II SA/Łd 248/16

Dnia 27 września 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.) Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2016 roku sprawy ze skargi Z. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrany i zwrotu zasiłku dla opiekuna 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M. Ś. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu, odwołania Z. Ł., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta K. z dnia [...] nr [...]. Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...] Burmistrz Miasta K. orzekł: I. o uznaniu za nienależnie pobrane przez Z. Ł. świadczenia rodzinne w łącznej kwocie 7.800,00 zł w następującym okresie i kwocie: 1. zasiłek dla opiekuna na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów na W. Ł., w kwocie 242,70 zł za okres od 01.05.2014 r. do 14.05.2014 r.; 2. zasiłek dla opiekuna na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów na W. Ł. w kwocie 520,00 zł miesięcznie za okres od 15.05.2014 r. do 31.07.2015 r., to jest w kwocie łącznej 7.557,30 zł należności głównej. II. o zwrocie przez Z. Ł. nienależnie pobranego: 1. zasiłku dla opiekuna na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy przyznanego własną decyzją ostateczną z dnia [...] nr [...] za okres od 01.05.2014 r. do 14.05.2014 r. w kwocie 242,70 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty; 2. zasiłku dla opiekuna na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 2 w/w ustawy przyznanego własną decyzją ostateczną z dnia [...] nr [...] za okres od 15.05.2014 r. do 31.07.2015 r. w kwocie 7.557,30 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. W odwołaniu od tej decyzji Z. Ł. wniósł o jej anulowanie i wydanie nowej decyzji o braku obowiązku zwrotu świadczeń pobranych na opiekę na matkę W. Ł. Podniósł, że nie otrzymał decyzji z ZUS o przyznaniu świadczenia emerytalnego w kwocie 96,38 euro. Ponadto wskazał, że ZUS nie odpowiedział konkretnie na zapytanie MOPS z dnia 17 czerwca 2015 r., w jakim dniu została wydana decyzja o przyznaniu świadczenia emerytalnego z [...]. Odwołujący otrzymał w czerwcu 2015 r. pismo z dnia 8 czerwca 2015 r. (druk P-1) o odmowie przyznania prawa do emerytury. Jego wniosek o przyznanie emerytury wpłynął do [...] w dniu 3 grudnia 2014 r. i w dniu 4 grudnia 2015 został rozpoznany. Pierwszą wypłatę emerytury otrzymał w czerwcu 2015 r. Podkreślił, że zwrotowi mogą podlegać świadczenia wypłacone z tytułu opieki nad matką od czerwca 2015 r. tj. od daty wypłaty emerytury z [...] przyznanej w kwocie 96,38 euro. Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 10 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2016 r., poz. 162) oraz art. 17, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 6, ust. 7, ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.) – w skrócie "u.ś.r.", utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W jej uzasadnieniu Kolegium podniosło, że Burmistrz Miasta A. decyzją z dnia [...] nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Z. Ł. z dnia 30 maja 2014 r., przyznał prawo do: 1. zasiłku dla opiekuna na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekuna na W. Ł. w wysokości 520,00 zł miesięcznie na okres od 2013-07-01 do 2014-05-14. Kwota przyznana za maj 2014 r. wyniosła 242,70 zł; 2. zasiłku dla opiekuna na podstawie art. 2 pkt ust. 2 pkt 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekuna na W. Ł. w kwocie 520,00 zł miesięcznie na okres od 2014-05-15 do 2015-10-31. Kwota przyznana za maj 2014 r. wyniosła 277,30 zł; 3. odsetki ustawowe, o których mowa w art. 2 ust. 3 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekuna na W. Ł. w kwocie 279,48 zł naliczone do dnia 2014-05-15. Wnioskodawca został poinformowany, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązany do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Pouczenie takie znajduje się zarówno we wniosku o przyznanie zasiłku dla opiekuna jak i w decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. Ponadto w decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna strona została pouczona, że zgodnie z warunkami określonymi w ustawie z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Organ I instancji pouczył także Z. Ł., iż na mocy art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która nienależnie pobrała świadczenia rodzinne jest zobowiązana do ich zwrotu. Mając powyższe na względzie Kolegium stwierdziło, że strona była prawidłowo pouczona o warunkach koniecznych do pobierania zasiłku dla opiekuna. Kolegium podniosło także, że nie kwestionuje daty, kiedy stronie zostało wypłacone świadczenie emerytalne z [...] w wysokości 94,38 EURO miesięcznie (z wyrównaniem od dnia 1 maja 2015 r.), jednakże jak wynika z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. z dnia [...] nr [...] świadczenie emerytalne z [...] systemu zabezpieczenia społecznego zostało przyznane od 01.05.2014 r. do bezterminowo. Ponadto z treści pisma wynika, że jest to emerytura wypracowana przez Z. Ł. na terenie [...]. Ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. wprost wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury. W tej sprawie bezspornie Z. Ł. ma ustalone prawo do emerytury od dnia 1 maja 2014 r. i od tego dnia otrzymał emeryturę, inną kwestią jest natomiast termin w jakim wypłaty dokonał Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wobec powyższego organ II instancji stwierdził, że zasiłek dla opiekuna przyznany na W. Ł. nie przysługuje od dnia ustalenia prawa do emerytury Z. Ł. tj. od dnia 1 maja 2014 r. i zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, a w konsekwencji na mocy art. 30 ust. 1 u.ś.r. podlega zwrotowi. Według Kolegium kwota nienależnie pobranych świadczeń podlegających zwrotowi w wysokości 7.800,00 zł została określona prawidłowo i obejmuje należności z tytułu wypłaconego zasiłku dla opiekuna za okres od dnia 1 maja 2014 r. do dnia 31 sierpnia 2015 r. Odsetki od kwoty nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 649,13 zł zostały naliczone do dnia 15 grudnia 2015 r. Organ I instancji prawidłowo pouczył stronę, że do tej kwoty należy doliczyć odsetki od dnia 15 grudnia 2015 r. do dnia spłaty nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna. Jednocześnie organ poinformował stronę o treści art. 30 ust. 9 u.ś.r. Reasumując Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji odpowiada prawu, co uzasadniało jej utrzymanie w mocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Z. Ł. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji powielając w zasadzie argumenty z odwołania od decyzji organu I instancji. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 12 lipca 2016 r. starszy referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i umorzył postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Na rozprawie w dniu 27 września 2016 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę oraz wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych i oświadczył, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W świetle art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Powyższe oznacza, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd kontrolując w zakreślonych wyżej granicach legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Miasta K. orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane i zwrocie przez Z. Ł. nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna, przyznanego na matkę W. Ł. nie stwierdził jakichkolwiek podstaw do usunięcia jej z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych. Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Według art. 30 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust. 1). Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (ust. 2 pkt 1 u.ś.r.). Decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (ust. 5). Zgodnie z wypracowanym na tle tego unormowania orzecznictwem sądowym "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Zwrot obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (vide: wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w: Gdańsku z dnia 9 stycznia 2015 r. sygn. akt III SA/Gd 825/14 – Lex nr 1667478, Łodzi z dnia 6 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 1211/12 – Lex nr 1333580, Szczecinie z dnia 18 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 415/14 – Lex nr 1645528 i z 1 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Sz 1219/11 – Lex nr 1110827, Poznaniu z dnia 17 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Po 1069/11 – Lex nr 1124221). W świetle przywołanych wyżej norm prawnych oczywistym jest, że zasiłek dla opiekuna nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Taka sytuacja wystąpiła niewątpliwie w realiach rozpoznawanej sprawy. Mianowicie, z akt sprawy wynika, że skarżący w trakcie pobierania zasiłku dla opiekuna na mamę W. Ł., przyznanego mocą ostatecznej decyzji Burmistrza K. z dnia [...] na okres od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r. i od 15 maja 2014 r. do 31 października 2015 r., nabył z dniem 1 maja 2014 r. prawo do zagranicznej emerytury. Akta sprawy dowodzą, że skarżący we wniosku o przyznanie świadczenia został prawidłowo pouczony o treści art. 25 ust. 1 u.ś.r., zaś w decyzji organu I instancji z dnia 6 czerwca 2014 r. pouczono go zarówno o treści art. 25 ust. 1 u.ś.r. i art. 17 ust. 5 u.ś.r. oraz o okolicznościach skutkujących obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Nie budzi wobec tego wątpliwości, że skarżący wiedział, iż powinien poinformować organ o uzyskaniu prawa do zagranicznej emerytury, a tego nie uczynił. Skarżący z wnioskiem o ustalenie zagranicznej emerytury wystąpił na początku grudnia 2014 r., dysponując decyzją organu I instancji z dnia 6 czerwca 2014 r., zatem już wówczas posiadał wiedzę, że z momentem uzyskania prawa do emerytury utraci prawo do pobierania zasiłku dla opiekuna, a pobierając go nienależnie będzie zobligowany do jego zwrotu. Niespornym jest również, że powyższa okoliczność stanowiła podstawę podjęcia przez organ I instancji w trybie art. 32 ust. 1 u.ś.r. decyzji z dnia 25 sierpnia 2015 r. zmieniającej decyzję z 6 czerwca 2014 r. w ten sposób, że orzeczono o przyznaniu zasiłku dla opiekuna na okres od 1 lipca 2013 r. do 30 kwietnia 2014 r. wraz z odsetkami oraz odmówiono przyznania zasiłku na okres od 1 maja 2014 r. do 31 października 2015 r. Powyższe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...], która nie została zaskarżona przez Z. Ł. do sądu administracyjnego. Nie budzi wobec tego wątpliwości, że zasiłek dla opiekuna wypłacono skarżącemu pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia i skarżący był pouczony o okolicznościach powodujących brak prawa do pobierania zasiłku. Spełnione zatem zostały materialnoprawne przesłanki do wydania zaskarżonej decyzji o uznaniu za nienależnie pobrane i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. W motywach zaskarżonej decyzji Kolegium prawidłowo wyjaśniło podstawy faktyczne i prawne wydanego rozstrzygnięcia, zasadnie zresztą argumentując, że kwestia późniejszej wypłaty świadczenia emerytalnego (od czerwca 2015 r.) nie mogła rzutować na ocenę zaskarżonej decyzji. Nie budzi bowiem wątpliwości, że ustawodawca wykluczył prawną możliwość równoległego pobierania zasiłku dla opiekuna i emerytury. Prawidłowo określono również kwotę nienależnie pobranych świadczeń podlegających zwrotowi, obejmuje ona bowiem należności z tytułu wypłaconego zasiłku dla opiekuna za okres od dnia 1 maja 2014 r. (od dnia przyznania prawa do emerytury zagranicznej) do 31 sierpnia 2015 r. w wysokości 7.800 zł oraz odsetki w kwocie 649 zł, naliczone do dnia 15 grudnia 2015 r. Odnosząc się do podniesionego na rozprawie przez pełnomocnika skarżącego zarzutu ustalenia w jednej decyzji kwoty nienależnie pobranego świadczenia oraz obowiązku jej zwrotu, sąd uznał, iż nie jest on zasadny. Jak już powyżej wskazano, zgodnie z art. art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2016 r., poz. 162) w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych. Przepis art. 30 ust. 5 tej ustawy zmieniony został przez art. 3 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2015.1302). Zmiana ta weszła w życie z dniem 18 września 2015 r. Poczynając od tej daty dopuszczalne jest w jednej decyzji ustalenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia oraz obowiązku jej zwrotu. Decyzja Burmistrza Miasta K. wydana zaś została [...], a zatem po wejściu w życie powołanej zmiany. Mając powyższe na względzie sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. ał