II SA/Łd 297/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wydania decyzji w sprawie przywrócenia stanu wody na gruncie postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. J. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] w przedmiocie odmowy wydania decyzji w sprawie przywrócenia stanu wody na gruncie oraz wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym jako składniki posiadanego majątku skarżąca wskazała: dom o powierzchni 36,4 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 2,80 arów. Wskazała także, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z braćmi: S. N. i J. N.. Dochód skarżącej stanowi renta w wysokości 1200 zł netto. S. N. i J. N. otrzymują renty wraz z dodatkami odpowiednio w wysokości około 1100 zł i 1300 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca stwierdziła, że z gospodarstwa rolnego żadnego dochodu nie mają. Do pracy na polu wynajmują pracownika. Ponoszą koszty wynajmu pracownika, nawozów, oprysków, kombajnu, zakupu opału – węgla, drewna, ubezpieczenia budynków, wody – 30 zł miesięcznie, prądu – 30 zł miesięcznie, żywności i innych niezbędnych codziennych wydatków. Bracia są bardzo chorzy. W związku z tym ponoszą wydatki związane z ich leczeniem. Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2012r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca podniosła, że ponoszą wysokie koszty zakupu leków, w tym koszt zakupu leków dla S. N. – 500 zł miesięcznie, dla samej skarżącej około 600 zł miesięcznie. Koszt zakupu węgla na 1 rok wynosi 8.000 zł, a drewna 3.000 zł. Niezbędna żywność jest bardzo droga i zaciągnęła pożyczki u rodziny. Nadto skarżąca powołała się na okoliczności mające świadczyć o tym, że zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa. W wykonaniu zarządzenia z dnia 22 maja 2012r. skarżąca została wezwana w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy do złożenia: dokumentów poświadczających wysokość świadczeń emerytalnych wraz z dodatkami otrzymywanych przez nią oraz braci S. N. i J. N., z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za ostatnie 3 miesiące, wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżąca oraz jej braci rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających miesięczne wydatki na utrzymanie własne oraz posiadane gospodarstwo takich jak: koszty energii elektrycznej, ubezpieczenia pojazdów i budynków, koszty zakupu żywności i innych stałych, co miesiąc ponoszonych wydatków), miesięczne wydatki związane z zakupem leków dla skarżącej oraz braci, na które wskazuje w sprzeciwie, zaświadczenia o dochodowości posiadanego gospodarstwa rolnego i oświadczenia, czy osiąga dochód z gospodarstwa rolnego, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości, stosownych zaświadczeń o aktualnej sytuacji rodzinnej i zdrowotnej skarżącej i jej braci, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym oraz udzielenia wyjaśnień dotyczących wskazanej we wniosku o przyznanie prawa pomocy powierzchni nieruchomości rolnej (2,80 arów), gdyż z akt administracyjnych wynikało, że skarżąca i S. N. są współwłaścicielami działek nr 123, 254, 37, 102 i 219 o łącznej powierzchni (3,98 ha) i udokumentowania ewentualnych zmian stanu prawnego w tym zakresie. W odpowiedzi na to wezwanie w pismach z dnia 1 i 4 czerwca 2012r. skarżąca ponownie podniosła, iż ponosi duże wydatki związane z leczeniem swoim i braci, nie zbiera rachunków, z gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,80 ar nie ma żadnego dochodu. Do prac rolnych musi wynajmować pracownika i ponosi związane z tym koszty. Musi się opiekować braćmi, a lekarz nie wystawia na tę okoliczność zaświadczenia. Wójt nie da jej zaświadczenia, że jest strata w gospodarstwie. Co dwa tygodnie wydaje po 50 zł na doładowanie konta telefonu na kartę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. – Dz.U. z 2012r., poz. 270), powoływanej dalej jako p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wobec skutecznego złożenia przez skarżącą sprzeciwu, zgodnie z powyższym przepisem postanowienie referendarza sądowego z dnia 12 kwietnia 2012r. utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Podstawę sformułowanego we wniosku skarżącej żądania przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W myśl tego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, iż w doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego przyjmuje się, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz J. P. Tarno. Wydawnictwo Prawnicze. LexisNexis, Warszawa 2004, str. 320). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, o czym stanowi art. 199 p.p.s.a. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest zatem kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (vide: postanowienie NSA z dnia 27 stycznia 2010r., sygn. akt II OZ 26/10 – opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania muszą się, więc opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w art. 246 p.p.s.a. Ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy wyłącznie od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Wniosek w tej sprawie powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (vide: postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008r., sygn. akt II OZ 1400/07 – opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zarzuty dotyczące postępowania przed organami administracji nie mogą wobec tego mieć żadnego wpływu na ocenę zasadności wniosku strony. Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy winien zatem przedstawić sądowi stosowną argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Zdaniem sądu skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja majątkowa i rodzinna uzasadnia uwzględnienie wniosku. Ze złożonych przez skarżącą dowodów wypłaty świadczeń emerytalno – rentowych wynika bowiem, iż miesięczny dochód jej i braci wynosi około 3700 zł brutto, zaś netto 3000 zł. Skarżąca nie udokumentowała okoliczności ponoszenia wydatków związanych z leczeniem swoim i braci w wysokości wskazanej w sprzeciwie, które miały wynosić ponad 1100 zł miesięcznie ani sytuacji zdrowotnej swojej i braci. Złożone przez nią rachunki dokumentują wprawdzie zakupy leków, lecz za znacznie niższe kwoty. Z polisy z dnia 30 listopada 2011r. z kolei wynika, że skarżąca ubezpieczyła łącznie na kwotę 39.000 zł dom mieszkalny, oborę i stodołę. Z decyzji Wójta Gminy M. z dnia [...] w sprawie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego natomiast wynika, że skarżąca jest podatnikiem podatku rolnego i od nieruchomości, zaś przedmiot opodatkowania stanowią grunty rolne o powierzchni 3,98 ha i budynek mieszkalny o powierzchni 40 m2. Decyzja ta potwierdza okoliczność wynikającą z akt administracyjnych (informację z rejestru gruntów), że w rzeczywistości powierzchnia nieruchomości rolnej skarżącej wynosi 3,98 ha, a nie jak twierdziła we wniosku i składanych w postępowaniu sądowym pismach – 2,8 ara, co stanowi zaledwie 0,028 ha. Poza tym według tej decyzji powierzchnia gruntów rolnych skarżącej to 3,1095 ha przeliczeniowe. Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2011r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2010r. (M.P. nr 87, poz. 917) dochód ten wynosi 2278 zł. Oznacza to, że przeciętny dochód z pracy w gospodarstwie rolnym skarżącej wynosi 7083,44 zł. Skarżąca twierdzi wprawdzie, iż nie uzyskuje dochodu z gospodarstwa rolnego, a nawet osiąga straty, lecz jednocześnie wskazuje, iż ponosi koszty związane z uprawami (wynajmu pracownika, kombajnu, nawozów, oprysków), których wysokości jednak nie wskazuje, podobnie zresztą jak wysokości strat. Powyższe postępowanie, polegające na wybiórczym podawaniu informacji przez skarżącą skutkuje brakiem możliwości wyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Trudno w tej sytuacji uznać, że skarżąca wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, skoro nie wyjaśniła i nie udokumentowała istotnych okoliczności, które mogą kształtować jej sytuację finansową pomimo skierowania do niej stosownego wezwania. Należy także zauważyć, że na obecnym etapie postępowania przed sądem skarżącą obciąża jedynie obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 300 zł. Okoliczność prowadzenia przez skarżącą upraw w gospodarstwie rolnym stanowić natomiast może podstawę do uzyskania przez nią dodatkowego wsparcia finansowego w postaci płatności obszarowych. Nie bez znaczenia dla oceny zasadności wniosku poza tym jest sama okoliczność, że skarżąca jest właścicielem wskazanej wyżej nieruchomości rolnej oraz budynków. W orzecznictwie sądowym w przyjmuje się bowiem, iż posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, wobec niewykazania przez skarżącą spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, należało orzec jak w postanowieniu z mocy art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. a.tp.