II SA/Łd 269/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. R. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji odmawiającej ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji i umorzenia postępowania p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A.B. M. R. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie jej od wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 9 czerwca 2017 r., w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. w przedmiocie uchylenia decyzji odmawiającej ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji i umorzenia postępowania. Z uwagi na fakt, iż oświadczenie wnioskodawczyni okazało się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem Starszego referendarza sądowego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 września 2017 r. wnioskodawczyni została wezwana do złożenia: 1/ odpisów zeznań rocznych o wysokości dochodów osiągniętych przez skarżącą w 2015 r. a także w 2016 r. (ze wszystkich źródeł), 2/ zaświadczenia od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia otrzymywanego w ostatnich trzech miesiącach, 3/ wyjaśnienia, czy wciąż prowadzi działalność gospodarczą, a jeśli tak - jakiego rodzaju jest to działalność i jakie dochody osiąga z tego tytułu, 4/ wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącą rachunków i lokat bankowych (w tym z rachunków prowadzonych na potrzeby działalności gospodarczej, których prowadzenie jest prawnie wymagane) z okresu ostatnich trzech miesięcy; 5/ wyjaśnienia, jakiego rodzaju użytek stanowią będące jej własnością działki nr 903 (o powierzchni 0,38 ha) oraz nr 904 (o powierzchni 0,70 ha) i jaka jest ich wartość; 6/ informacji o zaciągniętych kredytach (na jaki cel, w jakiej instytucji, na jaką kwotę, na jaki okres, z podaniem harmonogramu spłaty kredytu), - w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Wezwanie doręczone zostało wnioskodawczyni w dniu 16 października 2017 r., jednak wnioskodawczyni nie złożyła wymaganych dokumentów i informacji. Wobec tego postanowieniem z dnia 11 grudnia 2017 r. Starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Odpis powyższego postanowienia doręczono skarżącej w dniu 29 grudnia 2017 r. W piśmie nadanym w dniu 5 stycznia 2018 r. skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia Starszego referendarza sądowego z dnia 11 grudnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku poz. 1369), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.", od postanowień i zarządzeń dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane zarządzenie lub postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepisy, o których mowa wyżej, stanowią odstępstwo od ogólnej zasady określonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona skarżąca jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślić trzeba, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozpoznający wniosek nie prowadzi postępowania dowodowego w tym zakresie. Wnioskodawca winien uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jego wniosku. W rozpatrywanej sprawie skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, co oznacza, że zobowiązana była do wykazania że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić w tym miejscu należy, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania własnego oraz rodziny. Przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty. Dopiero, jeśli poczynienie oszczędności na wydatki związane z kosztami prowadzenia sprawy mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny wówczas otwiera się możliwość domagania się pomocy od państwa (por. postanowienia NSA: z dnia 19 października 2011 r. w sprawie o sygn. akt II OZ 971/11, z dnia 16 stycznia 2012 r. w sprawie o sygn. akt II FZ 826/11, z dnia 22 marca 2012 r. w sprawie o sygn. akt II GZ 98/12, dostępne w CBOSA pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika jedynie, że M. R. jest właścicielką mieszkania o powierzchni 59 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow, 1,08 ha. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1460 zł netto. Ponadto, oświadczenie o stanie rodzinnym wskazuje, że skarżąca ma na utrzymaniu dwoje dzieci. Sąd uznał, że przedstawione przez wnioskodawczynię we wniosku o przyznanie prawa pomocy dane o majątku, dochodach i wydatkach są niewystarczające do oceny jej możliwości płatniczych. Zasadnie zatem referendarz sądowy wezwał M. R. do uzupełnienia przedmiotowego wniosku o dane, które pozwoliłyby na dokładną ocenę jej sytuacji majątkowej i dochodowej, w tym do przedłożenia odpisów zeznań rocznych o wysokości osiągniętych dochodów, zaświadczenia od pracodawcy o wysokości wynagrodzenia, informacji na temat działalności gospodarczej oraz stanowiących jej własność działek nr 903 i 904, informacji o zaciągniętych kredytach. Niewątpliwe wyżej wymienione informacje pozwoliłyby na rzetelną i obiektywną ocenę możliwości płatniczych wnioskodawczyni w niniejszym postępowaniu. Podsumowując na podstawie danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz sprzeciwie Sąd nie był w stanie ocenić, czy wnioskodawczyni jest w stanie wygospodarować środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Należy bowiem mieć na uwadze, że prawo pomocy stanowi formę dofinansowania z budżetu państwa i winno ograniczać się do sytuacji, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, nieposiadającym majątku, bez stałego źródła dochodu, które nie są w stanie wygospodarować jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania. W okolicznościach niniejszej sprawy niewywiązanie się z obowiązku przedłożenia szczegółowej dokumentacji w zakresie osiąganych dochodów i posiadanego majątku uniemożliwia ustalenie, czy wnioskodawczyni nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. A.B.