II SA/Łd 335/11

Dnia 9 czerwca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Protokolant asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2011 roku sprawy ze skargi K. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz K. S. kwotę 100 (sto) tytułem kosztów postępowania. K. S. wniosła o przyznanie uprawnień kombatanckich, bowiem jak wskazała w uzasadnieniu wniosku w okresie II wojny światowej po przymusowym wysiedleniu wraz z rodzicami i rodzeństwem do N. na przymusowe roboty, przebywała w obozie w miejscowości W. Nadto cała jej rodzina pracowała w miejscowości M. w gospodarstwie rolnym Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 1, art. 2, art. 3 i art. 4 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz, U. z 2002r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) odmówił K. S. przyznania uprawnień kombatanckich. Organ w lakonicznym uzasadnieniu przytoczył przepis art. 22 ust.1 ustawy o kombatantach i stwierdził, ze akta sprawy nie zawierają dowodów prowadzenia działalności kombatanckiej lub represji na podstawie ustawy. W uzasadnieniu organ wskazał również, że z tytułu deportacji do pracy przymusowej, w tym osadzenia w obozie pracy przymusowej przysługuje świadczenie pieniężne określone w ustawie z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87 poz.395 ze zmianami, dalej powoływanej jako ustawa o świadczeniu pieniężnym), zaś skarżącej odmówiono uprawnienia do tego świadczenia decyzją z dnia [...] roku. W obszernym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. S. wniosła o przyznanie wnioskowanego uprawnienia podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Przedstawiła przebieg postępowania podkreślając, że nie występowała o przyznanie świadczenia pieniężnego, zaś dotychczasowe postępowanie organu było wynikiem błędnego zakwalifikowania jej wniosku. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3, 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm.), oraz art. 1- 4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego utrzymał w mocy wskazaną wcześniej decyzję własną z dnia [...]r. W uzasadnieniu drugoinstancyjnego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie w/w decyzji własnej. Odnosząc się do podnoszonych przez stronę okoliczności organ stwierdził, iż nie są negowane okoliczności związane z pobytem rodziny strony na terenie III Rzeszy oraz pobytem w obozie pracy przymusowej w W., lecz z tego tytułu wnioskodawczyni uzyskała uprawnienie do świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Nadto organ wskazał, iż przepisy ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego enumeratywnie wyliczają tytuły, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich zatem regulacją ustawy kombatanckiej nie zostały objęte wszystkie przejawy obiektywnych represji, jakich ofiarami w czasie wojny i po jej zakończeniu byli obywatele polscy. Zdaniem organu także podnoszona przez stronę okoliczność pobytu w obozie pracy przymusowej nie jest represją w rozumieniu wskazanej ustawy i nie może zostać potraktowana, jako działalność kombatancka, ani jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką. Powyższą decyzję K. S. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu złozonej skargi wskazała, iż od czerwca 1944r. do lutego 1945r. przebywała przymusowo w gospodarstwie rolnym w M. Jednocześnie przebywała w obozie deportacyjnym, pozostającym w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Kilka tygodni była wraz z rodziną przewożona wagonami bydlęcymi. Dodała, że przed transportem do N. przebywała w obozie deportacyjnym w Ł, przy ul. A. W odpowiedz na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji. Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sądu stwierdzić trzeba, ze skarga jest uzasadniona. W toku postępowania doszło bowiem do naruszenia ustawowych zasad postępowania w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Podstawę rozstrzygania w sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 42 z 2002 r., poz. 371 ze zm.), zwanej ustawą o kombatantach. Ustawa w przepisach art. 1 - 3 ustawy definiuje działalność kombatancką oraz działalność równorzędną z działalnością kombatancką. Przepis art. 4 ust. 1 tej ustawy stanowi, że przepisy ustawy o kombatantach stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są - między innymi - wymienione w art. 4 ust. 1 pkt 1 okresy przebywania; - z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady; b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa; c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Ponadto rozporządzenie z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154 ze zm.) - wydane w wykonaniu upoważnienia ustawowego, zawartego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach, w § 5 wymienia - inne miejsca odosobnienia, określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach. Skarżąca, wnosząc o przyznanie uprawnień kombatanckich odwołuje się do pobytu w obozie w W. Tymczasem podane przez nią fakty nie wyjaśniają charakteru obozu, bowiem skarżąca ograniczyła się do informacji, że był to obóz, w którym pozostawała do dyspozycji niemieckich władz bezpieczeństwa. Te okoliczności faktyczne wskazują, ze skarżąca występuje o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt b ustawy o kombatantach. Organ wywodzi, że obóz w W. nie figuruje w wykazie stanowiącym załącznik do ww rozporządzenia. Jednak zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ma przeszkód do dowodzenia, że pobyt w innym obozie, niewymienionym w rozporządzeniu z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154 ze zm.), stanowił represję w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach (por. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2007 r. sygn. akt II OSK 313/06 LEX nr 344535, wyrok NSA z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt II OSK 122/05 OSP 2007/11/134). Zatem należało przeprowadzić postępowanie wyjaśniające dla ustalenia warunków pobytu w obozie W. Organ przedwcześnie, bez zebrania materiału dowodowego przyjął, że pobyt w tym obozie nie daje uprawnień kombatanckich. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy (nadesłanych w formie luźnych kart) wynika tymczasem, że organ nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego, nie poddał głębszej analizie dokumentów i twierdzeń skarżącej, nie zwrócił się do niej o wyjaśnienie spornych kwestii. Stanowi to jaskrawe naruszenie normy art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ również nie dopełnił obowiązku zebrania całego materiału dowodowego, niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy, o czym stanowi art. 77 §1 k.p.a. Przepisy art. 7 i 77 k.p.a. nie pozwalają na odstąpienie od dostępnych środków dowodowych mogących ujawnić istotne okoliczności sprawy, nawet jeżeli w ocenie organu (na podstawie innych źródeł) istnieje niewielkie prawdopodobieństwo ich stwierdzenia czy potwierdzenia. Dotyczy to w szczególności spraw kombatantów, w przypadku których dokumentacja źródłowa jest często w znacznym stopniu rozproszona w różnych zbiorach i zdekompletowana. Brak potwierdzenia określonych faktów w wymienionych przez organ wykazach nie oznacza, że nie zostały udokumentowane w lokalnych archiwach zagranicznych. Organ wskazał również, że skarżąca uzyskała uprawnienie do świadczenia pieniężnego w trybie ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym, co w ocenie organu uniemożliwia jej uzyskanie uprawnień kombatanckich. Przede wszystkim jednak aktach brak dokumentów, które potwierdzałyby ten fakt, że skarżąca uzyskała uprawnienie do świadczenia pieniężnego W uzasadnieniu decyzji organ nie przytoczył nawet danych tej decyzji. W aktach takiego dokumentu nie ma, zaś z uzasadnienia skargi wynika, że K. S. nie wnosiła o przyznanie takiego świadczenia a postępowanie omyłkowo przez organ prowadzone w tym zakresie zostało umorzone. Ponadto ustawa o kombatantach milczy na temat zbiegu prawa do świadczeń przyznawanych w jej trybie ze świadczeniem pieniężnym przyznawanym w trybie ustawy z dnia 31 maja 1996 roku. Natomiast ustawa z 1996 roku istotnie przewiduje, że świadczenie pieniężne przysługuje wyłącznie osobom, które nie mają ustalonego prawa do dodatku kombatanckiego (art. 1 ust.2 pkt 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym..). Nawet jednak, gdyby skarżącej przyznano świadczenie w trybie ustawy z 1996 roku, nie wykluczałoby to w ocenie sądu możliwości ustalenia, czy skarżąca jest uprawniona do świadczeń kombatanckich. Reasumując, organy naruszyły zasady wyrażone w art. 7 i 77 k.p.a., odstępując od wnikliwego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, naruszając jednocześnie wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji określone w ar. 107 §3 k.p.a. Przede wszystkim organ I instancji zaniechał przeprowadzenia w sprawie jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego, ograniczając się do arbitralnej oceny wniosku. Z uzasadnienia decyzji organu I instancji nie wynika nawet, jaki jest stan faktyczny w sprawie, w szczególności z jakiego tytułu skarżąca wnosiła o uprawnienia kombatanckich i jakie są przesłanki odmowy przyznania jej tych uprawnień. Wad postępowania pierwszej instancji nie naprawiono również w toku ponownego rozpoznania sprawy, choć złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skutkuje jej ponownym rozpoznaniem merytorycznym. Powyższe uchybienia doprowadziły do wydania decyzji bez należytego wyjaśnienia i rozpatrzenia okoliczności niezbędnych do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia, co skutkuje koniecznością uchylenia z zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu stopnia podstawowego na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. "c" i art. 135 p.p.s.a. O kosztach orzeczono z mocy art. 200 p.p.s.a. Wskazówki co do dalszego postępowania wynikają wprost z wcześniejszych rozważań sądu.