. Jednocześnie, jak wykazano, nie było podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 1 sierpnia 2021 r., gdyż w tym czasie istniała negatywna materialnoprawna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wykluczająca możliwość otrzymania przez skarżącą za ten okres wnioskowanego świadczenia. W konsekwencji sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. dc