II SA/Łd 264/12

Dnia 11 maja 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.) Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2012 roku przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Łodzi K. G. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego oddala skargę. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpoznaniu wniosku J. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...] roku, Nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, organ I instancji decyzją z dnia [...] roku odmówił przyznania J. K. prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji wskazując, iż materiał dowodowy nie jest wystarczający, gdyż strona nie przedstawiła wymaganych dokumentów potwierdzających rodzaj i okres represji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. K. wskazała, iż nie została przez organ wezwana do uzupełnienia pierwotnie złożonych przez siebie dokumentów, zatem twierdzenie organu w tym zakresie jest niezgodne z prawdą. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy własne wcześniejsze rozstrzygnięcie. W motywach organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 roku do dnia 5 lutego 1946 roku oraz po tym okresie do końca 1948 roku z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach. Jak wskazał organ, treść cytowanego przepisu, w powiązaniu z art. 3 określającym podstawę wymiaru świadczenia za każdy pełny miesiąc trwania pracy, wskazuje, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia. Z treści zacytowanego art. 2 ust. 2 w/w ustawy wynika, iż konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. W pierwszej kolejności należy ustalić, czy dana osoba została deportowana (wywieziona) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Nadto, niezbędnym jest stwierdzenie, iż praca przez tę osobę była wykonywana w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika iż rodzina została wysiedlona z miejscowości N. do miejscowości P., gdzie w dniu 17 stycznia 1942 roku urodziła się wnioskodawczyni. Okoliczność wysiedlenia rodziny nie budzi wątpliwości, ponieważ potwierdzają ją dokumenty, w tym ankieta i karta osobowa matki strony. Jednocześnie, jak wskazał organ, strona nie przedstawiła żadnych dowodów na okoliczność skierowania jej rodziców do pracy w miejscu do którego rodzina została wysiedlona. Przeciwnie, jak zeznała strona warunki pobytu były bardzo złe, ale ojciec jeździł po wsiach i prosił o dary to znaczy słomę, siano, zboże. Z powyższego nie wynika, aby ojciec strony został skierowany do pracy przymusowej. Ponadto strona zeznała, iż jej matka po śmierci ojca zostawiała dzieci same w domu, żeby zarobić na życie. Z zeznań strony, w ocenie organu, wynika więc, iż represją jakiej doświadczyła rodzina wnioskodawczyni było wysiedlenie, a nie wywiezienie w celu pracy przymusowej. W miejscu wysiedlenia rodzina mieszkała w budynku po wysiedlonych Polakach. Tymczasem, uprawnienie do świadczenia pieniężnego nie przysługuje wyłącznie z tytułu wysiedlenia, lecz z tytułu deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej. Strona nie przedstawiła żadnych dowodów na okoliczność skierowania i wykonywania przymusowej pracy w miejscu do którego została wysiedlona jej rodzina. Nie kwestionując okoliczności pogorszenia się sytuacji rodziny strony na skutek wysiedlenia, jak również jej ciężkiej sytuacji podczas wojny, to jednak podczas pobytu na wysiedleniu strona przebywała z matką, co dla małoletniej wówczas wnioskodawczyni nie mogło być bez znaczenia, szczególnie wobec tych wysiedlonych, również małoletnich, takiego kontaktu z bliskimi pozbawionych. W skardze do sądu administracyjnego J. K. wskazała, iż rozstrzygnięcia wydane przez organ są dla niej krzywdzące, gdyż jej rodzice zostali wysiedleni w celu wykonywania pracy przymusowej. Matka skarżącej wielokrotnie mówiła, iż wraz z ojcem pracowali pod przymusem na rzecz niemieckich rolników. Ojciec skarżącej jeździł po okolicznych wsiach celem uzyskania pomocy, gdyż za swoją pracę nie otrzymywał żadnego wynagrodzenia. Matka, po spełnieniu wymogu pracy na rzecz Niemców, pracowała na rzecz innych osób w zamian za pomoc związaną ze środkami do życia, np. jedzeniem. Zdaniem skarżącej, gdy na kogoś nałoży się obowiązek pracy i pobyt w danej miejscowości uzależni od wykonywania tego obowiązku, to należy uznać tę pracę za pracę przymusową. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do uregulowania art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala. W ocenie składu orzekającego, organ prowadzący postępowanie nie naruszył przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi i uchylenie kwestionowanych decyzji. Materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Zgodnie z jego treścią, represją w rozumieniu ustawy jest m. in. deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 roku lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945 (lit. "a"), lub Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 roku do dnia 5 lutego 1946 roku oraz po tym okresie do końca 1948 roku z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach (lit. "b"). Minimalny okres pracy uprawniający do uzyskania świadczenia, zgodnie z treścią zacytowanego powyżej przepisu, wynosi 6 miesięcy. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy należy zauważyć, iż skarżąca we wniosku o przyznanie świadczenia wskazała, że jest dzieckiem urodzonym na deportacji rodziców. Rodzina została deportowana w styczniu 1941 roku i deportacja trwała do stycznia 1945 roku. Skarżąca urodziła się w styczniu 1942 roku. W toku postępowania administracyjnego, strona w trakcie przesłuchania oświadczyła, iż nie wie na jakiej zasadzie odbywało się wysiedlenie z jej rodzinnej miejscowości. Po urodzeniu skarżącej, jak to wynika z jej wyjaśnień, matka zostawiała ją i starszego brata i szła do pracy. Co więcej strona wprost oświadczyła, iż wydaje jej się, że matka za pracę otrzymywała jakieś pieniądze, które pozwalały im przeżyć. W toku postępowania organ uzyskał wyjaśnienia z Instytutu Pamięci Narodowej, z których wynika, iż nie odnaleziono informacji dotyczących wysiedlenia i pracy przymusowej rodziców skarżącej. W tak ustalonym stanie faktycznym organ uznał, iż w sprawie nie wystąpiła przesłanka do pracy przymusowej uzasadniająca przyznanie stronie świadczenia z tytułu deportacji. Skład orzekający w niniejszej sprawie, po zapoznaniu się ze zgromadzonymi w sprawie dowodami uznał, iż stanowisko organu zasługuje na aprobatę. Podkreślić należy, iż działania organu ukierunkowane na wyjaśnienie sprawy, nie przyniosły efektu w postaci potwierdzenia wykonywania pracy przymusowej przez rodziców skarżącej. Z drugiej strony sama skarżąca nie przedstawiła w tym zakresie żadnych dowodów. Co więcej wyjaśnienia skarżącej złożone w toku postępowania kwestionują przymusowy charakter ewentualnej pracy wykonywanej przez rodziców skarżącej. Organ administracji, zgodnie z treścią art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zobowiązany był do podjęcia z urzędu działań w celu ustalenia istotnych w sprawie okoliczności. Organ w ramach tych działań przesłuchał skarżącą i wystąpił z wnioskiem o udzielenie określonych informacji do Instytutu Pamięci Narodowej. Organ pouczył także skarżącą o prawie do zapoznania się ze zgromadzonymi dokumentami i wypowiedzenia się co do istotnych dla sprawy okoliczności, w trybie art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego. Strona odpowiedni wniosek dowodowy w postaci przesłuchania świadka zawarła dopiero w skardze skierowanej do sądu administracyjnego. Wniosek ten nie mógł być uwzględniony przez Sąd z uwagi na to, iż celem postępowania dowodowego przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie jest ustalenie stanu faktycznego sprawy lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły stan faktyczny sprawy zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej. Z regulacji art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że przed sądem administracyjnym możliwe jest jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe ograniczone do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentu, zarówno urzędowego, jak i prywatnego, co oznacza, iż Sąd ten nie jest uprawniony do przeprowadzenia dowodu z innych środków dowodowych np. przesłuchać świadka. Skarżąca w treści skargi napisała o tym, że jej rodzice po zakończeniu obowiązkowej pracy na rzecz niemieckiego gospodarza, pracowali w celu zapewnienia utrzymania rodzinie. Tym niemniej Sądowi z wielu innych spraw o podobnym charakterze wiadomo, iż zakres obowiązków związanych z przymusową pracą w trakcie okupacji nie pozwalał na podjęcie innego, dodatkowego zatrudnienia. Praca świadczona na rzecz okupanta zajmowała cały dzień, niejednokrotnie od świtu do zmierzchu, była bardzo ciężka. Osobom deportowanym do pracy brakowało sił na podjęcie innego, dodatkowego zatrudnienia. Możliwości znalezienia takowego zatrudnienia w czasie wojny były także znacząco ograniczone. Mając na uwadze delikatny charakter tego typu spraw, z uwagi na niekwestionowane trudne warunki życia okupacyjnego, w jakich strona musiała dorastać, nie może ujść uwadze tak organu, jak i Sądu, fakt bardzo ciężkich warunków bytowych, na które strona była zdana, a które jednak nie mogą stanowić przesłanki świadczącej o zasadności roszczenia. Zgodzić należy się zatem ze stanowiskiem organu, że z woli ustawodawcy, wyrażonej w art. 2 pkt 2 ustawy, nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do świadczenia pieniężnego przewidzianego tą ustawą. Sytuacja skarżącej w trakcie działań wojennych z pewnością wiązała się z określonymi uciążliwościami, których skutki odczuwa po dziś dzień. Jednakże sytuacja ta, mimo wszystko, była dużo lepsza w porównaniu do osób, które zostały wywiezione nawet na kilkaset, czy kilka tysięcy kilometrów od domu i oderwane od znanego im otoczenia, które nie wiedziały, gdzie znajduje się ich rodzina i czy kiedykolwiek w ogóle powrócą do kraju i bliskich. Sąd pragnie podkreślić, iż podzielając stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie kwestionuje trudnych warunków, w jakich musiała żyć skarżąca. Niewątpliwie sytuacja skarżącej w czasie okupacji była bardzo ciężka, jednakże zgodzić się trzeba z organem, że z przepisów ustawy należy wywieść wniosek, że nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie (por. wyroki: NSA z dnia 12 lipca 2011 roku, sygn. akt II OSK 628/11; WSA w Warszawie z dnia 11 maja 2011 roku, sygn. akt V SA/Wa 2584/10; WSA w Łodzi z dnia 13 stycznia 2011 roku, sygn. akt II SA/Łd 1282/10 – wszystkie dostępnie w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Konkludując powyższe rozważania, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł o oddaleniu skargi. KO