II SA/Łd 304/23

Dnia 29 października 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.) Sędzia WSA Tomasz Porczyński Protokolant st. sekretarz sądowy Dominika Człapińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2025 roku sprawy ze skargi E. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 13 stycznia 2023 roku nr 010070/680/2798611/2022 postępowanie [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 listopada 2022 roku, nr 010070/680/2798611/2022, postępowanie [...]. dc 1. Zaskarżoną do tutejszego Sądu decyzją z dnia 13 stycznia 2023 r. znak 010070/680/2798611/2022 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego. 1. Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia 2 listopada 2022 r. znak 010070/680/2798611/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku E.P. o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko J.P. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r., odmówił przyznania tego świadczenia. Organ wyjaśnił, że na dziecko został już złożony wniosek o przyznanie świadczenia przez inną osobę uprawnioną. Zgodnie natomiast z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku gdy opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. 2. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła E.P. 3. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 13 stycznia 2023 r. znak 010070/680/2798611/2022 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. 1. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. ZUS ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Zgodnie z powyższym przepisem, ZUS zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łodzi z wnioskiem o przeprowadzenie wywiadu rodzinnego i ustalenie kto sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem J. P.. W odpowiedzi na wystąpienie ZUS, pismem z 19 października 2022 r. MOPS w Łodzi poinformował o przeprowadzeniu wywiadu, z którego jednoznacznie wynika, że to drugi wnioskodawca sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem i jest uprawniony do pobierania świadczenia wychowawczego. 2. W odniesieniu do zarzutów strony dotyczących nierzetelnego przeprowadzenia wywiadu rodzinnego organ poinformował, że takie zastrzeżenia strona powinna zgłosić bezpośrednio do Miejskiego Ośrodka Pomocy w Łodzi. 1. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła E.P. 1. Skarżąca zarzuciła, że decyzja organu odwoławczego jest niespójna z decyzją organu I instancji. Brak jest ponadto stanowiska w zakresie przyznania świadczenia wychowawczego w trybie art. 9 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dziecka. 2. Skarżąca wniosła o rozstrzygnięcie sprawy i podanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a ponadto wyjaśnienie czym jest sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem, tj. udzielenie odpowiedzi na pytanie: czy zabezpieczenie miejsca zamieszkania małoletniego definiuje faktyczną opiekę nad nim, a fakt zamieszkiwania małoletniego z obydwojgiem rodziców jest nieistotny (w szczególności w sytuacji, kiedy to drugi rodzic w głównej mierze utrzymuje dziecko i dba o jego potrzeby na każdej płaszczyźnie życia). 3. Strona podniosła, że do odwołania dołączyła dokumenty, które nie zostały przyjęte przez pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy w październiku 2022 r. Wskazała, że ojciec dziecka poza wyżywieniem, które skarżąca również zapewnia, nie łoży na utrzymanie swojego syna oraz nie poświęca mu uwagi, ignorując potrzebę syna w zakresie spędzania z nim czasu. Stoi to w sprzeczności z założeniami świadczenia wychowawczego, którego celem jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Małżonek skarżącej nie zajmuje się synem oraz nie łoży na jego potrzeby. 4. Skarżąca podkreśliła, że Prezes ZUS utrzymując w mocy decyzję ZUS w uzasadnieniu decyzji podaje inne okoliczności, na podstawie których odmawia przyznania świadczenia wychowawczego. Co prawda uzasadnienie tej decyzji nawiązuje do tego samego artykułu, ale w odniesieniu do różnych jego części. Z pierwszego uzasadnienia jednoznacznie wynika, że odmowa przyznania świadczenia wychowawczego jest efektem złożenia wniosku przez dugą osobę uprawnioną (matkę), a Prezes ZUS powołuje się na przeprowadzony wywiad środowiskowy, który wskazuje, że faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje pierwszy wnioskodawca (ojciec). Mimo zastrzeżeń skarżącej dotyczących przeprowadzonego z jej mężem wywiadu środowiskowego organ wydał decyzję jedynie na jego podstawie z pominięciem przedłożonych przez nią dokumentów. Nie poczynił żadnych własnych rozważań w zakresie sprawowania faktycznej opieki nad małoletnim J. P.. Tymczasem, to właśnie skarżąca w głównej mierze utrzymuje syna, dba o jego potrzeby na każdej płaszczyźnie życia, a dodatkowo wciąż zamieszkuje wspólnie z nim. Wobec powyższego spornym staje się zagadnienie dotyczące "faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem", co w opinii skarżącej wymagałoby rozstrzygnięcia przez sąd. Podniosła, że pracownik przeprowadzający wywiad środowiskowy nie był w stanie udzielić jasnej i rzetelnej informacji dotyczącej takiej kwestii jak to czym jest sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem. Swoje stanowisko poparł faktem ustalenia przez sąd miejsca zamieszkania małoletniego przy ojcu, uznając wspólne zamieszkiwanie oraz łożenie przez skarżącą na utrzymanie dziecka i dbanie o jego potrzeby jako elementy nieistotne. 5. Skarżąca dodała, że odrębną kwestią w sprawie jest marnotrawienie świadczenia wychowawczego przez ojca dziecka – A. P. Zdaniem skarżącej ojciec, któremu przyznano świadczenie nie poczuwa się do partycypowania w kosztach dotyczących potrzeb małoletniego (np.: ubioru, zorganizowania wypoczynku wakacyjnego, wyprawienia urodzin, zrobienia wyprawki do szkoły itp.). Jego koszty związane z utrzymaniem dziecka ograniczają się jedynie do częściowego zapewnienia synowi wyżywienia. W żaden sposób nie chce się dzielić świadczeniem. Tak było przez okres ostatnich dwóch lat. To mąż pobierał świadczenie, natomiast skarżąca łożyła na dziecko. W efekcie rodzic, który faktycznie dba i finansuje potrzeby dziecka, jest pozbawiony wparcia w formie świadczenia wychowawczego, zaś drugi dorabia się na pomocy rządowej, czy też marnotrawi świadczenie na cele niezwiązane z wychowaniem dziecka. W związku z powyższym wnioskowała do Prezesa ZUS, by świadczenie było wypłacane w trybie art 9 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dziecka. Takie rozwiązanie udaremniłoby marnotrawienie świadczenia wychowawczego przez ojca oraz realnie odciążyłoby skarżącą w zakresie ponoszonych kosztów. W wydanej decyzji ZUS nie rozpatrzył złożonego wniosku oraz nie uzasadnił, z jakiego powodu wniosek ten został pominięty. Skarżąca wniosła o skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ZUS. 2. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. 1. Organ wyjaśnił, że E.P. w dniu 10 marca 2022 r. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko J.P., na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r., a następnie złożyła pisemne oświadczenie, że jest w trakcie rozwodu z mężem oraz że nadal mieszka razem z mężem i sprawuje wspólnie z nim opiekę nad dzieckiem. 2. Z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na dziecko na ten sam okres w dniu 8 lutego 2022 r. wystąpił ojciec A.P. 3. Pismem z 2 czerwca 2022 r. wezwano skarżącą do przedłożenia dokumentu potwierdzającego, że to ona sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, lub że opieka ta sprawowana jest w systemie opieki naprzemiennej. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przesłała pismo z wyjaśnieniami, w którym poinformowała, że od maja 2020 r. nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem oraz że sprawa rozwodowa jest w toku. Dodatkowo oświadczyła, że to ona sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, tj. zabezpiecza potrzeby zdrowotne i emocjonalne syna. 4. Następnie A.P. nadesłał postanowienie Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia [...] marca 2021 r., sygn. akt [...], w którym sąd, w postępowaniu o rozwód z powództwa A. P. przeciwko E.P. udzielił zabezpieczenia poprzez ustalenie miejsce zamieszkania dziecka J. P. przy ojcu. 5. Organ wskazał, że zarówno matka, jak i ojciec w swoich wnioskach wskazali ten sam adres zamieszkania. Ponadto E.P. nie nadesłała dokumentów, które potwierdzałyby w jaki sposób sprawowana jest opieka nad dzieckiem, organ I instancji wystąpił z wnioskiem do MOPS o przeprowadzenie wywiadu rodzinnego ze skarżącą i z ojcem dziecka. W ocenie pracownika MOPS, który przeprowadzał wywiad z A.P., to on sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem i powinien otrzymywać świadczenie wychowawcze. W ocenie tego samego pracownika, po przeprowadzeniu wywiadu rodzinnego z E.P. opieka nad dzieckiem sprawowana jest wspólnie przez oboje rodziców. 6. Na tej podstawie decyzją z dnia 2 listopada 2022 r. ZUS odmówił E.P. prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko wskazując, że zgodnie z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku gdy opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. 7. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła E.P., wnosząc o przyznanie świadczenia, a jednocześnie poddając w wątpliwość prawidłowość przeprowadzonego przez MOPS wywiadu rodzinnego. Następnie przesłała dodatkowe dokumenty w postaci rachunków, paragonów na potwierdzenie ponoszenia kosztów utrzymania dziecka oraz pism z kancelarii adwokackiej. 8. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, decyzją z 13 stycznia 2023 r. utrzymano w mocy decyzję organu I instancji. Oran podkreślił, że organ orzekający o przyznawaniu świadczenia wychowawczego nie pełni roli sądu rodzinnego, ani nie rozstrzyga konfliktu między rodzicami na tle sprawowania przez każdego z nich władzy rodzicielskiej. Organy nie mogą zatem oceniać w jaki sposób rodzice wywiązują się ze swoich obowiązków rodzicielskich oraz ile czasu poświęcają dzieciom. 9. Obowiązkiem organu jest natomiast wzięcie pod uwagę wszelkich wydanych orzeczeń sądów powszechnych. W tej sprawie przedłożone zostało tylko postanowienie Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia [...] marca 2021 r., sygn. akt [...], o udzieleniu zabezpieczenia poprzez ustalenie miejsce zamieszkania dziecka przy ojcu. 10. Ponadto, sprawowanie opieki nad dzieckiem w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci należy – w ocenie organu - odnosić do jej faktycznego sprawowania, nie zaś do właściwego sprawowania. W tym stanie rzeczy, zdaniem organu, w sprawie nie zachodzą okoliczności, które mogłyby wpłynąć na poczynienie innych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy niż opisany w zaskarżonej decyzji. Tym samym brak jest podstaw do zmiany tej decyzji. Natomiast zarzut nierzetelności wywiadu środowiskowego powinien być zgłoszony bezpośrednio do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łodzi. Ponadto Prezes ZUS stwierdził, że organ I instancji przeprowadzi postępowanie wyjaśniające w zakresie zarzutu skargi dotyczącego marnotrawienia świadczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: 3. Skarga okazała się zasadna z przyczyn wskazanych niżej. 1. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny nie przejmuje sprawy do jej końcowego załatwienia, ale bada co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. 2. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). 3. W przedmiotowej sprawie organ I instancji decyzją z dnia 2 listopada 2022 r. znak 010070/680/2798611/2022 odmówił skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego z uwagi na uprzednie wystąpienie z wnioskiem innej osoby uprawnionej, a mianowicie ojca dziecka. Organ II instancji decyzją z dnia 13 stycznia 2023 r. znak 010070/680/2798611/2022 utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, uznając jednak, że świadczenie przysługuje innemu wnioskodawcy, bowiem z przeprowadzonego wywiadu rodzinnego wynika, że to ten wnioskodawca (ojciec dziecka) sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem i to jemu przysługuje świadczenie wychowawcze. 4. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1577), [dalej: "ustawa"], świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Z przepisu tego wynika, iż warunkiem przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz jednego z rodziców (matki albo ojca) jest, aby dziecko wspólne zamieszkiwało i pozostawało na utrzymaniu matki albo ojca. 5. Stosownie zaś do art. 22 ustawy w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. 6. Należy zauważyć, że powołany wyżej art. 22 ustawy statuuje trzy normy prawne. Pierwsza norma wskazuje komu przysługuje prawo do otrzymania świadczenia wychowawczego w przypadku zbiegu uprawnień rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka. W takiej sytuacji świadczenie przyznaje się temu z wymienionych podmiotów, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Kluczowym kryterium przyznania świadczenia wychowawczego jest zatem rzeczywiste wykonywanie opieki nad dzieckiem, a nie rozstrzygnięcie dotyczące władzy rodzicielskiej. Sytuacja ta dotyczy przypadków, w których dwie lub więcej osób występują o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na to samo dziecko lub dzieci, lecz faktyczną opiekę sprawuje wyłącznie jedna z tych osób. Druga norma prawna odnosi się do sytuacji, gdy opiekę nad dzieckiem sprawują jednocześnie oboje rodziców, opiekunowie prawni lub opiekunowie faktyczni, mieszkający razem z dzieckiem. W przypadku braku wątpliwości co do sprawowania opieki przez te osoby, świadczenie wychowawcze przyznaje się temu, kto pierwszy złoży wniosek. Zatem, gdy opiekę nad dzieckiem sprawują równocześnie ww. osoby, świadczenie wypłacane jest na rzecz wnioskodawcy, który złoży wniosek jako pierwszy. Trzecia norma prawna opisana jest w ostatnim zdaniu art. 22 ustawy i odnosi się do sytuacji, gdy osoby ubiegające się o świadczenie każda z osobna wskazuje siebie jako jedyną osobę sprawującą faktyczną opiekę nad dzieckiem. W takiej sytuacji organ powinien najpierw ustalić, czy faktyczna opieka nad dzieckiem jest sprawowana przez obie osoby. Jeśli pojawią się jakiekolwiek wątpliwości, organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, które może obejmować również rodzinny wywiad środowiskowy. Co istotne, w każdej takiej sytuacji konieczne jest badanie, która z ww. osób faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że należy przy tym posłużyć się kilkoma kryteriami, które pozwolą na jednoznaczne ustalenie, który z rodziców (opiekunów faktycznych dziecka albo opiekunów prawnych dziecka) rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem, takimi jak: posiadanie władzy rodzicielskiej, wspólne zamieszkiwanie i przebywanie z dzieckiem, zaspokajanie jego potrzeb bytowych, wychowawczych i emocjonalnych, wychowanie i utrzymanie. Wszystkie te kryteria powinny wystąpić kumulatywnie (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 8.01.2021 r., II SA/Rz 1185/20; wyrok WSA w Łodzi z 20.08.2021 r., II SA/Łd 573/21; wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga, że ustalenie osoby lub osób sprawujących faktyczną opiekę nad dzieckiem spoczywa na organie administracji publicznej, a obowiązek ten aktualizuje się w sytuacji, gdy każdy z rodziców dziecka oddzielnie zwrócił się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na to samo dziecko. 7. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że co prawda postanowieniem z dnia [...] marca 2021 r. ([...]) Sąd Okręgowy w Łodzi postanowił udzielić zabezpieczenia poprzez ustalenie, że miejscem pobytu małoletniego syna skarżącej do czasu prawomocnego zakończenia procesu o rozwód jest miejsce zamieszkania ojca, to jednak syn skarżącej zamieszkuje wspólnie z ojcem i matką w jednym mieszkaniu. Rodzice dziecka nie zostali pozbawieni praw rodzicielskich. Na marginesie należy tylko zauważyć, że stosownie do wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia [...] stycznia 2023 r., sygn. akt [...] w związku z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia [...] lipca 2025 r., sygn. akt [...], wykonywanie władzy rodzicielskiej na małoletnim dzieckiem stron zostało powierzone ojcu, a miejscem zamieszkania dziecka będzie każdorazowo miejsce zamieszkania ojca, przy czym władza rodzicielska obojga rodziców w stosunku do dziecka została ograniczona w zakresie wskazanym ww. wyroku z [...] lipca 2025 r. Jak wynika z ww. orzeczeń sądy nie orzekły o sprawowaniu przez rodziców opieki naprzemiennej. 8. Jak wynika ponadto z akt sprawy, skarżąca stoi na stanowisku, że to jej należy się świadczenie wychowawcze, bowiem to ona ponosi koszty utrzymania dziecka, jednak przyznaje sama w odwołaniu od decyzji organu I instancji, że wydatki ojca na syna "ograniczają się do wyżywienia". Sama skarżąca przyznaje zatem, że ojciec dziecka bierze udział w jego utrzymaniu. Skarżąca zarzuca, iż ojciec nie poświęca dziecku czasu, jednak z akt sprawy nie wynika, aby ojciec stracił całkowicie kontakt z synem i nie wykonywał władzy rodzicielskiej. 9. Co więcej, podczas przeprowadzonego w sprawie wywiadu ze skarżącą pracownik socjalny ustalił, że co prawda skarżąca ponosi znaczne koszty utrzymania syna, to jednak zarówno ona jak i ojciec sprawują opiekę nad małoletnim synem J.. W sprawie ma zatem zastosowanie – o ile nie uległy zmianie okoliczności faktyczne - jak słusznie zauważył organ I instancji, ta część przepisu art. 22 ustawy, zgodnie z którą, jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. 10. Niemniej jednak z uzasadnienia decyzji organu I instancji nie wynika, aby organ poczynił jakiekolwiek ustalenia w sprawie, dokonał analizy materiału dowodowego i wskazał na jakich dowodach oparł swoje rozstrzygnięcie. Z uzasadnienia nie wynika w szczególności na jakiej podstawie organ uznał, że zastosowanie znajduje powołana w rozstrzygnięciu norma prawna i kto de facto sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem. 11. Zdaniem Sądu, uzasadnienie organu II instancji jest także nieprawidłowe. Organ ten powołuje się jedynie na treść wywiadu rodzinnego przeprowadzonego z ówczesnym mężem skarżącej, z którego wynika, iż to ojciec dziecka sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem. Słusznie – w ocenie Sądu - zauważa przy tym skarżąca, iż wywiad ten pozostawia wątpliwości co do jego rzetelności z uwagi na brak jakichkolwiek ustaleń pracownika socjalnego w zakresie sprawowanej przez ojca opieki nad synem. Ponadto, organ pomija przy tym zupełnie wnioski płynące z wywiadu przeprowadzonego ze skarżącą, a także pozostały materiał zgromadzony w sprawie. 12. Sąd dostrzega również, że organ II instancji błędnie poinformował skarżącą, że zastrzeżenia co do nierzetelnego przeprowadzenia wywiadu rodzinnego winna zgłosić do MOPS w Łodzi. Podkreślenia bowiem wymaga, że to na zlecenie organu administracji prowadzącego postępowanie MOPS przeprowadził wywiad rodzinny i to organ prowadzący postępowanie, zgodnie z art. 7 K.p.a. stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron winien podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Co więcej, organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), a ponadto ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Tym samym to organ administracji winien ocenić sporządzony wywiad w toku prowadzonego postępowania i odnieść się do zarzutu jego rzetelności, czego jednak nie uczynił. Po przeprowadzonym postępowaniu, jeśli sprawa jest dostatecznie wyjaśniona oraz taką formę rozstrzygnięcia przewidują odpowiednie przepisy, organ wydaje decyzję, uwzględniając wytyczne co do jej elementów składowych, wskazanych w art. 107 k.p.a. (zob. np. wyrok NSA z 26.04.2022 r., II OSK 2401/19). Podkreślenia wymaga, że stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Ww. obowiązkom wynikającym z norm K.p.a. organy obu instancji nie uczyniły zadość. Zasadnicze zarzuty dotyczą sposobu sporządzenia uzasadnień decyzji wydanych w sprawie, o czym była mowa wyżej. 13. Odnosząc się z kolei do zarzutu skarżącej dotyczącego niezastosowania przez organ art. 9 ustawy wskazać należy, że organ po uzyskaniu informacji o marnotrawieniu przyznanego świadczenia może zmienić decyzję poprzez zamianę formy pieniężnej świadczenia (będącej podstawową) na formę niepieniężną (pomoc rzeczową adresowaną do dziecka) lub też opłacenia bezpośrednio przez organ wydatków związanych z utrzymaniem dziecka (np. zapewnienie posiłku w jadłodajni, opłacenie usługi edukacyjnej lub medycznej itp.), jednak odbywa się do w formie decyzji w odrębnym, wszczynanym z urzędu, postępowaniu w sprawie zmiany formy realizacji świadczenia wychowawczego (por. R. Prokop [w:] Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II, red. J. Blicharz, J. Glumińska-Pawlic, L. Zacharko, LEX/el. 2019, art. 9). Od 1 lipca 2019 r., po nowelizacji przepisów, nie ma wątpliwości, że przyznanie świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji administracyjnej, a tym samym przybiera ono charakter czynności materialno-technicznej, od której nie przysługuje prawo do wniesienia odwołania do organu wyższego stopnia. Natomiast odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wychowawczego, czy też rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia będzie następowała poprzez wydanie decyzji administracyjnej, podlegającej instancyjnej kontroli. Jak wyjaśnił organ administracji w odpowiedzi na skargę, wobec podniesienia zarzutu marnotrawienia świadczenia wychowawczego przez ojca dziecka, zostanie przeprowadzone postępowanie wyjaśniające w tym zakresie. 14. Ponadto, zasadą jest, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce lub ojcu, z którym dziecko wspólnie zamieszkuje (art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy). Podział świadczenia wychowawczego (na podstawie art. 5 ust. 2a ustawy) jest od niej wyjątkiem, uzależnionym od istnienia orzeczenia sądowego ustanawiającego opiekę naprzemienną. Wykonywanie opieki naprzemiennej ma miejsce jedynie wtedy, gdy rodzice dziecka zamieszkują osobno, dziecko przebywa u każdego z nich naprzemiennie, w porównywalnych okresach i fakt istnienia takiej opieki wynika z orzeczenia sądu (por. np. wyrok WSA w Kielcach z 16.02.2022 r., II SA/Ke 5/22). Na podstawie dotychczasowych (a niepełnych, o czym była mowa wyżej) ustaleń organów taka sytuacja nie ma miejsca w niniejszej sprawie, zatem o podziale świadczenia, jak oczekiwałaby skarżąca, nie może być mowy na obecnym etapie postępowania, chyba że zmianie ulegną okoliczności faktyczne i prawne. 15. Uwzględniając powyższe okoliczności sprawy, nie przesądzając jej wyniku, stwierdzić należy, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia okazały się przedwczesne, bowiem organy nie oceniły zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a co za tym idzie nie ustaliły kto sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem i która norma prawna z art. 22 ustawy ma zastosowanie w sprawie. Sąd dostrzega, iż szerzej w kwestii stanu faktycznego i rozstrzygnięcia organ II instancji wypowiedział się dopiero w odpowiedzi na skargę. Tymczasem odpowiedź na skargę nie może zastępować uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia ani go uzupełniać, gdyż to nie pismo procesowe złożone w postępowaniu sądowym podlega kontroli sądowej, lecz zaskarżony akt. 16. Reasumując, organy naruszyły zatem art. 7, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Skarga w niniejszej sprawie zasługuje więc na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czego skutkiem jest konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego wydanych w sprawie rozstrzygnięć. 17. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. 18. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji uwzględnią powyższą ocenę prawną stosownie do art. 153 P.p.s.a., przeprowadzą postępowanie wyjaśniające co do spełnienia przesłanek ustawowych, przede wszystkim zaś rozważą, kto w okolicznościach faktycznych sprawy sprawuje opiekę nad małoletnim. W zależności od wyników postępowania organy wydadzą właściwą decyzję merytoryczną. dc