II SA/Łd 270/19

Dnia 6 listopada 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Kowalski, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2019 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy O. z dnia [...] roku, nr [...]. A. P. Po rozpoznaniu wniosku M. K. z dnia 29 października 2018 o rozłożenie na raty zadłużenia z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, Wójt Gminy O. decyzją nr [...] z dnia [...] umorzył postępowanie z powodu braku podstawy prawnej. Wójt w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że zadłużenie jest wymagalne i podlega zwrotowi w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji na podstawie nieobowiązującej ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Powołując się na przepisy przejściowe - art. 41 i 47 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 554 ze zm., dalej jako u.p.u.a.) organ uznał, że sprawę należy rozpatrzeć w oparciu o przepisy aktualnie obowiązujące, tj. art. 30 ust. 1 i 2 u.p.u.a. Przyjęto zatem, że rozłożenie na raty zaliczki alimentacyjnej nie może być przedmiotem postępowania administracyjnego w oparciu o tę ustawę przed organem właściwym dłużnika i wobec tego Wójt Gminy O. nie może takiego wniosku rozpoznawać. W odwołaniu od powyższej decyzji M. K. wniósł o jej uchylenie i podniósł, że organ bezpodstawnie przyjął, że nie jest uprawniony do zastosowania przepisu art. 30 ust. 2 u.p.u.a., jako, że przepis ten dotyczy organu właściwego wierzyciela, gdy tymczasem Wójt Gminy O. jest organem właściwym wierzyciela i to jego dotyczy ten przepis. Organem właściwym dłużnika jest Wójt Gminy W. i to on mógłby powołać się na brak podstawy prawnej do rozstrzygnięcia złożonego przez niego wniosku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podniósł, że zaliczka alimentacyjna była wypłacana na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, która obowiązywała do 30 września 2008 r. Z przepisów przejściowych nowej ustawy wynika, że dotychczasowe przepisy mają zastosowanie jedynie do spraw o zaliczki alimentacyjne do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie ustawy (art. 41 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów), spraw o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne (art. 42 ust. 2) i egzekucji należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 43 ust. 1). Ponieważ sprawa M. K. nie należy do żadnej z w/w kategorii, należy zastosować ustawę nową. Natomiast zgodnie z art. 30 ust.2 u.p.o.a. umorzenie świadczeń, odroczenie terminu płatności bądź rozłożenie na raty dotyczy jedynie przypadku dłużników alimentacyjnych posiadających zaległości z tytułu wypłat dokonanych z funduszu alimentacyjnego, a nie z zaliczki alimentacyjnej. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. K. wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzającej ją decyzję Wójta Gminy O. W uzasadnieniu skarżący powołał się na argumenty przytoczone w odwołaniu oraz na poparcie swoich twierdzeń zacytował wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (sygn. akt I SA/Wa 177/17). W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, powołując się na uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2018.1302 ze zm.), dalej powoływanej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne w ramach kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem wydawanych rozstrzygnięć nie przejmują sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz oceniają, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Sąd rozpoznający skargę nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami i podstawami, natomiast orzeka w granicach danej sprawy (art. 134 p.p.s.a.) Skarga jest uzasadniona. Zaskarżone decyzje wymagają wyeliminowania ich z obrotu prawnego zarówno z uwagi na błędną wykładnię prawa, która legła u podstaw kwestionowanych rozstrzygnięć, jak i wobec niewyjaśnienia i nieustalenia podstawowych okoliczności faktycznych, niezbędnych do prawidłowego zakończenia postępowania. Zarówno skarżący jak i organ przyznają, że wniosek o rozłożenie na raty dotyczy zadłużenia z tytułu zaliczki alimentacyjnej, wypłacanej w miejsce alimentów należnych od skarżącego. Trafnie organy uznały, iż do rozpatrzenia wniosku skarżącego stosować należy przepisy ustawy z dnia z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U.2019.670, dalej powoływanej jako u.p.o.a.). W opinii organów unormowania u.p.o.a. przewidujące umorzenie, odroczenie płatności czy rozłożenie na raty z uwagi na sytuację dochodowa czy rodzinną dłużnika alimentacyjnego dotyczą jedynie świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, a nie z tytułu zaliczki alimentacyjnej. Wydaje się zaś niesporne, że zadłużenie skarżącego powstało w związku z przyznaniem wierzycielowi alimentacyjnemu prawa do zaliczki alimentacyjnej, w związku z niepłaceniem przez skarżącego alimentów. Przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.a. stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Tak więc z literalnego brzmienia przepisu rzeczywiście wynika, iż dotyczy on wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a nie zadłużenia z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Jednakże w orzecznictwie sądów administracyjnych na tle powyższej regulacji ukształtowały się dwa kierunki wykładni. Poza pierwszym, przyjętym przez organy w niniejszej sprawie, akceptujący literalne rozumienie art. 30 ust. 2 u.p.o.a. przyjmowany jest też pogląd, który tutejszy sąd w pełni podziela, że norma art. 30 ust. 2 u.p.o.a. pod pojęciem "z funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy z 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (tak WSA w Łodzi w wyroku z dnia 24 kwietnia 2018 roku w sprawie II SA/Łd 116/2018 LEX nr 2493701 i powołane tam wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1095/11, LEX nr 1131469 i z 17 października 2017 r. sygn. akt I OSK 3474/15, LEX nr 2450741, także WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 32 marca 2019 roku II SA/ Rz 1377/18,LEX nr 2651922). W ślad za NSA wskazać trzeba, zgodnie z wykładnią prokonstytucyjnej, opierającej się na treści art. 2 i art. 32 Konstytucji RP, inne rozumienie tego przepisu powodowałoby nieuzasadnione pozbawienie dłużników alimentacyjnych, których należności powstały w związku z wypłatą zaliczek alimentacyjnych, możliwości ubiegania się o umorzenie, rozłożenie na raty powstałych należności z uwagi na sytuację życiową i dochodową dłużnika, w sytuacji, w której nadal taką możliwość posiadają pozostali dłużnicy alimentacyjni (których należności powstały pod rządami ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Tak więc doszłoby do różnego traktowania podmiotów, znajdujących się w analogicznej sytuacji w tym sensie, że będących dłużnikami alimentacyjnymi, za których Państwo spełniło ich zobowiązania alimentacyjne. Ich różnicowanie należałoby uznać za niepożądane prawnie. W powołanych orzeczeniach sądy podkreślają, że skarżący nie może ponosić skutków błędów i zaniedbań prawodawcy, zwłaszcza takich, które powodują w lukę w prawie naruszającą zasady porządku konstytucyjnego. Prokonstytucyjna wykładnia obowiązujących przepisów obliguje organ administracji publicznej do rozważenia zastosowanie wobec skarżącego ulg wymienionych w art. 30 ust. 2 u.p.o.a. Z powyższych rozważań wynika, że organ naruszył prawo materialne – art. 30 ust.2 u.p.o.a. w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), bowiem ta wykładnia doprowadziła do zaniechania ustaleń faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia. Doszło zatem również do naruszenia przepisów postępowania, również w stopniu wpływającym na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s..a.). W aktach postępowania brak jakichkolwiek informacji, chociażby wykazu zadłużenia na dzień złożenia wniosku o rozłożenie należności na raty, wysokości wypłaconych zaliczek alimentacyjnych jak i o wysokości zadłużenia ze wskazaniem, jaka jest wysokość odsetek, jakiego okresu dotyczy wniosek o rozłożenia na raty, decyzji nakazującej skarżącemu zwrot wypłaconych kwot. A przecież wniosek o rozłożenie na raty winien dotyczyć sprecyzowanych należności, przypadających do spłaty za konkretny okres(zaliczki alimentacyjne wypłacane były w okresach zasiłkowych). Organ rozpatruje bowiem wniosek o rozłożenie na raty konkretnych kwot zadłużenia, a nie jakichkolwiek, abstrakcyjnych długów. Reasumując, w związku z zaprezentowaną wykładnią art. 30 ust.2 u.p.o.a. należy rozpoznać merytorycznie wniosek skarżącego, po uprzednim przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego z poszanowaniem zasad wyrażonych w kodeksie postępowania administracyjnego (art. 7, 77 § 1 , art. 80 k.p.a.) zarówno co do wysokości zadłużenia, jak i sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Dopiero wyczerpujące ustalenia faktyczne pozwolą na podjęcie trafnego rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego. Należy też wskazać, że nawet w sytuacji, gdy organ I instancji uznał się za niewłaściwy do rozpoznania wniosku, zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a. obowiązany był przekazać wniosek organowi właściwemu. Organ II instancji zweryfikował ten zarzut, przyznając rację skarżącemu, że Wójt Gminy O. jest organem wierzyciela, zatem organem właściwym do rozpoznania wniosku. Na obecnym etapie z uwagi na niewyjaśnienie fundamentalnych w sprawie okoliczności faktycznych koniecznym jest uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu i instancji na podstawie art. 145 § pkt 1 lit "a" i "c" p.p.s.a. Z treści niniejszego uzasadnienia wynikają wskazania co do dalszego postępowania w sprawie. ał