II SA/Łd 370/14

Dnia 17 września 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2014 roku przy udziale - sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat K. S. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy al. [...] wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS Decyzją z dnia [...]r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r., poz. 267) – w skrócie: "K.p.a." oraz art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U z 2012r., poz. 1228 ze zm.) – powoływana także jako: "ustawa", utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] roku, nr [...] orzekającej o zwrocie - przez M. J.- świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na mocy decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] roku, , na rzecz P. J., w okresie od dnia 1 października 2012 roku do dnia 30 września 2013 roku w wysokości 3.900,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w kwocie 344,03 zł, co łącznie stanowiło kwotę 4.244,03 zł. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w M. J. w odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie kwoty 4.244,03 zł w całości lub części i rozłożenie jej na raty nie większe niż po 20,00 zł miesięcznie, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Odwołujący wskazał ponadto na swoją trudną sytuację materialną, a także trudną sytuację finansową matki, u której mieszka i gospodaruje. Następnie organ odwoławczy, przytaczając treść art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wyjaśnił, że decyzja w przedmiocie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej nie ma charakteru uznaniowego, a w prowadzonym postępowaniu organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzje nakazująca zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Dalej organ podkreślił, że poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje okoliczność, że została wydana ostateczna decyzja o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości po 325,00 zł miesięcznie w okresie od miesiąca października 2012 roku do miesiąca września 2013 roku. Z uwagi na to, że dłużnik alimentacyjny nie dokonał żadnej wpłaty tytułem wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz swojej córki, pozostała do zwrotu kwota wypłaconych przez organ świadczeń z funduszu alimentacyjnego wyniosła 3.900,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Organ II instancji wyjaśnił również, że świadczenie przyznane z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem zwrotnym, zaś obowiązek zwrotu powstaje, w zależności od realiów konkretnej sprawy, albo po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. O tym obowiązku rozstrzyga organ administracji właściwy wierzyciela, w formie decyzji. Decyzja o zwrocie wypłaconego świadczenia stanowi konsekwencję decyzji przyznającej to świadczenie. Ustawodawca przesądził, że obowiązek zwrotu właściwemu organowi wierzyciela należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego spoczywa na dłużniku, gdyż za niego - w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie - wypłacane są środki finansowe osobie uprawnionej do alimentów. Rozstrzygniecie co do tej kwestii potwierdza zatem powstanie po stronie dłużnika nowego obowiązku, który należy odróżnić od obowiązku alimentacyjnego wynikającego z orzeczenia sadu. Dłużnik alimentacyjny ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, dopóki decyzja o przyznaniu świadczenia nie zostanie wzruszona, bądź wypłata świadczeń nie zostanie oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia. W ocenie Kolegium organ prowadząc postępowanie w przedmiocie zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest uprawniony do ustalenia żadnych innych okoliczności aniżeli te, które warunkują podjęcie orzeczenia o zwrocie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Przede wszystkim w tym postępowaniu organ nie bada sytuacji materialnej i zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego. Natomiast w sytuacji, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, dłużnik alimentacyjny może wystąpić z wnioskiem do organ właściwego wierzyciela może o umorzenie jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty (zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy). Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożył M. J., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na rozstrzygnięcie, tj. po pierwsze art. 75 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. poprzez brak ustalenia w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ administracyjny w jakiej wysokości wierzycielka została zaspokojona wpłatami dokonywanymi przez komornika sądowego i wydanie decyzji zobowiązującej skarżącego do zwrotu wypłaconych świadczeń w sytuacji braku ustalenia zasadności ich wypłaty wierzycielce - córce skarżącego. Po drugie naruszenie art. 66 § 1 i § 2 K.p.a. poprzez brak ustalenia, czy wniesione odwołanie jest wnioskiem o umorzenie zadłużenia w całości lub części i rozłożenie na raty, czy jest wyłącznie odwołaniem, czy też jest odwołaniem i ww. wnioskiem i konsekwencji nie zawiadomienie skarżącego o konieczności złożenia odrębnego wniosku do Prezydenta Miasta Ł.. W uzasadnieniu skargi skarżący powołał się na bardzo trudną sytuację dochodową. Prowadzi gospodarstwo domowe z swoją matką, która ma stały, ale bardzo niski dochód. Jego dochód związany jest z podejmowanymi pracami doraźnymi, na czas określony. Ciążące na nim w chwili obecnej zobowiązania wynikające z wypłat na rzecz jego córki świadczeń alimentacyjnych z funduszu alimentacyjnego powoduje, iż mimo wpłat dokonywanych do komornika sądowego, dług cały czas rośnie. Skarżący podkreślił, że dokonuje miesięcznych wpłat na konto komornika sądowego oraz miesięcznych wpłat na konto Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł.. W chwili obecnej nie wie jaka jest wysokość spłaconego już długu, który dług jest zaspokojony w jakiej części i czy jego spłaty są zaliczane na poczet świadczeń wypłaconych na podstawie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w pierwszej kolejności podniosło, że w sytuacji, gdyby odwołanie skarżącego potraktować jedynie jako wniosek o umorzenie kwoty w całości lub w części (czy też jej rozłożenie na raty) to kwestionowanie decyzji ostatecznej nie znajdowało żadnego uzasadnienia. Tym samym zarzut naruszenia art. 66 § 1 K.p.a., jest całkowicie chybiony. Organ II instancji wyjaśnił następnie, że w zakresie wniosku skarżącego o umorzenie należności było prowadzone postępowanie, zakończone decyzją ostateczną Kolegium z dnia [...] roku, [...]. Organ odwoławczy podważył również zarzut naruszenia art. 75 § 1 i art. 80 K.p.a., bowiem kwoty, które to w danym okresie czasu zostały wypłacone z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, zostały wyliczone na podstawie prostego działania matematycznego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyraźnie i jasno wskazano co się składa na daną kwotę, jak również jakie są jej składniki i jakie były przyczyny wydania takiej, a nie innej decyzji. W ocenie Kolegium w postępowaniu w sprawie zwrot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie bada się zasadności wypłaty świadczeń wierzycielce, gdyż w tym zakresie jest wydawana odrębna decyzja. Natomiast jeżeli strona skarżąca dokonuje wpłat to twierdzenie, że nie wie jaka jest wysokość długu, jest niezrozumiałe, gdyż wystarczy dokonać zwykłego porównania kwot, które wypłacił organ administracji tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz kwot określonych do zwrotu i informacja jest w zasięgu możliwości strony. W związku z tym organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd ją oddala (art. 151 P.p.s.a.). Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 27 ust. 1 i 1a ww. ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Stosownie zaś do art. 27 ust. 2 tej ustawy, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z kolei z art. 2 pkt 8 ustawy wynika, iż okresem świadczeniowym jest okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego. Należności podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy (art. 27 ust. 3 ustawy). W okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami (art. 27 ust. 9 ustawy). Przepis art. 28 ust. 1 ustawy określa natomiast kolejność zaspokajania należności z kwot uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego i uprawnia komornika do potrącania kosztów egzekucyjnych. Z przytoczonych przepisów wynika, iż warunkiem wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osób uprawnionych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest uprzednie ustalenie przez organ właściwy wierzyciela, czy i w jakiej wysokości wypłacono osobom uprawnionym świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz, czy zakończył się okres świadczeniowy, określony w ostatecznej decyzji o przyznaniu przedmiotowych świadczeń. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma ustawowy obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń, wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że decyzja wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest decyzją związaną i rozstrzygającą co do zasady jedynie o kwestii zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Jest to postępowanie, które z oczywistych względów jest wszczynane przez organ z urzędu. W postępowaniu prowadzonym w trybie tych przepisów nie ma podstaw do badania sytuacji majątkowej dłużnika alimentacyjnego, bądź jego możliwości spłaty zobowiązania (por. wyroki NSA z dnia 27 czerwca 2012r., sygn. akt I OSK 60/12; z dnia 5 października 2011r., sygn. akt I OSK 793/11; oraz z dnia 28 czerwca 2011r., sygn. akt I OSK 337/11). W przedmiotowej sprawie ww. przesłanki zostały spełnione, bowiem na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]r., zostały przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej – P. J., w wysokości 325 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2012r. do 30 września 2013r. Łącznie wypłacono z funduszu kwotę 3.900 zł. W związku zakończeniem okresu świadczeniowego, stosownie do przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ był zobligowany do wydania decyzji w trybie ww. art. 27 ust. 2 ustawy i ustalenia w niej wysokości kwoty podlegającej zwrotowi przez dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń otrzymanych z funduszu alimentacyjnego przez osobę uprawnioną wraz z odsetkami. Co prawda nie można zaprzeczyć temu, że dłużnik dokonywał wpłat z tytułu zadłużenia zarówno komornikowi, jak i bezpośrednio na rachunek organu. Jednakże nie wskazał jednoznacznie, na zaległości z którego okresu świadczeniowego dokonuje wpłat, dlatego organ zasadnie zaliczał poszczególne wpłaty na poczet najwcześniejszych zaległości całego długu (obejmującego także poprzednie okresy świadczeniowe), uznając tym samym, że na poczet zadłużenia za ww. okres świadczeniowy skarżący nie dokonał żadnej wpłaty. Do spłaty pozostała zatem całkowita kwota zadłużenia za okres świadczeniowy 2012/2013 wraz z ustawowymi odsetkami. W związku z powyższy stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z prawem. W motywach kontrolowanej decyzji organ administracyjny prawidłowo wyjaśnił okoliczności faktyczne i prawne, które stanowiły podstawę wydania decyzji o zwrocie przez skarżącego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W szczególności w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyraźnie wskazano co się składa na kwotę podlegającą zwrotowi oraz w jaki sposób księgowane były wszystkie dokonywane przez skarżącego wpłaty. Nie można zatem podzielić zarzutu naruszenia art. 75 § 1 i art. 80 K.p.a. Natomiast zarzut naruszenia art. 66 § 1 i § 2 K.p.a. jest zasadny. Zgodnie z powołanymi przepisami jeżeli podanie dotyczy kilku spraw podlegających załatwieniu przez różne organy, organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, uczyni przedmiotem rozpoznania sprawy należące do jego właściwości. Równocześnie zawiadomi wnoszącego podanie, że w sprawach innych powinien wnieść odrębne podanie do właściwego organu, i poinformuje go o treści § 2. Odrębne podanie złożone zgodnie z zawiadomieniem, o którym mowa w § 1, w terminie czternastu dni od daty doręczenia zawiadomienia uważa się za złożone w dniu wniesienia pierwszego podania. Organ II instancji w sposób prawidłowy rozpoznał pismo skarżącego z dnia 23 grudnia 2013r. jako odwołanie w takim zakresie, w jakim dotyczyło ono zarzutów decyzji organu I instancji w przedmiocie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W aktach administracyjnych brak jest jednak jakiegokolwiek śladu, że organ odwoławczy zawiadomił skarżącego, że w zakresie żądania umorzenia należności należy złożyć stosowny wniosek do organu I instancji. Co prawda w uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w sytuacji, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, dłużnik alimentacyjny może wystąpić z wnioskiem do organu właściwego wierzyciela o umorzenie jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty (zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy), jednakże takie działanie nie może być potraktowane, jako spełnienie wymogów określonych w art. 66 § 1 i § 2 K.p.a. w sytuacji, gdy organ już takim wnioskiem dysponuje. Dodatkowo na obronę przed ww. zarzutem organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę poinformował, że organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie umorzenia odsetek i rozłożenia na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Postępowanie to zostało zakończone ostateczną decyzją Kolegium z dnia z dnia [...] roku, [...], która stanowi przedmiot skargi M. J. w sprawie o sygn. akt [...]. Jednakże uwadze organowi II instancji umknął fakt, że wskazana wyżej decyzja Kolegium dotyczyła wniosku skarżącego za okres od dnia 1 października 2009r. do dnia 30 września 2011r., gdy tymczasem niniejsza sprawa dotyczy okresu od dnia 1 października 2012r. do dnia 30 września 2013r. i właśnie tego okresu dotyczył wniosek skarżącego o umorzenie należności, zawarty w piśmie z dnia 23 grudnia 2013r., co wyraźnie wynika z jego treści. Niemniej jednak powyższe uchybienie organu odwoławczego nie ma żadnego wpływu na wynik postępowania w niniejszej sprawie, co najwyżej może być podstawą do wniesienia ewentualnej skargi na bezczynność tego organu, po uprzednim wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono w pkt 2 wyroku, na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013r., poz. 461). m.ch.